Süni intellektli mastering servisləri və plaginlərin içindəki miks köməkçiləri xam miksi təxminən bir dəqiqəyə ucadan, parlaq bir səsə çevirə bilir. Bu sürət faydalıdır. Risk isə budur: nəticə daha "böyük" səsləndiyi üçün nəyin dəyişdiyinə doğru-dürüst qulaq asmadan ilk variantı qəbul edirsən.
Bu yazı bu alətlərdən istifadə edib-etməmək barədə deyil. Söhbət onların verdiyi nəticəni necə qiymətləndirməkdən gedir.
Süni intellektli miks və mastering alətləri əslində nə edir
Süni intellektli mastering alətlərinin çoxu trekini analiz edir, onu janr üçün hədəf profillə və ya referensla müqayisə edir, sonra tanış emal zəncirini tətbiq edir: ekvalayzer, kompressiya, stereo düzəlişləri və səsi qaldırmaq üçün limiter. Miks köməkçiləri də oxşar işi trek-trek görür: vokal, baraban və ya bas üçün səviyyə, ekvalayzer əyrisi və kompressiya təklif edir.
Onların bilmədiyi şey sənin niyyətindir. Alət tutqun, sakit kupletin səhv olduğunu, yoxsa mahnının bütün mənasının elə bunda olduğunu ayırd edə bilmir. O, ortalamaya hədəflənir, sənin mahnın isə qəsdən fərqli ola bilər.
Birinci qayda: eyni ucalıqda müqayisə et
Daha uca səs ilk bir neçə saniyədə demək olar ki, həmişə daha yaxşı görünür. Emal olunmuş versiya sənin miksindən ucadırsa, pis olsa belə qulağın onu seçəcək.
Ona görə emal olunmuş versiyanın səsini orijinal qədər uca hiss olunana qədər azalt, sonra ikisi arasında keçid et. Bir çox alətdə səviyyəsi bərabərləşdirilmiş müqayisə rejimi var. Səndəkində yoxdursa, bunu əl ilə et. Yalnız bundan sonra özündən soruş: həqiqətən daha yaxşı səslənir, yoxsa sadəcə ucadır?
Hansı qüsurlara qulaq asmalı
Treki əvvəldən axıra ən azı bir dəfə yaxşı qulaqlıqla, bir dəfə də dinamiklərlə dinlə. Tipik problemlər bunlardır:
- Pompalanma (pumping). Bütün miks bas baraban və ya vokalla birlikdə sanki nəfəs alıb-verir. Səbəb güclü kompressiya və ya limitlənmədir.
- Kəskin yuxarı tezliklər. Sinclər, "s" səsləri və parlaq sintlər bir-iki dəqiqədən sonra iti və yorucu olur.
- İtən zərbə. Barabanlar miksindəkindən daha yastı səslənir, çünki atakları əzilib.
- Gurultulu və ya cılız bas. Bas ya şişib hər şeyi bulandırır, ya da kiçik dinamiklərdə yox olur.
- Piklərdə təhrif. Ən uca zərbələrdə xırıltı, çox vaxt son nəqarətdə.
- Stereo problemləri. Süni şəkildə genişləndirilmiş stereo təsirli səslənə bilər, amma monoda hissələr itir. Monoda yoxla: vokal və ya əsas alət zəifləyirsə, nəsə qaydasında deyil.
- Qalxan küy. Sakit giriş və sonluqlarda əvvəl eşitmədiyin xışıltı, nəfəs və otaq səsləri birdən üzə çıxır.
- Dəyişən balans. Vokal miksinlə müqayisədə ya geri çəkilir, ya da önə sıçrayır.
Bir neçə cihazda yoxla
Studiya qulaqlığında yaxşı səslənən master telefon dinamiyində dağıla bilər. Nəticəni telefonda, ucuz qulaqcıqda, noutbukda, imkan varsa maşında dinlə. Aşağı səsdə də dinlə: səs azalanda vokal itirsə, balans üzərində işləmək lazımdır.
Öz janrında bəyəndiyin iki-üç çıxmış mahnı ilə də, yenə eyni ucalıqda müqayisə et. Məqsəd onları kopyalamaq yox, istiqaməti yoxlamaqdır.
Prosesə nəzarəti əldə saxla
- Ona yaxşı miks ver. Heç bir mastering aləti pis balansı düzəltmir. Vokal miksdə batıbsa, batmış da qalacaq.
- Limiterləri üst-üstə qoyma. Miks şinində artıq səviyyəni qaldıran limiter varsa, miksi süni intellektli mastering alətinə göndərməzdən əvvəl onu söndür.
- Yumşaq ayarlara üstünlük ver. Alətlərin çoxu intensivliyi və ya ucalığı seçməyə imkan verir. Aşağıdan başla, yalnız ehtiyac olsa qaldır.
- Masterlənməmiş miksi saxla. Onu ixrac etdiyin hər versiyanın yanında, aydın fayl adı ilə saxla. Sonradan onu bir mühəndisə masterlətmək istəyə bilərsən.
- Düzgün faylı ixrac et. Distribusiya üçün alətdən MP3 önizləmə yox, final masterin WAV faylı lazımdır.
Bəzi artistlər süni intellektin masterini mühəndis üçün istinad kimi istifadə edir: "təxminən bu istiqaməti xoşlayıram". Vacib sinqlda bu yaxşı işləyir, çünki təcrübəli qulaq alətin eşitmədiyini düzəldə bilir.
Uydurma prodüser Rauf Dərin hər miksi əvvəlcə süni intellekt alətindən keçirir, nəticədə xoşuna gələnləri qeyd edir, sonra emal olunmuş faylı saxlamaq əvəzinə həmin şeyləri miksin özündə düzəldir. Beləcə alət son söz yox, ikinci fikir olur.
Hüquqlar barədə qısa qeyd
Musiqini hər hansı onlayn alətə yükləməzdən əvvəl onun şərtlərini oxu. Audio və nəticə üzərində tam sahibliyin səndə qaldığını, servisin yüklədiklərindən başqa məqsədlə, məsələn, öz sistemlərini öyrətmək üçün istifadə edə bilib-bilmədiyini yoxla. Final master sənin çıxaracağın relizdir və onun içindəki hər şeyə hüququn olmalıdır.