Sempl mahnının ən yaxşı ideyası da ola bilər, bir ay sonra platformalardan silinməsinin səbəbi də. Fərq çox vaxt səsin özündə yox, onun arxasındakı sənədlərdədir. Bu məsələni relizdən əvvəl həll etmək sonradan həll etməkdən qat-qat asandır.
Sempl əslində nədən ibarətdir
Mövcud yazıdan bir parça götürəndə eyni anda iki şeydən istifadə edirsən:
- səs yazısı, adətən onu buraxan leyblə və ya artistə məxsusdur;
- kompozisiya, yəni melodiya və sözlər, müəlliflərə və onların nəşriyyatçılarına məxsusdur.
Sempli "təmizləmək", yəni clearance, hər ikisi üçün icazə almaq deməkdir. Adətən bu icazə yazılı olur, çox vaxt da ödəniş və ya gəlirdən pay qarşılığında verilir. Melodiyanı yazıdan kəsmək əvəzinə özün yenidən ifa etsən, birinci hissədən qurtulursan, amma ikinci hissə üçün icazə yenə lazımdır. Tanınmış mahnıdan iki saniyəlik vokal parçası tonu dəyişdirilsə, tərsinə çevrilsə və ya miksin dərinliyində gizlədilsə belə, həmin mahnının parçası olaraq qalır.
Royalty-free hüquqsuz demək deyil
Sempl paketləri və abunə kitabxanaları luplardan istifadənin normal və təhlükəsiz yoludur. Paket və ya abunə üçün pul ödəyirsən və səsləri öz musiqində istifadə etmək üçün lisenziya alırsan, adətən hər stream üçün kiməsə ödəniş etmədən. Amma hər kitabxana öz şərtlərini yazır və detallar vacibdir:
- Bəziləri yalnız yeni kompozisiyanın içində istifadəyə icazə verir, lupu demək olar dəyişmədən ayrıca trek kimi buraxmağa yox.
- Bəziləri lupu YouTube Content ID kimi sistemlərdə qeydiyyata salmağı qadağan edir, çünki eyni səs başqa çoxlu prodüserdə də var.
- Bəzi pulsuz paketlər yalnız qeyri-kommersiya istifadəsinə icazə verir, stream platformalarında reliz isə kommersiya istifadəsidir.
- Bəzi lisenziyalara görə abunə bitəndə yeni layihələrdə istifadə hüququ da bitir, artıq çıxmış mahnılar isə qorunur. Başqalarında qayda fərqlidir.
Kitabxanadan istifadəyə başlayanda lisenziyanı bir dəfə diqqətlə oxu və nüsxəsini saxla. Şərtlər dəyişir, sənə isə treki hazırladığın vaxt qüvvədə olan versiya lazımdır.
Pulsuz luplar, "type beat"lər və icarə
Ən riskli material video saytlarında, forumlarda və sosial şəbəkələrdə pulsuz tapdığın şeylərdir. Yazılı lisenziyası olmadan paylaşılan lupun, şərhlərdə nə yazılmasından asılı olmayaraq, heç bir aydın icazəsi yoxdur. Bitin adında "free for non-profit" yazılıbsa, adətən elə o deməkdir: demo düzəldə bilərsən, amma buraxmaq üçün lisenziya almalısan.
Biti icarəyə götürürsənsə, bunun hansı icarə olduğuna bax. Qeyri-eksklüziv icarə o deməkdir ki, prodüser eyni biti başqa çoxlu artistə də sata bilər. Stream üçün bu, problem deyil, amma Content ID ilə çətinlik yaradır, çünki bir neçə relizdə eyni musiqi olur. Bəzi icarələr stream və ya satış sayına limit də qoyur, ondan sonra lisenziyanı genişləndirməlisən. Eksklüziv lisenziya baha başa gəlir, amma vəziyyəti xeyli aydınlaşdırır.
Nə alırsansa al, prodüserin real adı və əlaqə məlumatları olan müqaviləni saxla, sadəcə yazışmanın skrinşotunu yox.
Sempl təmizlənməyəndə nə baş verir
Platformalar və hüquq sahibləri səs barmaq izi texnologiyasından istifadə edir. Bu texnologiya yazını yavaşıdılsa, doğransa və ya başqa səslərin altında qalsa belə tanıyır. Təmizlənməmiş sempl bunlara gətirib çıxara bilər:
- YouTube-da iddia, bu zaman videonun gəliri hüquq sahibinə gedir;
- silinmə tələbi, bundan sonra reliz platformalardan götürülür;
- mübahisə yoxlanana qədər gəlirin saxlanması;
- ciddi hallarda sənə qarşı hüquqi iddia.
Bu, sənin öz qorunmana da təsir edir. CULT relizi Content ID-yə əlavə edəndə əvvəlcə hüquqlar yoxlanılır və başqalarının da istifadə etdiyi və ya sahib olduğu material üzərində qurulmuş trek təsdiqlənməyəcək. Təmiz treklər üçün də təsdiq avtomatik deyil.
Distribütorlar da səndən təqdim etdiyin bütün səs, kover və materiallara sahib olduğunu və ya onlar üçün icazən olduğunu təsdiqləməyi gözləyir. Bu təsdiq sənin üzərindədir, ona görə hər trekin içində dəqiq nə olduğunu bilmək sənin öz marağındadır.
Hər trek üçün sübut saxla
Hər mahnı üçün bir qovluq aç və hər şeyi orada saxla:
- İstifadə etdiyin hər paketin, kitabxananın və ya bitin lisenziya mətni və ya PDF-i, istifadə etdiyin gün necə idisə, elə.
- Qəbz və ya faktura.
- Trekdə hansı mənbədən hansı səslərin olduğunun fayl adları ilə qısa siyahısı.
- Mövcud mahnıdan götürülmüş hər sempl üçün yazılı icazə, müqavilə və ya clearance məktubu.
- Başqa prodüserlərlə işləmisənsə, hər hissəni kimin və nə vaxt hazırladığı.
Təsəvvür et ki, Kənan Ritm "Gecə radiosu" sinqlına relizdən bir il sonra iddia alır. Qovluq varsa, on dəqiqəyə lisenziyanı və paketin adını göndərib iddiaya sübutla cavab verir. Qovluq yoxdursa, mahnı bloklanmış halda köhnə məktubları eşələyir.
Hansısa sempldən əmin deyilsənsə, ən təhlükəsiz yol onu relizdən əvvəl dəyişmək və ya ideyanı özün yenidən ifa etməkdir. Bir səsi çıxarmaq bir axşamını aparır. Artıq streamləri, pleylistləri və linkləri olan relizi silmək isə çox daha baha başa gəlir.