Qruplar üzv itirməyə heç kimin planlaşdırdığından tez-tez rast gəlir. Gitaraçı xaricə köçür, vokalist solo layihə istəyir, iki nəfər arasında anlaşma pozulur. Bu baş verəndə üç ayrı sual eyni anda masaya gəlir: mahnılar kimin, yazılar kimin, ad isə kimdə qalır. Cavablar qrupun nəyə razılaşdığından və ölkənin qanunundan asılıdır. Bu ümumi məlumatdır, hüquqi məsləhət deyil və iş real pula və ya real münaqişəyə çatanda musiqi hüquqşünası haqqını ödəməyə dəyər.
Üç ayrı sual
Onları bir-birindən ayır, çünki qarışdırmaq mübahisənin böyüməsinin yoludur.
- Mahnılar, yəni söz və musiqi. Onları kim yazıb?
- Yazılar, yəni mahnıların bitmiş versiyaları. Onlara kim pul verib, kim çalıb və kimin mülkiyyətindədir?
- Ad və hesablar: qrupun adı, sosial şəbəkə profilləri, YouTube kanalı, stream platformalarındakı artist səhifələri, vebsayt və distribusiya hesabı.
Mövcud mahnılarda paylar
Mahnının həmmüəllifi olmuş üzv ayrılandan sonra da, ümumiyyətlə, o mahnıdakı payını saxlayır. Qrupdan getmək müəllif kreditini silmir. Qrup heç vaxt paylar barədə razılaşmayıbsa, mahnıya töhfə vermiş hər kəsin iddiası ola bilər, ona görə bunu indi, yazılı və mahnı-mahnı həll et.
Yazılar bir qədər fərqli işləyir. Yazıda çalmış üzv ifaçı kimi kreditə düşür və bu kredit artıq mövcud relizlərdə qalır. Yazının kimin olması ona kimin pul verdiyindən və nəyə razılaşıldığından asılıdır. Çox qrupda yazılar qrupa birlikdə məxsusdur və ayrılan üzv, payını satmayıbsa və ya başqa razılaşma etməyibsə, göründüyü yazılardan gəlirin payını saxlayır.
Praktikada bu belə deməkdir:
- Artıq çıxmış relizlərdən gələn gəlir, hamı yazılı şəkildə başqa cür razılaşmayıbsa, əvvəlki kimi bölünməyə davam edir.
- Ayrılan üzvün adını mövcud relizlərin kreditlərində saxla. Kreditin qəzəbdən silinməsi sənə lazım olmayan mübahisə yaradır.
- Üzv gələcək gəlir əvəzinə birdəfəlik ödəniş istəyirsə, satın alma mümkündür, amma onu kağıza yaz və ödənişin nəyi əhatə etdiyini hamının başa düşdüyünə əmin ol.
Onsuz yeni relizlər
Onunla yazılıb və səsləndirilmiş, amma heç vaxt buraxılmamış mahnılar həssas haldır. Onun sözü və ifası bu treklərdədir, ona görə onları yalnız onun yazılı razılığı ilə və ya heç olmasa kredit və ödəniş barədə aydın razılaşma ilə burax. Köhnə mahnını onsuz yenidən yazmaq onun müəllif payını aradan qaldırmır. Yazı yeni ifaçılara məxsus olur, amma kompozisiya payı onu yazana məxsus qalır.
Ayrılıqdan sonra yazılan mahnılar, töhfə verməyibsə, keçmiş üzvün payı olmadan onları yazanlara məxsusdur. Buna görə sadə jurnal kömək edir: hər mahnı nə vaxt, kim tərəfindən və qrupun hansı tərkibi ilə yazılıb.
Relizi göndərən hər kəs bütün audio, kover və materiallara sahib olduğunu və ya icazəsi olduğunu təsdiqləyir. Treklərdə keçmiş üzvün səsi və ya ifası varsa, göndərməzdən əvvəl icazənin olduğuna əmin ol. Reliz ortasında mübahisəni yükləmədən əvvəl həll olunmuş mübahisədən qat-qat çətin düzəltmək olur.
Qrupun adı
Ad kimdə qalır? Razılaşma olmasa, cavab çox vaxt aydın olmur və ölkəyə görə fərqlənir. Bəzi yerlərdə qeydiyyatdan keçmiş əmtəə nişanı bunu həll edir. Digərlərində adı açıq və ardıcıl istifadə edən şəxs və ya qrupun iddiası daha güclüdür. Ən çox rast gəlinən nəticələr:
- Qalan üzvlər adı saxlayır, ayrılan "keçmiş üzv" kimi göstərilir.
- Qurucu və ya əsas yaradıcı sahib adı saxlayır, qalanları onsuz ayrılır.
- İki tərəf də adı kənara qoyur və yenidən başlayır.
Birini seç və yaz. Sonra hesabları həll et, çünki onlar kimin həqiqətən hərəkət edə bildiyini müəyyən edir: sosial şəbəkə səhifələrinə, YouTube kanalına və stream platformalarındakı artist profillərinə girişi kim idarə edir və distribusiya hesabı kimdədir. İki qrup eyni adla reliz buraxmağa davam edərsə, kataloqlar və artist səhifələri birləşə bilər və dinləyicilər hansının hansı olduğunu bilməz. Bu, ayrılan üzv də daxil olmaqla hamıya ziyan vurur.
Çətinlikdən əvvəl qrup müqaviləsi niyə kömək edir
Qrup müqaviləsi əhval yaxşı olanda hamının imzaladığı qısa sənəddir. Uzun olmalı deyil. Bu məqamları əhatə edən bir səhifə heç nədən yaxşıdır:
- hər mahnı üçün müəllif payı, ideal halda mahnı bitən gün yazılmış
- yazılar kimindir və gəlir necə bölünür
- ad, hesablar, domen və distribusiya hesabı kimdədir
- qərarlar necə qəbul edilir, məsələn, səs çoxluğu ilə, və hansı qərarlara hamı lazımdır
- kimsə ayrılanda nə olur: xəbərdarlıq, nəyi saxlayır və digərləri onu satın ala bilərmi
- ödənişləri kim alır və necə bölünür
Tarix qoy, hər kəsə nüsxə ver və bir dəfə hüquqşünasa oxut.
Bu artıq baş verirsə
Sakit ol və mübahisələri sosial şəbəkədən kənarda saxla. Faktları yaz: müəllifləri və tarixləri ilə mahnıların siyahısı, nələrin buraxıldığı və buraxılmadığı və hər hesabın kimdə olduğu. Danışarkən mövcud relizlərdən hər kəsə çatanı ödəməyə davam et. Relizləri qəzəbdən yığışdırma, çünki bu, səni də daxil olmaqla hər üzvə ziyan vurur. Razılaşa bilmirsinizsə, neytral dosta, sonra hüquqşünasa müraciət edin.