İyi bir prodüktör telefondaki bir ses kaydını gerçek bir plağa dönüştürebilir. İyi bir prodüktörle yapılan kötü bir başlangıç ise iki taraf için de haftalarca süren kibar bir sinir bozukluğuna dönüşebilir. Sürtüşmenin çoğu, başta kimsenin yüksek sesle söylemediği şeylerden çıkar.
Hisle değil, brief ile başla
"Karanlık ama akılda kalan bir şey" on prodüktör için on farklı anlama gelir. Brief ise sana üç revizyon turu kazandıran tek sayfalık bir belgedir.
İçine şunları koy:
- İki-üç referans parça, zaman damgalarıyla ve her birinde neyi sevdiğine dair bir cümleyle. "Bu şarkıda 0:45'ten sonraki davullar, ötekinde vokalin etrafındaki boşluk." Referans bir yön göstergesidir, kopyalama isteği değil.
- Temel bilgiler: tempo aralığı, sesine rahat oturan ton, yaklaşık süre.
- Demon, telefonla kaydedilmiş olsa bile. Melodi ve sözler prodüktöre her tariften daha fazlasını anlatır.
- Şarkının amacı: single mı, konser açılışı mı, kısa videolar için bir nakarat mı, albümün sakin bir parçası mı?
- Ne istemediğin. Bazen brief'teki en faydalı satır budur.
Brief'i ilk seanstan önce gönder, seans sırasında değil.
İşe başlamadan süreci konuşun
Para ve zaman hakkında herkesin keyfi yerindeyken konuş.
- İşin kapsamı. Sadece beat mi, tam prodüksiyon mu, yoksa prodüksiyon artı miks mi? Miks ve masterı kim yapacak?
- Revizyonlar. Kaç revizyon turu dahil? Birçok bağımsız projede iki-üç tur olağandır, ama kendi sayınızı ve sonrasında ne olacağını kararlaştırın.
- Teslim tarihleri. İki taraf için de. Prodüktör ilk versiyonu belli bir tarihe kadar teslim eder, sen de vokalleri belli bir tarihe kadar. Geciken vokal, projelerin tıkanmasının en yaygın sebeplerinden biridir.
- Geri bildirim biçimi. Notları yazılı ve zaman damgalı vermeyi kararlaştırın: "1:12'de trampet vokali bastırıyor". "Daha sert vursun" bir histir, not değil.
- Ödeme. Tamamı peşin mi, kapora ve kalanı teslimde mi, yoksa başka bir düzen mi? Hepsini yazıya dök.
Küçük bir proje için bunların hiçbiri avukat gerektirmez. İkinizin de onayladığı açık bir mesaj, hiç yoktan çok daha iyidir.
Bora Yel ve prodüktörü, ilk seanstan önce bu beş maddenin hepsini tek bir mesajla netleştirmişti. Bora sonradan üçüncü bir revizyon turu istediğinde tatsız bir konuşma yaşanmadı: bunun ayrıca ücretlendirileceği zaten kararlaştırılmıştı ve fiyat aynı yazışmada duruyordu.
Sonunda elinde olması gereken dosyalar
Parça bittiğinde ileride gerekebilecek her şeyi topla. Bunu en başta iste ki sonunda bir rica değil, anlaşmanın parçası olsun.
- final miks ve prodüktör yaptıysa tam çözünürlükte WAV olarak master;
- enstrümantal ve akapella versiyonlar;
- stem'ler: davul, bas, müzik, ana vokal, arka vokal ve efektler gibi gruplanmış kanallar;
- şarkıda küfürlü satırlar varsa temiz versiyon;
- yazılı olarak tempo ve ton bilgisi.
Projenin tam oturumu genellikle prodüktörde kalır, çünkü onun eklentilerine ve seslerine bağlıdır. İstiyorsan bunu baştan konuş. Remiksler, konserler ve senkronizasyon taleplerinin çoğu için asıl ihtiyacın olan şey stem'lerdir.
Krediler, paylar ve belgeler
Prodüktörlere ödeme yapmanın birkaç yaygın yolu var ve bunlar birleştirilebilir:
- Sabit ücret. Bir kez ödersin; prodüktörün adı kredilerde yer alır ama kayıtta başka payı olmaz.
- Ücret artı master gelirinden pay, buna çoğu zaman "puan" (points) denir. Kaydın gelirinin yüzde kaçının prodüktöre gideceğini kararlaştırırsınız.
- Eser payı. Prodüktör müziğin bir kısmını, örneğin akor yürüyüşünü, şarkıyı tanımlayan beat'i ya da melodiyi yazdıysa eserin ortak yazarı olabilir. Bu, masterdan ayrı bir konudur.
Bir beat satın alıyor ya da kiralıyorsan lisansı oku: münhasır mı, dinlenme ya da satış sınırı var mı, prodüktörün adı nasıl yazılmalı? Münhasır olmayan bir beat başka sanatçılara da satılabilir.
Bir yayını CULT'a gönderirken kredileri sanatçı bilgileriyle birlikte eklersin ve ses kaydının sahibi olduğunu ya da izin aldığını onaylarsın. Bu onayı gerçek kılan şey, prodüktörle yapılmış yazılı bir anlaşmadır. Prodüktörün adını, her yerde kullandığı yazımla birebir aynı yaz.
Sık sorulan sorular
Parasını ödediğim beat benim mi?
Anlaşmaya bağlı. Prodüksiyon için yapılan ödeme genellikle sana kaydı kullanma hakkı verir. Kaydın tamamen sana ait olup olmadığını ve prodüktörün eserde payı bulunup bulunmadığını belgeler söylemelidir.
Sonucu beğenmezsem ne yapmalıyım?
Brief'e ve referanslara geri dön, somut ve zaman damgalı notlar ver. Kararlaştırılan revizyonların hepsi kullanıldıysa ve hâlâ olmuyorsa, yapılan işin karşılığını ödeyip kibarca yolları ayırmak adildir.
Ücretsiz prodüksiyon yapan bir arkadaşım da bir şey imzalamalı mı?
Evet. Krediler ve paylar hakkında kısa bir not, şarkı kadar arkadaşlığı da korur.