İnternetdən bit alanda demək olar ki, heç vaxt bitin özünü almırsan. Aldığın lisenziyadır: ondan müəyyən formada, müəyyən müddət və müəyyən hədlər daxilində istifadə etməyə icazə. Lease ilə eksklüziv hüquq arasındakı fərq bir ildən sonra mahnınla nə edə biləcəyin və nə edə bilməyəcəyin arasındakı fərqdir.
Lease əslində nə verir
Lease qeyri-eksklüziv lisenziyadır. Prodüser eyni biti istədiyi qədər artistə sata bilər və adətən də satır. Sən faylları alırsan (çox vaxt MP3 və ya WAV, daha baha paketdə bəzən stemlər) və müqavilənin şərtləri daxilində onun üzərində mahnı yazıb buraxmaq hüququ əldə edirsən.
Bit prodüserin mülkiyyətində qalır. Vokal ifan və sözlərin sənindir, amma mahnı bütövlükdə yalnız icarəyə götürdüyün bir şeyin üzərində qurulub.
Bunun özündə problem yoxdur. Lease ucuzdur və bunun səbəbi var, çox artist də işə məhz onunla başlayır. Problem şərtləri oxumamaqdan yaranır.
Əksər lease müqavilələrindəki limitlər
Hər prodüser öz müqaviləsini yazır, ona görə rəqəmlər fərqlidir. Kateqoriyalar isə adətən eynidir:
- Limitlər. Stream, satış, yükləmə və ya video baxışlarının maksimum sayı. Ona çatanda daha geniş lisenziya alman gözlənilir.
- Müddət. Bəzi lease-lərin müddəti müəyyən vaxtdan sonra bitir və yenilənməlidir.
- İstifadə. Pullu konsertlər, radio, monetizasiya olunan videolar və sinxronizasiya (film, reklam, oyun) məhdudlaşdırıla və ya istisna edilə bilər.
- Kredit. Lease-lərin çoxu prodüserin adının müəyyən formada göstərilməsini tələb edir, məsələn kreditlərdə və təsvirlərdə "prod. by".
- Nəşr hüququ. Prodüser adətən həmmüəllif kimi kompozisiyadan pay saxlayır.
- Content ID. Bir çox lease mahnını YouTube Content ID və ya oxşar sistemlərdə qeydiyyata salmağı qadağan edir.
Təkcə məhsul səhifəsini yox, lisenziya sənədinin özünü oxu. Nəsə aydın deyilsə, ödəməzdən əvvəl prodüserdən soruş və cavabı yazılı saxla.
Content ID və icarə bitləri niyə uyuşmur
Content ID səsi tutuşdurur. Beş artist eyni icarə biti üzərində mahnı buraxsa və onlardan biri onu Content ID-yə salsa, sistem qalan dördünün videolarına, üstəlik prodüserin öz bit videosuna da iddia qaldırmağa başlaya bilər. Ardınca mübahisələr gəlir və heç kim qazanmır.
Lease-lər bunu çox vaxt elə buna görə qadağan edir. CULT uyğun relizləri Content ID-yə əlavə edir və əvvəlcə hüquqları yoxlayır, ona görə mahnın icarə biti üzərindədirsə, qeydiyyat gözləməzdən əvvəl lisenziyanda nə yazıldığına bax.
Eksklüziv hüquqla nə dəyişir
Eksklüziv hüquq almaq adətən bu deməkdir:
- Prodüser həmin biti yeni lease kimi satmağı dayandırır.
- Stream və satış limitləri aradan qalxır və ya çox yüksək olur.
- Content ID və sinxronizasiyaya, bir qayda olaraq, icazə verilir, amma yoxla.
Çox vaxt nə demək deyil:
- Bit tamamilə sənin olur. Bir çox eksklüziv müqavilədə prodüser müəllif kimi qalır, nəşr hüququndan, bəzən də master gəlirindən pay saxlayır.
- Onu heç kim işlətməyib. Sənin alışından əvvəl satılmış lease-lər adətən müddəti bitənə qədər qüvvədə qalır. Neçəsinin satıldığını və hələ də qüvvədə olub-olmadığını soruş.
Eksklüziv daha çox verdiyi üçün daha baha başa gəlir. Onu da lease qədər diqqətlə oxu.
Mahnı tutanda lisenziyanı genişləndirmək
Tutaq ki, Elvin Rza mikstayp treki üçün Nuri Beats adlı prodüserdən bit icarəyə götürüb. Bir neçə ay sonra mahnı qısa videolarda yayılır və lease-dəki stream limitinə yaxınlaşır.
Ən sakit yol Nuri ilə erkən, limitə çatmamış əlaqə saxlamaqdır. Bir çox prodüser eksklüzivə keçid, bəzən lease qiymətini nəzərə almaqla, və ya daha geniş lisenziya təklif edir. Yeni şərtləri və onların hansı tarixdən qüvvəyə mindiyini yazılı şəkildə al.
Prodüser eksklüzivi artıq başqasına satıbsa, əlində yalnız mövcud lease-in icazə verdikləri qalır. Bu da onu əvvəldən oxumaq üçün daha bir səbəbdir.
Sənədləri saxla
Hər bitə müqavilə kimi yanaş, çünki o, elə müqavilədir.
- Lisenziya PDF-ini, qəbzi və prodüserlə yazışmanı saxla.
- Bitin orijinal adını, prodüserin səhnə adını və real adını, alış tarixini qeyd et.
- Limitləri və müddətin bitmə tarixini həqiqətən baxdığın bir yerdə yaz.
Musiqini distribusiyaya verəndə relizdəki hər şeyin sahibi olduğunu və ya istifadəyə icazən olduğunu təsdiqləyirsən. Yoxlama zamanı bitlə bağlı sual yaransa, cavabı məhz bu sənədlər verir.
İki geniş yayılmış tələ var. "Free download" bitlər adətən yalnız qeyri-kommersiya istifadəsi üçün pulsuzdur, stream platformalarında buraxmaq isə kommersiya istifadəsi sayılır. YouTube videosundan lisenziya almadan endirilmiş "type beat" isə sənə heç bir icazə vermir.
Ödəməzdən əvvəl soruş
- Bu, lease-dir, yoxsa eksklüziv?
- Stream, satış və baxışlar üzrə limitlər nədir?
- Lisenziyanın müddəti bitirmi?
- Content ID-yə icazə varmı?
- Prodüser necə qeyd olunmalıdır?
- Prodüser kompozisiyadan hansı payı saxlayır?
- Eksklüzivə keçmək istəsən və ya eksklüzivi başqası alsa, nə olur?