Küçük oda, miks yapmak için en zor yerdir. Duvarlar kulaklarına çok yakındır, sesin gidecek yeri yoktur; önce hoparlörlerden çıkan sesi, birkaç milisaniye sonra da aynı sesin masadan, yan duvarlardan ve tavandan geri dönüşünü duyarsın. Sonuçta miks evde iyi, başka her yerde kötü gelir. Bunun büyük kısmını düzeltmek için stüdyo bütçesi gerekmez. Her şeyi doğru yere koymak, doğru noktaları yutmak ve sesin hangi kısmına güvenmeyeceğini bilmek yeter.
Küçük oda sesine ne yapar
İki şey bozulur. Birincisi yansımalardır: ses sert yüzeye çarpıp geri döner, stereo görüntüyü bulandırır, orta ve tiz frekansları puslu yapar. İkincisi bas birikmesidir. Pes seslerin dalga boyu çok uzundur; küçük bir odada bazı frekanslarda üst üste biner, bazılarında birbirini yok eder. Bir bas notasında dev gibi, bir sonrakinde ise kaybolan bir kick genellikle odanın suçudur, miksin değil.
Baştan iki kavramı ayır. Akustik düzenleme, odanın içinde sesin nasıl duyulduğunu değiştirir. Ses yalıtımı ise sesin odadan çıkmasını ya da içeri girmesini engeller. Bunlar farklı işlerdir; yumurta kolileri ve ince sünger ikisini de iyi yapmaz.
Önce monitörleri ve masayı yerleştir
Yerleşim para istemez ve en büyük farkı yaratır, o yüzden bir şey satın almadan önce buradan başla.
- Monitörleri ve kendi başını yaklaşık eşkenar üçgen oluşturacak şekilde kur. Tweeter'lar kulak hizasında ve sana dönük olsun.
- Dikdörtgen bir odada kısa duvar boyunca çalışmayı dene; monitörler odanın uzunluğuna baksın. Bas çoğu zaman uzun duvara bakarken olduğundan daha dengeli çıkar.
- Monitörleri arkalarındaki duvardan uzaklaştır. Duvara yapışık olduklarında bas şişer. 20-30 santim bile fark yaratır.
- Başını odanın tam ortasına koyma, sırtını da duvara dayama. Basın yoğun olduğu bir parça çal, sandalyeyi biraz ileri geri oynat ve pes frekansların en dengeli duyulduğu yerde dur.
- Monitörleri doğrudan masanın üstüne değil, ayaklıklara ya da izolasyon altlıklarına koy; masa basla birlikte titremesin.
İlk yansımaları yut
İlk yansıma noktaları, yan duvarlarda, tavanda ve ön duvarda monitörden çıkan sesin sana ulaşmadan önce bir kez sekme yaptığı yerlerdir. En çok zararı onlar verir ve bulmak kolaydır. Miks pozisyonuna otur, bir arkadaşın duvar boyunca küçük bir ayna gezdirsin. Aynada monitörü gördüğün her yer bir yansıma noktasıdır. Bantla işaretle, oraya bir emici koy; başının üstündeki tavana da bir tane. Yalnızca bu bile stereo görüntüyü belirgin biçimde netleştirir.
Akustik panelleri kendin yap
Basit bir panel, ahşap bir çerçevedir: içi inşaat için üretilmiş mineral yün (taş yünü) ya da yoğun yalıtım levhasıyla doldurulur, ön yüzü kumaşla kaplanır. Adımlar kısa:
- Bütçenin elverdiği kadar derin bir ahşap çerçeve yap. On santim iyi bir hedeftir, çünkü kalın paneller daha pes frekansları yutar.
- İçine, çerçeveden biraz büyük kesilmiş yalıtım malzemesini yerleştir; kendiliğinden tutsun.
- Ön yüzü nefes alan bir kumaşla, örneğin ince pamuklu ya da çuval bezi ile kapla. Asla naylonla değil.
- İşaretlediğin noktalara as ya da yere dayayarak yerleştir. Panel ile duvar arasında küçük bir hava boşluğu kalırsa daha pes frekansları yutar.
Yalıtım malzemesini keserken maske, eldiven ve uzun kollu giysi kullan; lifler havaya karışmasın diye tüm yüzeyleri kumaşla kapat. Satıcıdan kapalı alanda kullanımı güvenli bir malzeme iste.
Bas tuzakları, halı ve perde
Bas köşelerde birikir. Bu yüzden köşelerdeki kalın emiciler, ucuza yapabileceğin en etkili müdahaledir. Gerçekten çalışmaları için kalın olmaları gerekir; ince bir tuzak pes frekanslarda neredeyse hiçbir şey yapmaz. Monitörlerin arkasındaki iki köşeden başla.
Ev eşyaları ise tiz frekanslar için işe yarar:
- Seninle monitörler arasındaki halı, zeminden gelen yansımayı azaltır.
- Pencerede ya da çıplak bir duvarda kalın bir perde tizleri yumuşatır.
- Dolu bir kitaplık sesi dağıtır; yani bedava difüzör gibi çalışır.
Odanın ortasında bir kez el çırp. Tıngırdayan bir yankı duyuyorsan iki çıplak duvar sesi birbirine geri gönderiyor demektir; birine panel ya da perde koymak bunu keser. Aşırıya da kaçma: fazla emici bulunan oda ölü gibi duyulur ve sen miksteki tizleri abartmaya başlarsın. Adım adım ekle, her adımdan sonra dinle.
Pesi kulaklıkla kontrol et
Düzenlenmiş küçük bir oda bile bas için ikinci bir görüşe ihtiyaç duyar. Kulaklıkta oda sorunu yoktur; bu yüzden kick ile basın dengesini ve pesin temiz olup olmadığını gösterir. Ama kulaklık ikinci görüştür, yerine geçen bir şey değildir: stereo genişliği abartır ve basın fiziksel hissini vermez.
Güvenilir bir rutin şöyle: iyi tanıdığın ticari bir parçayı hem odada hem kulaklıkta çal, sonra kendi miksini de ikisinde dinle. Basın her iki yerde de referanstan yüksek ya da düşükse bu miks sorunudur. Yalnızca odada değişiyorsa bu oda sorunudur ve o kısım için kulaklığa güvenmen gerektiğini bilirsin.
Doğru yerleşim ve iyi yapılmış birkaç panel, kötü bir noktadaki pahalı ekipmandan iyidir. Monitörlerin yerini değiştir, yansıma noktalarını bul, birkaç panel yap ve daha fazla para harcamadan önce bir hafta dinle.