Yeni mahnıların çoxu indi stream-də yaşayır, amma Azərbaycanda radio və televiziya hələ də heç vaxt pleylist açmayan insanlara çatır: sürücülərə, axşam süfrəsi arxasında oturan ailələrə, bütün gün radio səslənən kiçik dükanlara. Mahnını efirə çıxarmaq "lazımi adamı tanımaq" məsələsi deyil. Bu, əsasən hazırlıq və bir az səbir işidir.
Radio versiyası ilə başla
Radiolar efir sxeminə uyğun gələn mahnıları səsləndirir, uzun girişlər və altı dəqiqəlik versiyalar isə nadir hallarda uyğun gəlir. Radio versiyası efir üçün hazırlanmış variantdır:
- çox vaxt təxminən üç-üç yarım dəqiqə uzunluğunda
- qısa girişlə, səs və ya əsas melodiya tez gəlsin deyə
- efirdə səslənə bilməyən sözlər olmadan; orijinalda varsa, təmiz versiya hazırla
- efirdə yaxşı işləyən sonluqla: ya aydın son akkord, ya da qısa sönmə
Səs səviyyəsini həddə qədər qaldırma. Radiolar səsi öz avadanlıqları ilə emal edir və həddindən artıq sıxılmış master efirdə daha yüksək yox, daha pis səslənir.
Onu WAV və yüksək keyfiyyətli MP3 kimi ixrac et və fayl teqlərini doldur: artist, mahnının adı, bəstəkar, söz müəllifi, il və əlaqə. Musiqi redaktorları yüzlərlə faylla işləyir və teqsiz "final_v7_master2" adlı fayl itib gedir.
Kiçik press-kit hazırla
Hər yerə göndərə biləcəyin bir qovluq yığ:
- radio versiyası və istəsələr, tam versiya
- səni tanımayan insanlar üçün yazılmış üç-dörd cümləlik qısa bioqrafiya
- üfüqi və şaquli formatda bir-iki yaxşı foto
- reliz tarixi və əsas kreditlər, musiqini və sözləri kimin yazdığı da daxil olmaqla
- mahnının özü barədə bir-iki cümlə: nədən bəhs edir, necə yaranıb
- telefon nömrən və e-poçtun
Bioqrafiyanı faktlarla yaz. "Elvin Rza ikinci sinqlini canlı simli kvartetlə yazan gəncəli müğənnidir" cümləsi bir abzas sifətdən daha çox şey deyir.
Lazımi şəxsi tap və qısa məktub yaz
Əvvəlcə radionu dinlə. Əsasən klassik pop səsləndirirsə və sənin trekin drill-dirsə, dünyanın ən yaxşı məktubu da onların formatını dəyişməyəcək. Mahnının həqiqətən uyğun gələcəyi radioların və verilişlərin qısa siyahısını tut, regional radiolar və onlayn radio da daxil olmaqla.
Sonra musiqini kimin seçdiyini öyrən, adətən bu, musiqi redaktoru və ya proqram direktorudur. Qısa və nəzakətli məktub ən yaxşı nəticə verir:
- Kim olduğun, bir cümlə ilə.
- Hansı mahnı, nə vaxt çıxır və niyə onların auditoriyasına uyğundur.
- Fayllar və ya onları yükləmək yolu.
- Əlaqə məlumatların.
Radionun işlədiyi dildə, adətən Azərbaycan dilində yaz. Bütün kataloqunu yox, bir mahnı göndər və heç vaxt bütün ünvanları görünən bir məktubu iyirmi radioya birdən göndərmə. Cavab gəlməsə, bir-iki həftədən sonra bir dəfə xatırlat. Səsləndirsələr, təşəkkür et. İnsanlar bunu yadda saxlayır.
Göndərməyə başlamazdan əvvəl CULT portalında mahnının artıq platformalarda yayımda olduğunu yoxla ki, onu efirdə eşidən dinləyici elə həmin gün tapa bilsin.
Televiziya və digər yerli media
Musiqi kanallarına, səhər və əyləncə verilişlərinə video lazımdır və televiziyanın öz texniki standartları var. Nəsə göndərməzdən əvvəl kanaldan hansı formatı qəbul etdiyini soruş və videonun efirə yararsız yazılar olmayan təmiz versiyasının olduğuna əmin ol.
Radio və televiziyadan başqa, çatmaq daha asan olan çoxlu yerli media var: onlayn musiqi portalları, YouTube-dakı müsahibə verilişləri, podkastlar, şəhər və universitet mediası. Qısa canlı ifa və ya səmimi müsahibə çox vaxt press-relizdən daha uzağa yayılır.
Canlı tədbirlər də vacibdir. Konsertlər, festivallar, açıq mikrofon gecələri və universitet tədbirləri səni insanların qarşısına çıxarır, təşkilatçılar isə çox vaxt radio və televiziya redaktorlarını tanıyır. Yaxşı təşkil olunmuş tədbirdə uğurlu çıxış ən təbii tanışlıq yollarından biridir. Hər tədbirə mahnının adı, reliz tarixi və əlaqə məlumatların yazılmış bir səhifəlik qeyd götür, çap şəklində və ya telefonda. Tanışlıqların çoxu məhz səhnə arxasında, iki çıxış arasındakı qısa söhbətdə baş verir.
Mahnılarını efirdən əvvəl qeydiyyata al
Radio və televiziya efirə verdikləri musiqi üçün ödəniş edir. Bu ödəniş adətən müəlliflərə, bir çox ölkədə isə ifaçılara və hüquq sahiblərinə də qonorar toplayıb bölən kollektiv idarəetmə təşkilatları vasitəsilə gedir. Öz payını almaq üçün mahnıların düzgün kreditlərlə müvafiq təşkilatda qeydiyyatda olmalıdır.
Azərbaycanda müəllif və ifaçı hüquqları ilə hansı təşkilatın məşğul olduğunu və səndən nə tələb etdiyini öyrən. Bunu kampaniyadan əvvəl et, mahnın aylarla efirdə səsləndikdən sonra yox. Press-kitdəki və fayl teqlərindəki kreditlər qeydiyyatla, hər adın yazılışına qədər, tam üst-üstə düşməlidir.