Elvin mahnının sözlərini və melodiyasını yazır, dostu Nigar biti hazırlayır, gitarist Tural isə mahnının ən tanınan hissəsinə çevrilən bir rif əlavə edir. Studiyada hamı razıdır. Altı ay sonra trek yaxşı dinlənir və üç nəfərin kimin nəyə razılaşdığı barədə üç fərqli xatirəsi olur. Gəlir bölgüsü ilə bağlı mübahisələrin demək olar ki, hamısı belə başlayır və onların çoxunun qarşısını relizdən əvvəl imzalanmış bir səhifə ilə almaq olardı.
Bir mahnının iki növ gəliri
Buraxılmış trek iki ayrı yolla pul qazanır və hər birini fərqli şəkildə bölmək olar.
Master yazı
Bu, insanların dinlədiyi konkret səs yazısıdır. Ondan gələn gəlir treki platformalara çatdıran distribusiya xidməti vasitəsilə gəlir. Master adətən yazını hazırlayan və onun xərcini ödəyən tərəfə məxsus olur: artistə, bəzən prodüserə, bəzən də leyblə.
Kompozisiya
Bu, mahnının özüdür: melodiya, sözlər, akkordlar, quruluş. Onun gəliri (çox vaxt publishing adlanır) ifa və mexaniki royaltilərdən yaranır və onu distribusiya xidməti yox, müəllif hüquqlarını kollektiv idarə edən təşkilatlar və naşirlər toplayır. Bunun nə dərəcədə işləməsi ölkədən və sənin, həmmüəlliflərinin belə bir təşkilatda qeydiyyatda olub-olmamasından asılıdır.
Biti hazırlayan prodüserin çox vaxt hər iki hissədə payı olur. Başqasının yazdığı partiyanı ifa edən sessiya musiqiçisinin isə, ayrıca razılaşmasanız, adətən heç birində payı olmur. Bütün məsələ də budur: razılaşırsınız.
Bölgü vərəqində nə olur
Bölgü vərəqi (split sheet) mahnıda kimin nə etdiyini və hər kəsin nə qədər pay aldığını qeyd edən qısa sənəddir. Ona hüquqi dil lazım deyil. Aydın və imzalı olması kifayətdir.
- Mahnının adı və onun yazıldığı və ya studiyada qeydə alındığı tarix.
- Hər iştirakçının pasport adı və artist adı.
- Rolu: söz, melodiya, bit, aranjiman, vokal, alət.
- Kompozisiyadakı payı, bütün paylar cəmdə 100 faiz olmaqla.
- Masterdəki payı, əgər varsa, bu da cəmdə 100 faiz olmaqla.
- Əlaqə məlumatı və, varsa, müəllif təşkilatına üzvlüyü.
- Siyahıdakı hər kəsin imzası.
Vərəqi mahnı bitdiyi gün doldur, hələ hamı sessiyanı eyni cür xatırlayarkən. İmzalanmış kağız səhifənin şəkli heç vaxt yazılmayan mükəmməl müqavilədən yaxşıdır.
Rəqəmlər adətən necə müəyyən olunur
Yeganə düzgün formul yoxdur. Bir neçə yanaşma geniş yayılıb:
- Yazanların hamısı arasında bərabər bölgü. Sadədir və kimin sətrinin daha vacib olduğu barədə mübahisəni aradan qaldırır.
- Töhfəyə görə bölgü, məsələn, söz və melodiya ilə musiqi ayrıca dəyərləndirilir.
- Prodüserə bit üçün birdəfəlik ödəniş, üstəlik master gəlirindən pay verilə də, verilməyə də bilər.
- Qonaq artist razılaşmadan asılı olaraq masterdən pay, birdəfəlik ödəniş və ya sadəcə kredit alır.
Hansını seçsən də, payların kompozisiyaya, masterə, yoxsa hər ikisinə aid olduğunu yaz. Çaşqınlığın çoxu kiminsə "yarı-yarı" deyib, nəyin yarısı olduğunu deməməsindən yaranır.
Biti internetdən almısansa, qəbul etdiyin lisenziya bu sualların bir hissəsinə artıq cavab verir. Bir çox bit lisenziyası trekin kommersiya istifadəsinə məhdudiyyət qoyur və müəllif payının bir hissəsini prodüserdə saxlayır. Relizdən əvvəl onu oxu, nüsxəsini bölgü vərəqinin yanında saxla, aydın olmayan bir şey varsa, prodüserdən yazılı şəkildə soruş.
Pulu kim alır və kim ötürür
Stream platformalarından gələn royalti adətən treki buraxanın hesabına düşür. Distribusiya xidmətin həmmüəlliflərə ayrıca ödəmirsə, pulu bölmək həmin şəxsin məsuliyyətidir. Hesablaşmanın nə qədər tez-tez olacağını əvvəlcədən razılaşdır, məsələn, hər hesabat dövründən sonra, və hesabatları paylaş ki, hamı eyni rəqəmləri görsün.
Distribusiya xidmətləri, CULT da daxil olmaqla, təqdim etdiyin hər şeyin sənə məxsus olmasını və ya ona icazən olmasını tələb edir. Birgə mahnıda bu icazə məhz imzalanmış razılaşmadır. Həmmüəllif və ya prodüser razılıq verməyibsə, miks nə qədər hazır səslənsə də, reliz hazır deyil.
Yenə də problem çıxsa
Mübahisə relizdən sonra başlayıbsa, əvvəlcə yazılı olana qayıt və birbaşa danış. Çox fikir ayrılığı puldan çox yaddaşla bağlıdır və masanın üstündə bölgü vərəqi olan sakit söhbət onların çoxunu həll edir.
Yazılı heç nə yoxdursa, payların necə müəyyən olunması yerli qanunvericilikdən asılıdır və nəticə nadir hallarda kiminsə gözlədiyi kimi olur. Böyük razılaşmalarda və ciddi münaqişədə musiqi sahəsini bilən hüquqşünasa ödədiyin pul özünü doğruldur. Prodüser və ya leyblə uzunmüddətli bir şey imzalamazdan əvvəl də bu belədir.
Göndərməzdən əvvəl yoxla
- Hər iştirakçının adı rolu ilə birlikdə qeyd olunub.
- Kompozisiya və master payları ayrıca yazılıb və hər biri cəmdə 100 edir.
- Hamı imzalayıb və ya yazılı şəkildə təsdiqləyib.
- Gəliri almaq və bölmək üçün kimin məsul olduğu aydındır.
- Relizdəki kreditlər bölgü vərəqi ilə üst-üstə düşür.