Yaxşı prodüser telefonda yazılmış səsli qeydi əsl rekorda çevirə bilər. Yaxşı prodüserlə pis başlanğıc isə hər iki tərəf üçün həftələrlə davam edən nəzakətli əsəbə dönə bilər. Sürtünmənin çoxu əvvəlcədən heç kimin ucadan demədiyi şeylərdən yaranır.
Əhval-ruhiyyə ilə yox, brif ilə başla
"Tutqun, amma yadda qalan bir şey" on prodüser üçün on fərqli məna daşıyır. Brif isə sənə üç düzəliş turuna qənaət edən bir səhifəlik sənəddir.
İçinə bunları yaz:
- İki-üç referens trek, vaxt nişanları ilə və hər birində nəyi bəyəndiyin barədə bir cümlə. "Bu mahnıda 0:45-dən sonrakı barabanlar, o birində vokalın ətrafındakı fəza." Referens istiqamətdir, köçürmə xahişi deyil.
- Əsas parametrlər: temp aralığı, səsinə rahat oturan tonallıq, təxmini müddət.
- Demon, telefonda yazılmış olsa belə. Melodiya və sözlər prodüserə istənilən təsvirdən daha çox şey deyir.
- Mahnı nə üçündür: sinql, konsertin açılışı, qısa videolar üçün nəqarət, albomun sakit treki.
- Nə istəmədiyin. Bəzən brifdə ən faydalı sətir məhz budur.
Brifi ilk sessiyadan əvvəl göndər, sessiya zamanı yox.
İşə başlamazdan əvvəl prosesi razılaşdır
Pul və vaxt barədə hamının əhvalı hələ yaxşı ikən danış.
- İşin həcmi. Yalnız bit, tam prodüserlik, yoxsa prodüserlik və miks? Miksi və masteringi kim edir?
- Düzəlişlər. Neçə düzəliş turu daxildir? Bir çox müstəqil layihədə iki-üç tur adi haldır, amma öz rəqəminizi və ondan sonra nə olacağını razılaşdırın.
- Müddətlər. Hər iki tərəf üçün. Prodüser ilk versiyanı müəyyən tarixə təhvil verir, sən də vokalları müəyyən tarixə. Gecikən vokal layihələrin ilişib qalmasının ən adi səbəblərindəndir.
- Rəy formatı. Qeydləri yazılı və vaxt nişanları ilə verməyi razılaşdırın: "1:12-də snare vokalı örtür". "Daha güclü vursun" isə qeyd deyil, hissdir.
- Ödəniş. Bütün məbləğ əvvəlcədən, beh və qalanı təhvildə, ya da başqa variant. Hamısını yazıya al.
Kiçik layihə üçün bunların heç biri hüquqşünas tələb etmir. İkinizin də təsdiqlədiyi aydın bir mesaj heç nədən qat-qat yaxşıdır.
Elvin Rza və prodüseri ilk sessiyadan əvvəl bu beş məsələnin hamısını bir mesajda razılaşdırmışdılar. Sonradan Elvin üçüncü düzəliş turu istəyəndə heç bir yöndəmsiz söhbət olmadı: bunun ayrıca ödəniləcəyini artıq razılaşdırmışdılar, qiyməti də elə həmin yazışmada idi.
Sonda əlində olmalı olan fayllar
Trek hazır olanda sonradan lazım ola biləcək hər şeyi topla. Bunu lap əvvəldən istə ki, sonda xahiş yox, razılaşmanın bir hissəsi olsun.
- final miks və prodüser edibsə, tam keyfiyyətdə WAV formatında master;
- instrumental və akapella versiyaları;
- stem-lər: baraban, bas, musiqi, əsas vokal, bek-vokal və effektlər kimi qruplaşdırılmış treklər;
- mahnıda açıq ifadələr varsa, təmiz versiya;
- yazılı şəkildə temp və tonallıq.
Tam layihə sessiyası adətən prodüserdə qalır, çünki onun plaginlərindən və səslərindən asılıdır. Onu istəyirsənsə, bunu əvvəlcədən razılaşdır. Remikslər, konsertlər və sinxronizasiya sorğularının çoxu üçün sənə əslində stem-lər lazımdır.
Kreditlər, paylar və sənədlər
Prodüserlərə ödənişin bir neçə geniş yayılmış yolu var və onları birləşdirmək də olar:
- Sabit qonorar. Bir dəfə ödəyirsən, prodüserin adı kreditlərdə olur, amma səs yazısında başqa payı olmur.
- Qonorar və master gəlirindən pay, buna çox vaxt "points" deyirlər. Yazının gəlirinin neçə faizinin prodüserə çatacağını razılaşdırırsınız.
- Müəlliflik payı. Prodüser musiqinin bir hissəsini, məsələn, akkord ardıcıllığını, mahnının simasını müəyyən edən biti və ya melodiyanı yazıbsa, kompozisiyanın həmmüəllifi ola bilər. Bu, masterdən ayrı məsələdir.
Bit alırsan və ya icarəyə götürürsənsə, lisenziyanı oxu: eksklüzivdirmi, stream və ya satışa limit qoyurmu, prodüserin adı necə göstərilməlidir? Eksklüziv olmayan bit başqa artistlərə də satıla bilər.
Relizi CULT-a göndərəndə kreditləri artist məlumatları ilə birlikdə əlavə edir və audioya sahib olduğunu və ya icazən olduğunu təsdiqləyirsən. Bu təsdiqi həqiqətə çevirən şey prodüserlə yazılı razılaşmadır. Prodüserin adını onun hər yerdə istifadə etdiyi yazılışla eyni yaz.
Artistlərin tez-tez verdiyi suallar
Pulunu ödədiyim bit mənimdirmi?
Razılaşmadan asılıdır. Prodüserliyə görə ödəniş adətən sənə yazıdan istifadə hüququ verir. Ona tam sahib olub-olmadığını və prodüserin kompozisiyada payı olub-olmadığını sənədlər deməlidir.
Nəticə xoşuma gəlməsə, nə edim?
Brifə və referenslərə qayıt, konkret və vaxt nişanlı qeydlər ver. Razılaşdırılmış düzəlişlərin hamısı istifadə olunub və yenə alınmırsa, görülən işin haqqını ödəyib nəzakətlə ayrılmaq ədalətlidir.
Pulsuz prodüserlik edən dost da nəyisə imzalamalıdırmı?
Bəli. Kreditlər və paylar haqqında qısa qeyd mahnı qədər dostluğu da qoruyur.