Bir çox mahnı müəllifi heç vaxt özünün oxumadığı mahnılarla tanınır. Başqa müğənnilər üçün mahnı yazmaq ayrıca sənət və ayrıca kiçik biznesdir: sənin olmayan bir səs üçün yazırsan, sonra onu yazdırmaq istəyən adamı tapırsan. Ən yaxşı işini havayı vermədən bu yola necə başlamaq olar, aşağıda danışırıq.
Özgə səs üçün yazmaq
Özün üçün yazdığın mahnı istədiyin qədər şəxsi ola bilər. Başqa artist üçün yazılan mahnı isə onun dilində inandırıcı səslənməlidir. Deməli, onun diapazonunu, yaşını və obrazını, oxuduğu mövzuları və səhnədə həqiqətən deyəcəyi sözləri düşünməlisən.
Yaxşı tanıdığın bir neçə artist seç və onları tapşırıq kimi öyrən. Hansı tonallıq və temp onun səsinə yatır? Ayrılıqdan, toydan, vətəndən, şəhərdən oxuyur? Sətirləri nə qədər uzundur, nəqarəti neçə dəfə təkrarlayır? Gündəliyini xatırladan mətn gözəl ola bilər, amma onun dilində yad səslənə bilər.
Artistə yer saxla. Müğənnilər harasa bir söz, harasa bir melodiya dönməsi dəyişir. Hansı dəyişikliklərə rahat baxdığını və hansılarının ayrıca söhbət tələb etdiyini əvvəlcədən müəyyən et.
Azərbaycan, Türkiyə, rusdilli və ərəb pop səhnəsində bir çox müğənni mütəmadi olaraq kənar müəlliflərin mahnılarını oxuyur, xüsusən toy, bayram mahnıları və böyük balladalar üçün. Tələb realdır, rəqabət də.
Əvvəlcə kiçik kataloq qur
Bir mahnı lotereya biletidir. Kataloq isə biznesin başlanğıcıdır. Kiməsə müraciət etməzdən əvvəl müxtəlif əhval və tempdə bir neçə hazır mahnın olsun ki, "şən bir şeyin varmı?" sualına "hə" deyə biləsən.
Demo hazır master kimi səslənməli deyil, amma ideyanı aydın göstərməlidir: təmiz vokal, hədəf səsə yaxın tonallıq və üslubu hiss etdirən aranjiman. Qadın müğənnilər üçün yazan kişisənsə, hədəf səsə yaxın bir müğənninin oxuduğu demo dinləyənin mahnını təsəvvür etməsinə kömək edir.
Hər mahnı üçün sadə vərəq saxla:
- ad, temp, tonallıq, əhval və uzunluq
- sözləri kim, musiqini kim yazıb
- sözlərin tam mətni
- kimə yaraşa bilər
- ilk yazılışın tarixi
Layihə fayllarını, səs qeydlərini və yazışmaları saxla. Kim nəyi yazıb sualı nə vaxtsa yaranarsa, tarixli fayllar işə yarayır.
Körpüləri yandırmadan təklif etmək
Qərar verən adamları axtar. Stream platformalarındakı müəllif kreditləri kimin kim üçün yazdığını göstərir və çox vaxt səni prodüserlərə, menecerlərə, leybl əməkdaşlarına aparır. Bir çox pop müğənni üçün əsl qapıçı prodüserdir: yeni mahnıları ilk o eşidir və artistə növbəti addımda nə lazım olduğunu bilir.
Yazanda qısa yaz. Həmin artistə yaraşan bir-iki mahnı, sözlər və mahnının niyə məhz ona uyğun olduğunu deyən bir cümlə göndər. Şəxsi link və ya fayl işlət, heç vaxt açıq paylaşım etmə: artistlər heç kimin eşitmədiyi mahnı istəyir. Ağlabatan fasilədən sonra bir dəfə xatırlat, sonra burax. Cavabsızlıq adi haldır və şəxsi deyil.
Bəzən artist qərar verənə qədər mahnını "saxlamağı" xahiş edir. Bunun nə qədər çəkəcəyini yazılı razılaşdır. O vaxta qədər yazdırmasa, mahnını başqasına təklif etməkdə azadsan. Uydurma müəllifimiz Rəşad Vüsal bütöv bir yayı itirdi, çünki "bəlkə" ilə saxlanan mahnının bitmə tarixi yox idi. Onun səhvini təkrarlama.
Paylar, qonorar və kreditlər
Payı mahnı populyarlaşandan sonra yox, yazılmazdan əvvəl həll et. Pay vərəqində (split sheet) hər müəllif, onun rolu (söz, musiqi və ya hər ikisi), faizi, əlaqə məlumatı və tarix olur, hamı imzalayır. Artist və ya prodüser mahnını dəyişsə, bunun müəlliflik sayılıb-sayılmadığında razılaşın.
Bəzi bazarlarda mahnı üçün birdəfəlik qonorar ödənilir. Razılaşmazdan əvvəl nə verdiyini dəqiq soruş: yazdırmağa icazə, müəyyən müddətə eksklüziv hüquq, yoxsa bütün əmlak hüquqlarını. Bir çox ölkədə nə imzalasan da müəllif olaraq qalırsan, amma sonra nə qazanacağın müqavilədən asılıdır. Hüquq ötürən istənilən sənədi hüquqşünasa oxut.
Reliz metadatasında söz müəllifi, bəstəkar və ya mahnı müəllifi kimi qeyd olunmağı xahiş et, adın qeydiyyatda olduğu kimi, hərfi-hərfinə yazılsın. Kreditlər relizlə birlikdə hər yerə gedir və növbəti artistin səni tapmasına kömək edir.
Nəşr hüququnun əsasları sadə dillə
Buraxılmış mahnının iki müəllif hüququ var. Səs yazısı adətən onu ərsəyə gətirən və pulunu ödəyən tərəfə, çox vaxt artistə və ya leyblinə məxsus olur. Kompozisiya, yəni melodiya və sözlər, razılaşdırılmış paylarla müəlliflərindir.
Müəllif kimi qazancın əsasən kompozisiya tərəfindən gəlir: müəllif hüquqları cəmiyyətlərinin və naşirlərin topladığı ifa və mexaniki qonorarlar. Bu pul artistin distribusiya hesabatında görünmür. Ölkəndəki müəllif hüquqları cəmiyyətində müəllif kimi qeydiyyatdan keç və hər mahnını payları ilə birlikdə cəmiyyətin qaydalarına uyğun qeydiyyata sal.
Naşir mahnılarını təklif edə və qeydiyyat işlərini pay müqabilində apara bilər. Ən başda onsuz da keçinmək olar, amma kataloq böyüyəndə və mahnıların yazılmağa başlayanda təklifləri müqayisə etməyə və şərtləri diqqətlə oxumağa dəyər.
İlk ay üçün plan
- Səsini yaxşı tanıdığın üç artist seç.
- Hər biri üçün onun səsini düşünərək bir mahnı yaz.
- Aydın demolar yaz və söz vərəqlərini hazırla.
- Təkrar istifadə edə biləcəyin pay vərəqi şablonu düzəlt.
- Kreditlər vasitəsilə hər artistin arxasındakı prodüseri və ya meneceri tap.
- Hər birinə fərdi yazılmış bir mesaj göndər və bir dəfə xatırlat.