Cover hamının tanıdığı mahnını öz səsinlə çatdırmağın ən qısa yoludur. Eyni zamanda hüquq sualları ən çox məhz bu reliz növündə çıxır, çünki buraxdığın şeyin yarısı başqasınındır. O yarını yükləmədən əvvəl həll et, silinmə bildirişi gələndən sonra yox.
Bir coverdə iki hüquq
Hər yazılmış mahnının iki ayrı hüququ var. Kompozisiya mahnının özüdür: melodiya, harmoniya və sözlər. O, müəlliflərə və adətən onların nəşriyyatlarına məxsusdur. Master isə həmin mahnının konkret bir səs yazısıdır.
Cover yazanda master sənindir. Studiyanı sən tutmusan, sən oxumusan, aranjımanı sənin prodüserin qurub. Kompozisiya isə sənin deyil. Ona görə cover kompozisiya tərəfi lisenziyalı olanda qaydasındadır, olmayanda isə yazının nə qədər yaxşı olmasından asılı olmayaraq problemdir.
Bu, həm də o deməkdir ki, cover sənin yeni səs yazın olmalıdır. Orijinal minusun üstündə oxuyursansa və ya orijinal trekdən bir parça götürürsənsə, başqasının masterindən də istifadə edirsən və bunun üçün o yazının sahibindən ayrıca icazə lazımdır. İnternetdən tapılan karaoke minusları da eyni kateqoriyadır: kimsə onları yazıb və o adamın hüquqları var.
Mahnıya lisenziya
Kompozisiyanı audio şəklində çoxaltmaq və yaymaq icazəsi adətən mexaniki lisenziya adlanır. Onu necə alacağın relizin harada əlçatan olacağından asılıdır.
- Bəzi ölkələrdə striminq servislərinin kollektiv idarəetmə təşkilatları ilə ümumi lisenziyaları olur və bu lisenziyalar streamlərin kompozisiya tərəfini, coverlər də daxil olmaqla, əhatə edir.
- Yükləmələr və bəzi ərazilər üçün mexaniki lisenziyanı hələ də ayrıca almaq lazımdır: lisenziya xidməti vasitəsilə və ya birbaşa nəşriyyatdan.
- Lisenziyanı kimin verdiyi və hansı şərtlərlə verdiyi ölkədən ölkəyə fərqlənir və zamanla dəyişir.
Praktik addım belədir: mahnının nəşriyyatını tap (kollektiv idarəetmə təşkilatlarının bazalarında adətən göstərilir), relizin çıxacağı ölkələrdə nə tələb olunduğunu yoxla və aldığın hər lisenziyanın sübutunu saxla. Mahnının kimə məxsus olduğunu müəyyən edə bilmirsənsə, bu gözləmək üçün səbəbdir, "bəlkə keçər" deyib yükləmək üçün yox.
Aranjıman olar, yenidən yazmaq olmaz
Cover orijinala heç oxşamaya da bilər. Tempi, janrı, alətləri və ya tonallığı dəyişmək normaldır və standart lisenziya adətən mahnını öz üslubuna uyğunlaşdırmağa imkan verir.
Standart lisenziyanın əhatə etmədiyi şey mahnının özünü dəyişməkdir. Yeni sözlər, əlavə bənd, başqa dilə tərcümə və ya iki mahnının birləşdirilməsi kompozisiyanın yeni versiyasını yaradır. Bunun üçün nəşriyyatdan və ya müəlliflərdən birbaşa icazə lazımdır. Tutaq ki, Nərmin Su türk mahnısını öz Azərbaycan dilinə tərcüməsi ilə buraxmaq istəyir. Bu, törəmə əsərdir və reliz hər hansı platformaya getməzdən əvvəl hüquq sahiblərinin razılığı lazımdır.
Bura kiçik dəyişikliklər də aiddir. Nəqarətdə bir sətri öz şəhərinin adı ilə əvəz etmək, bir bəndi atıb yerinə rep hissəsi yazmaq artıq sözlərə müdaxilə sayılır. Şübhən varsa, nəşriyyata yaz və nəyi dəyişmək istədiyini dəqiq təsvir et.
Müəlliflər, ad və kover
Reliz formunu necə doldurduğun lisenziya qədər vacibdir.
- Müəlliflər: orijinal bəstəkarı və söz müəllifini əsl adları ilə yaz. Həqiqətən birgə yazmamısansa, özünü müəllif kimi əlavə etmə.
- İfaçı: bu sənsən. Orijinal ifaçını heç vaxt öz relizində artist kimi göstərmə, bu onun iştirak etdiyi təəssüratını yaradır.
- Mahnı adı: orijinal adı nəşr olunduğu kimi yaz. "Orijinalı filankəsindir" kimi ifadələri və orijinal ifaçının adını ada əlavə etmə, platformalar bunu çaşdırıcı sayır. Reliz formunda treki cover kimi işarələmək imkanı varsa, istifadə et.
- Kover: öz şəklin. Orijinal sinqlın üz qabığı və ya orijinal ifaçının fotosu olmaz.
Platformalar və Content ID coverə necə baxır
Coverlər də hər reliz kimi yoxlamadan keçir, sadəcə hüquqlara və müəllif qeydlərinə daha çox diqqət yetirilir. Xüsusən tanınmış mahnılarda lisenziya sübutu istənə bilər, onu əvvəlcədən hazır saxlamaq günlərlə vaxta qənaət edir.
YouTube Content ID ayrıca məsələdir. O, eksklüziv hüquqlar əsasında işləyir, coverdə isə sən yazıya nəzarət edirsən, mahnıya yox. CULT əvvəlcə hüquqları yoxlayır və Content ID-yə yalnız uyğun relizləri əlavə edir, ona görə də coverə avtomatik yox, ayrıca baxılacağını gözlə.
Qısa cavablar
Orijinal ifaçının icazəsi lazımdırmı?
Birbaşa yox. Lazım olan hüquqlar müəlliflərə və nəşriyyatlara məxsusdur. İfaçı mahnını həm də özü yazıbsa, onun nəşriyyatı ilə danışırsan.
Xalq mahnıları necə?
Müəllifi məlum olmayan həqiqi xalq mahnılarını adətən sərbəst yazmaq olar, müəllif sahəsində də çox vaxt Traditional yazılır. Amma diqqətli ol: hamının xalq mahnısı adlandırdığı bəzi mahnıların əslində tanınmış bəstəkarı var və onların hüquqları hələ qorunur. Konkret müasir aranjımanın da öz sahibi ola bilər, ona görə də fərz etməzdən əvvəl yoxla.
Coverdən gəlir əldə etmək olarmı?
Bəli, kompozisiya lisenziyalı olduqdan sonra. Kompozisiyadan gələn qonorarlar adi kanallarla müəlliflərə və nəşriyyatlara gedir, sənin gəlirin isə öz səs yazından gəlir.