Demək olar ki, hər distributor hüquqların səndə qaldığını deyir. Bu, əksər hallarda doğrudur və vacib vəddir, amma distributorun heç nə almadığı mənasına gəlmir. Musiqini yayımlamaq üçün distributora səndən müəyyən icazələr lazımdır. Bir şeyə sahib olmaqla ondan istifadəyə icazə vermək arasındakı fərqi bilmək istənilən distribusiya müqaviləsini sakit oxumağa imkan verir.
Sahiblik və lisenziya
Mahnı yazanda adətən iki növ hüquq yaranır: səs yazısına olan hüquq (master) və əsərin özünə, yəni melodiya və sözlərə olan hüquq. Onları kim yaradıb, kim pulunu ödəyib və ya müqavilə ilə kimə keçib, sahibi də odur.
Distribusiya müqaviləsi adətən bu sahibliyi başqasına keçirmir. Bunun əvəzinə sən lisenziya verirsən: distributora fayllarını köçürmək, platformalara çatdırmaq, dinləyicilər üçün əlçatan etmək və platformaların ödədiyi gəliri toplamaq icazəsi. Sahib sən qalırsan. Distributor həmin lisenziyanın sərhədləri daxilində sənin adından hərəkət edir.
Bunu mənzili kirayəyə verməklə müqayisə et. Kirayəçi razılaşdırılmış şərtlərlə orada yaşaya bilər, amma mənzil yenə sənindir və müqavilə bitəndə açarları geri alırsan. Hüququn ötürülməsi isə mənzili satmağa bənzəyir. Bəzi səsyazma müqavilələri belə işləyir. Adi distribusiya müqaviləsi isə belə olmamalıdır.
Məsələn, CULT-da hüquqlar artistdə qalır, artist isə göndərdiyi bütün audio, kover və materiallara sahib olmalı və ya onlardan istifadəyə icazəsi olmalıdır.
Distributora səndən nə lazımdır
Distributor musiqini bir çox şirkətə çatdırdığı üçün ona səndən müəyyən vədlər və icazələr lazımdır. Demək olar ki, hər müqavilədə bunları görəcəksən:
- Çatdırılma və gəlirin toplanması. Relizlərini platformalara və tərəfdaşlara göndərmək və sənin adından gəliri toplamaq hüququ.
- Ad və koverdən istifadə. Artist adını, fotolarını və koverini platformalarda və servisin özündə göstərmək icazəsi. Bu olmadan reliz sadəcə görünə bilməz.
- Sənin zəmanətin. Göndərdiyin hər şeyin, yəni səs yazısının, əsərin, sempllərin, bitlərin, koverin və fotoların sənə məxsus olduğunu və ya sənin nəzarətində olduğunu təsdiq edən bəyanat. İçində başqasının işi varsa, onun icazəsi lazımdır.
- Tərəfdaşlar. Distributorlar nadir hallarda bütün platformalara təkbaşına çatdırır, ona görə lisenziya adətən distribusiya tərəfdaşları vasitəsilə işləməyə də icazə verir.
Bunların heç biri sahibliyi əlindən almır. Amma zəmanət hissəsi çox vacibdir. Yalnız icarəyə götürdüyün biti və ya internetdə tapdığın fotonu kover kimi yükləyirsənsə, vədi verən sənsən.
Sübutları bir qovluqda saxla: bitin lisenziyası, fotoqrafın icazəsi, həmmüəllifin relizə razılıq verdiyi mesaj. Nə vaxtsa platforma və ya hüquq sahibi soruşsa, bir həftə əvəzinə bir gündə cavab verə bilərsən. Bu kiçik vərdiş gələcəkdə çox vaxt və əsəb qənaət edir.
Müddət, relizin çıxarılması və sonrası
Lisenziya müəyyən müddətə verilir. Onun necə bitdiyini diqqətlə oxu:
- Relizi istədiyin vaxt çıxara bilərsənmi, yoxsa yalnız müəyyən məqamlarda?
- Nə qədər əvvəlcədən xəbərdarlıq etməlisən?
- Çıxarılmadan əvvəl olan, amma hesabata sonra düşən stream-lərin gəliri ilə nə olur? Platformalar gecikmə ilə hesabat verir, ona görə reliz çıxarılandan sonra da bir qədər pul gələ bilər.
- Ayrılanda YouTube Content ID və oxşar xidmətlərlə nə olur?
Platformalardan çıxarılma da dərhal baş vermir. Hər platforma bunu öz qrafiki ilə emal edir, ona görə istənilən köçü ehtiyat vaxtla planla.
Qəbul etməzdən əvvəl cavab tapmalı olduğun suallar
Distribusiya müqaviləsini oxumaq üçün hüquqşünas mütləq deyil, baxmayaraq ki, böyük razılaşmalarda kömək edir. Amma bu suallara cavab tapmalısan:
- Müqavilədə səs yazılarımın və mahnılarımın sahibinin mən qaldığım yazılıbmı?
- Lisenziya eksklüzivdirmi, yəni eyni relizlər üçün eyni vaxtda başqa distributordan istifadə edə bilmərəmmi?
- Yalnız göndərdiyim relizləri, yoxsa gələcək musiqimi də əhatə edir?
- Hansı əraziləri və platformaları əhatə edir?
- Xidmətin haqqı necə ödənilir: sabit ödəniş, gəlirdən pay, yoxsa hər ikisi?
- Müqaviləni necə bitirə bilərəm və relizlərim nə qədər tez çıxarılır?
- Ayrıldıqdan sonra gələn gəlirlə nə olur?
Cavabı tapa bilmirsənsə, yükləməzdən əvvəl yazılı şəkildə soruş. Yaxşı servis aydın cavab verəcək.
Ehtiyatlı olmaq lazım olan məqamlar
Distribusiya şərtlərinin çoxu adi şeylərdir. Bəzi məqamlar isə ikinci dəfə baxmağa dəyər:
- Müəllif hüquqlarının yanında "lisenziya" əvəzinə "ötürmə", "güzəşt" və ya "satış" kimi ifadələr.
- İllərlə avtomatik uzanan və aydın çıxış yolu olmayan müddət.
- Hələ yaratmadığın musiqiyə hüquqlar, əgər leybl müqaviləsində olduğu kimi bunu şüurlu şəkildə istəmirsənsə.
- Relizlərini dəyişmək və ya musiqini distribusiya ilə əlaqəsi olmayan yollarla istifadə etmək icazəsi.
Bunların heç biri avtomatik olaraq fırıldaq demək deyil. Bəziləri leyblin sənə pul yatırdığı leybl müqavilələrində normaldır. Amma sənin xidmət üçün ödədiyin sırf distribusiya müqaviləsində belə bəndlər sual doğurmalıdır.