İnternetten beat aldığında neredeyse hiçbir zaman beat'in kendisini almıyorsun. Aldığın şey bir lisans: onu belirli şekillerde, belirli bir süre ve belirli sınırlar içinde kullanma izni. Lease ile exclusive hak arasındaki fark, bir yıl sonra şarkınla neler yapabileceğin ve yapamayacağın arasındaki farktır.
Lease aslında ne verir
Lease, münhasır olmayan bir lisanstır. Prodüktör aynı beat'i istediği kadar sanatçıya satabilir ve genelde de satar. Sen dosyaları alırsın (çoğunlukla MP3 ya da WAV, daha pahalı pakette bazen stem'ler) ve sözleşme şartları içinde üzerine şarkı kaydedip yayınlama hakkını elde edersin.
Beat'in mülkiyeti prodüktörde kalır. Vokal performansın ve sözlerin senindir, ama şarkının bütünü yalnızca kiraladığın bir şeyin üzerine kurulu.
Bunun kendisi sorun değil. Lease'in ucuz olmasının bir sebebi var ve pek çok sanatçı işe onunla başlıyor. Sorun, şartları okumamaktan çıkıyor.
Çoğu lease sözleşmesindeki sınırlar
Her prodüktör kendi sözleşmesini yazar, o yüzden rakamlar değişir. Kategoriler ise genelde aynıdır:
- Limitler. Dinlenme, satış, indirme ya da video izlenmesi için bir üst sınır. Ona ulaştığında daha kapsamlı bir lisans alman beklenir.
- Süre. Bazı lease'ler belirli bir süre sonra sona erer ve yenilenmesi gerekir.
- Kullanım. Ücretli konserler, radyo, para kazanılan videolar ve senkronizasyon (film, reklam, oyun) sınırlanabilir ya da tamamen hariç tutulabilir.
- Kredi. Lease'lerin çoğu prodüktörün belirli bir biçimde anılmasını şart koşar; örneğin kredilerde ve açıklamalarda "prod. by".
- Eser payı. Prodüktör genelde ortak yazar olarak besteden bir pay tutar.
- Content ID. Birçok lease, şarkının YouTube Content ID ya da benzeri sistemlere kaydedilmesini yasaklar.
Sadece ürün sayfasını değil, lisans belgesinin kendisini oku. Net olmayan bir şey varsa ödeme yapmadan önce prodüktöre sor ve cevabı yazılı olarak sakla.
Content ID ile kiralık beat neden uyuşmaz
Content ID sesi eşleştirir. Beş sanatçı aynı kiralık beat üzerine şarkı çıkarsa ve içlerinden biri kendi şarkısını Content ID'ye kaydettirse, sistem diğer dördünün videolarına, üstelik prodüktörün kendi beat videosuna da hak talebi göndermeye başlayabilir. Arkasından itirazlar gelir ve kimse kazanmaz.
Lease'lerin bunu sık sık yasaklamasının nedeni bu. CULT uygun yayınları Content ID'ye ekler ve önce hakları kontrol eder; yani şarkın kiralık bir beat üzerindeyse, kayıt beklemeden önce lisansında ne yazdığına bak.
Exclusive hakla neler değişir
Exclusive hak satın almak genelde şu anlama gelir:
- Prodüktör o beat'i yeni lease olarak satmayı bırakır.
- Dinlenme ve satış limitleri kalkar ya da çok yükselir.
- Content ID ve senkronizasyona genellikle izin verilir, ama kontrol et.
Çoğu zaman şu anlama gelmez:
- Beat tamamen senin olur. Birçok exclusive sözleşmede prodüktör yazar olarak kalır, yayıncılık payını, bazen de master gelirinden bir payı korur.
- Onu kimse kullanmamıştır. Senin alımından önce satılmış lease'ler genelde süreleri bitene kadar geçerli kalır. Kaç tane satıldığını ve hâlâ geçerli olup olmadıklarını sor.
Exclusive daha fazlasını verdiği için daha pahalıdır. Onu da lease kadar dikkatle oku.
Şarkı tuttuğunda lisansı yükseltmek
Diyelim ki Kerem Taş bir mixtape şarkısı için Berk Beats adlı bir prodüktörden beat kiraladı. Birkaç ay sonra şarkı kısa videolarda yayılıyor ve lease'teki dinlenme limitine yaklaşıyor.
En sakin yol, limite ulaşmadan Berk'le erkenden konuşmak. Birçok prodüktör exclusive'e geçiş, bazen lease ücretini düşerek, ya da daha geniş bir lisans sunar. Yeni şartları ve geçerli oldukları tarihi yazılı olarak al.
Prodüktör exclusive'i başka birine çoktan sattıysa elinde yalnızca mevcut lease'inin izin verdikleri kalır. Bu da onu baştan okumak için bir sebep daha.
Belgeleri sakla
Her beat'e bir sözleşme gibi davran, çünkü öyle.
- Lisans PDF'ini, faturayı ve prodüktörle yazışmaları sakla.
- Beat'in orijinal adını, prodüktörün sahne adını ve gerçek adını, satın alma tarihini not et.
- Limitleri ve bitiş tarihini gerçekten baktığın bir yere yaz.
Müziğini dağıtıma verirken yayındaki her şeyin sahibi olduğunu ya da kullanma iznin olduğunu onaylarsın. İnceleme sırasında beat'le ilgili bir soru çıkarsa cevabı bu belgeler verir.
İki yaygın tuzak var. "Free download" beat'ler genelde sadece ticari olmayan kullanım için ücretsizdir; dijital platformlarda yayınlamak ise ticari kullanım sayılır. YouTube'daki bir videodan lisans almadan indirilen "type beat" ise sana hiçbir izin vermez.
Ödemeden önce sor
- Bu bir lease mi, exclusive mi?
- Dinlenme, satış ve izlenme limitleri ne?
- Lisansın bir bitiş tarihi var mı?
- Content ID'ye izin var mı?
- Prodüktör nasıl anılmalı?
- Prodüktör eserden ne kadar pay tutuyor?
- Exclusive'e geçmek istersen ya da exclusive'i başkası alırsa ne olur?