Şarkında küfür ya da açık içerik varsa, sansürlü clean versiyonu orijinalin giremediği kapıları açar: radyo, okul etkinlikleri, aile çalma listeleri, marka videoları, hesabında explicit içeriği kapatmış dinleyiciler. Ama aynı şarkının clean ve explicit versiyonlarını yayınlamak ancak düzenleme doğru yapıldığında ve iki versiyon, platformların onları hem ayırt edip hem de birbirine bağlayabileceği şekilde etiketlendiğinde işe yarar.
Clean versiyon ne zaman gerekir
Her explicit şarkının clean versiyona ihtiyacı yoktur. Somut bir kullanım alanı olduğunda hazırla:
- Yerel bir radyo ya da televizyon programı ilgileniyor ve yayına uygun bir versiyon istiyor.
- Şarkı, küçük yaştaki dinleyicilerin olduğu çalma listelerine ya da etkinliklere uygun.
- Bir marka, bir mekân ya da bir içerik üreticisi parçayı kullanmak istiyor ve küfürsüz bir versiyon soruyor.
- Dinleyicilerinin önemli bir kısmı aile cihazlarından ya da explicit içeriğin kapalı olduğu hesaplardan dinliyor.
Şarkının tamamı açık içerikli temalar üzerine kuruluysa birkaç kelimeyi susturmak pek bir şey değiştirmez. Şiddet ya da uyuşturucu anlatan bir parça özünde yine explicit kalır, üzerindeki clean etiketi ise yanıltıcı görünebilir. Böyle bir durumda tek bir explicit versiyonla yetin.
İşe yarayan bir clean düzenleme
Clean düzenleme bir ayar değil, yeni bir sestir. Genelde şöyle yapılır:
- Kelimeyi susturmak. Basit ve yaygın, ama uzun boşluklar kaba durabilir.
- Kelimeyi ters çevirmek. Vokal ritimde kalır, dinleyici bir şeyin çıkarıldığını duyar.
- Bir sesle örtmek. Prodüksiyona uyan bir scratch, bir vuruş ya da efekt.
- Dizeyi yeniden kaydetmek. En iyi sonuç budur. Kafiyeyi ve anlamı koruyan yeni bir kelime, clean versiyonu başlı başına bir şarkıya dönüştürür.
Final miks yerine vokal stem'leriyle çalış ki düzenlenen kelimenin altında beat çalmaya devam etsin. Her tekrarı kontrol et: kaçan kelimeler en çok üçüncü nakaratta ve arka plandaki ad-lib'lerde saklanır. Parçayı sözler önünde dururken en az bir kez baştan sona dinle. Ardından yeni bir WAV dışa aktar ve orijinal gibi masterla ki iki versiyon aynı yükseklikte ve aynı kalitede duyulsun.
Rapçi Kerem Ayaz, ana vokaldeki bütün küfürleri susturup clean versiyonu bir şehir radyosuna gönderdi. Radyo parçayı geri çevirdi: ad-lib'lerde iki kelime hâlâ açıkça duyuluyordu. O günden beri stem'lerle çalışıyor ve clean dosyayı, kelimelerin nerede olduğunu bilmeyen bir arkadaşına kontrol ettiriyor.
Etiketler: explicit, clean ve not explicit
Çoğu sistem üç durumla çalışır ve bunları karıştırmak sık görülen bir sorun kaynağıdır:
- Explicit. Açık içerikli orijinal versiyon.
- Clean. Explicit versiyonu da bulunan bir şarkının düzenlenmiş hâli.
- Not explicit. Hiç açık içerik barındırmamış şarkı.
Clean etiketini yalnızca explicit bir parçanın düzenlenmiş versiyonu için kullan. Baştan beri temiz olan bir şarkı basitçe not explicit'tir. İki versiyonda da şarkı adını aynı tut, versiyon bilgisini ise dağıtımcının formu nasıl istiyorsa öyle ekle, çoğu zaman adın içine değil ayrı bir versiyon alanına. Clean versiyona, aynı zamanda kısaltılmış değilse Radio Edit deme: pek çok platformda bu etiket farklı sözleri değil, farklı bir süreyi anlatır.
Ses farklı olduğu için her versiyon kendi ISRC koduna sahip ayrı bir kayıttır.
Platformlar iki versiyonu nasıl bağlar
Platformlar, explicit içeriği filtreleyen dinleyiciler de şarkıyı duyabilsin diye clean versiyonu explicit orijinaliyle eşleştirmeye çalışır. Bu işlediğinde filtresi açık olan kişi clean versiyonu, diğer herkes orijinali görür. Eşleştirmenin nasıl yapıldığı ve ne kadar güvenilir çalıştığı platformdan platforma değişir ve zamanla da değişir, bu yüzden güncel kuralları kontrol et.
İşin doğru yürümesine şöyle yardım edebilirsin:
- İki versiyonu aynı şarkı adı, aynı sanatçı adı ve aynı kredilerle gönder.
- İkisini aynı gün yayınla ki biri haftalarca tek başına kalmasın.
- Clean versiyon genelde explicit olanın yanında, kendi UPC kodu olan ayrı bir yayın olarak çıkar. Albümde bu, düzenlenen her parçanın değiştirildiği eksiksiz bir clean baskı demektir.
Clean versiyonun kapağı
Clean yayın genelde aynı kapağı kullanır ki dinleyici onu aynı şarkı olarak tanısın. İki şeyi kontrol et:
- Açık içerikli görsel olmasın. Kapakta explicit sayılabilecek bir şey varsa clean baskı için başka bir görsel gerekir.
- Parental advisory etiketi olmasın. Orijinal kapağa böyle bir etiket koyduysan clean olandan kaldır. Platformlar zaten kendi explicit işaretlerini gösteriyor, bu yüzden pek çok sanatçı bu etiketi ikisine de koymuyor.
Göndermeden önce iki versiyonu yan yana koy: aynı ad, aynı sanatçı, uyumlu krediler, doğru etiketler, ayrı ISRC kodları ve her birine uyan bir kapak. On dakikalık kontrol, haftalarca sürecek düzeltmelerden kurtarır.