Cover, herkesin bildiği bir şarkıyı kendi sesinle duyurmanın en kısa yolu. Aynı zamanda hak sorunlarının en sık çıktığı yayın türü, çünkü yayınladığın şeyin yarısı başkasına ait. O yarıyı yüklemeden önce hallet, kaldırma bildirimi geldikten sonra değil.
Bir cover'da iki ayrı hak
Kaydedilmiş her şarkının iki ayrı hakkı var. Eser yani beste, şarkının kendisi: melodi, armoni ve sözler. Söz ve müzik yazarlarına, genelde de onların yayıncılarına ait. Master ise o şarkının belirli bir kaydı.
Cover kaydettiğinde master senin. Stüdyoyu sen ayarladın, sen söyledin, düzenlemeyi senin prodüktörün yaptı. Beste ise senin değil. Bu yüzden cover, beste tarafı lisanslıysa sorunsuz; değilse kaydın ne kadar iyi olursa olsun sorunlu.
Bu aynı zamanda cover'ın senin yeni kaydın olması gerektiği anlamına geliyor. Orijinal altyapının üzerine söylüyorsan ya da orijinal kayıttan bir bölüm alıyorsan başkasının masterını da kullanıyorsun ve bunun için o kaydın sahibinden ayrıca izin gerekiyor. İnternette bulunan karaoke altyapıları da aynı kategoride: biri onları kaydetti ve o kişinin hakları var.
Şarkı için lisans
Bir besteyi ses olarak çoğaltma ve dağıtma izni genelde mekanik lisans diye geçiyor. Nasıl alacağın, yayının nerelerde erişilebilir olacağına bağlı.
- Bazı ülkelerde dijital müzik servislerinin meslek birlikleri ya da benzeri kuruluşlarla toplu lisansları var ve bunlar dinlenmelerin beste tarafını, cover'lar dahil, kapsıyor.
- İndirmeler ve bazı bölgeler için mekanik lisansı hâlâ ayrıca almak gerekiyor: bir lisans hizmeti üzerinden ya da doğrudan yayıncıdan.
- Lisansı kimin verdiği ve hangi şartlarla verdiği ülkeden ülkeye değişiyor ve zamanla güncelleniyor.
Pratikte yapman gereken şu: şarkının yayıncısını bul (meslek birliklerinin veri tabanlarında genelde görünüyor), yayınlayacağın ülkelerde neyin gerektiğini kontrol et ve aldığın her lisansın kanıtını sakla. Şarkının kime ait olduğunu bulamıyorsan bu beklemek için bir sebep, "belki geçer" deyip yüklemek için değil.
Düzenleme serbest, yeniden yazmak değil
Bir cover orijinale hiç benzemeyebilir. Tempoyu, türü, enstrümanları ya da tonu değiştirmek olağan ve standart bir lisans genelde şarkıyı kendi tarzına uyarlamana izin veriyor.
Standart lisansın kapsamadığı şey, şarkının kendisini değiştirmek. Yeni sözler, ek bir kıta, başka bir dile çeviri ya da iki şarkının birleştirilmesi bestenin yeni bir versiyonunu yaratıyor. Bunun için yayıncıdan ya da yazarlardan doğrudan izin gerekiyor. Diyelim ki Ayaz Deniz İngilizce bir baladı kendi Türkçe çevirisiyle yayınlamak istiyor: bu türev bir eser ve şarkı hiçbir yere gitmeden önce hak sahiplerinden onay alması gerekiyor.
Küçük değişiklikler de buna dahil. Nakaratta bir dizeyi kendi şehrinin adıyla değiştirmek ya da bir kıtayı çıkarıp yerine rap bölümü yazmak zaten sözlere müdahale sayılıyor. Emin değilsen yayıncıya yaz ve neyi değiştirmek istediğini açıkça anlat.
Yazarlar, şarkı adı ve kapak
Yayın formunu nasıl doldurduğun, lisans kadar önemli.
- Yazarlar: orijinal besteciyi ve söz yazarını gerçek adlarıyla yaz. Şarkıyı gerçekten birlikte yazmadıysan kendini yazar olarak ekleme.
- Yorumcu: bu sensin. Orijinal sanatçıyı asla kendi yayınında sanatçı olarak gösterme, bu onun katıldığı izlenimini verir.
- Şarkı adı: orijinal adı yayımlandığı gibi kullan. "Orijinali şuna ait" gibi ifadeleri ve orijinal sanatçının adını başlığa ekleme, mağazalar bunu yanıltıcı sayıyor. Yayın formunda parçayı cover olarak işaretleme seçeneği varsa kullan.
- Kapak: kendi görselin. Orijinal single'ın kapağı ya da orijinal sanatçının fotoğrafı kullanılamaz.
Platformlar ve Content ID cover'a nasıl bakıyor
Cover'lar da her yayın gibi incelemeden geçiyor, sadece haklara ve yazar bilgilerine daha fazla dikkat ediliyor. Özellikle bilinen şarkılarda lisans kanıtı istenebiliyor, bunu önceden hazır tutmak günler kazandırıyor.
YouTube Content ID ayrı bir konu. Münhasır haklar üzerinden çalışıyor, cover'da ise kayda sen sahipsin ama şarkıya değil. CULT önce hakları kontrol ediyor ve Content ID'ye yalnızca uygun yayınları ekliyor; bu yüzden bir cover'ın otomatik olarak değil, tek tek değerlendirileceğini bil.
Kısa cevaplar
Orijinal sanatçının izni gerekir mi?
Doğrudan değil. Gereken haklar söz ve müzik yazarlarına ve yayıncılara ait. Sanatçı şarkıyı kendisi de yazdıysa, onun yayıncısıyla görüşüyorsun.
Türküler ne olacak?
Yazarı bilinmeyen gerçek anonim eserleri genelde serbestçe kaydedebilirsin. Yine de dikkatli ol: türkülerde çoğu zaman derleyen kişinin adı kayıtlı ve derleyenin ya da belirli bir düzenlemeyi yapanın da hak sahibi olabileceğini unutma. Ayrıca herkesin anonim sandığı bazı şarkıların aslında bilinen bir bestecisi var ve hakları hâlâ korunuyor. Varsaymadan önce kontrol et.
Cover'dan gelir elde edebilir miyim?
Evet, beste lisanslandıktan sonra. Beste telifleri olağan kanallardan yazarlara ve yayıncılara gidiyor, senin gelirin ise kendi kaydından geliyor.