Evde kısıtlı bir bütçeyle miks yapıyorsan er ya da geç şu soruyla karşılaşırsın: parayı stüdyo monitörlerine mi yatırayım, iyi bir kulaklığa mı? Dürüst cevap ekipmandan çok çalıştığın odaya bağlı. İkisiyle de her yerde iyi duyulan bir miks yapılabilir, ikisi de zayıf noktalarını bilmezsen seni yanıltabilir.
Kulaklığın iyi yaptığı şeyler
Kulaklık odayı denklemden çıkarır. Duvarlar, mobilyalar ya da yatak odanın şekli sese ne yaparsa yapsın, bu senin kulağına ulaşmaz. Birçok ev prodüktörü için yalnızca bu bile kulaklığı daha doğru bir araç yapar.
Ayrıca fiyatına göre çok detay verir, gece kimseyi rahatsız etmeden çalışmanı sağlar ve seninle her yere gelir. Böylece miksini evde, bir arkadaşının stüdyosunda ve yolda aynı şekilde duyarsın.
İki temel tip var. Kapalı kulaklık sesi ne içeri ne dışarı bırakır, bu yüzden vokal kaydında kullanılır. Açık kulaklık dışarı ses sızdırır ama genellikle daha doğal duyulur ve uzun oturumlarda daha az yorar, bu yüzden pek çok kişi miks için onu tercih eder. Tek bir kulaklık alabiliyorsan ve kayıt da yapıyorsan kapalı model pratik seçimdir.
Kulaklık nerede yanıltır
En büyük fark stereo görüntüde. Hoparlörle dinlerken iki kulak da iki hoparlörü duyar. Kulaklıkta ise her kulak yalnızca kendi tarafını duyar, bu yüzden panorama odada olacağından daha geniş ve keskin gelir. Tamamen sola ya da sağa çekilmiş bir enstrüman kulaklıkta yerinde duyulur, hoparlörde ise tuhaf biçimde miksten kopar.
Diğer sık tuzaklar:
- Küçük detaylar büyük gelir. Reverb kuyrukları, nefesler ve arka plandaki sessiz partisyonlar kulaklıkta çok belirgindir. Bu yüzden onları fazla kısabilirsin ve miks hoparlörde kuru kalır.
- Bası duyarsın ama hissetmezsin. Fiziksel his olmadan alt frekansları değerlendirmek zordur, üstelik her modelin kendi bas karakteri vardır.
- Yorgunluk. Kulağa baskı ve yüksek ses bir iki saat sonra kararlarını kaydırır.
Odadaki hoparlörleri taklit eden eklentiler ya da her kanalın sesinden biraz diğer kulağa karıştıran crossfeed ayarı stereo sorununu azaltabilir. Yardımcı olur ama başka sistemlerde kontrol etmenin yerini tutmaz.
Monitörün iyi yaptığı şeyler ve odanın etkisi
Monitörler önünde gerçek bir stereo görüntü kurar, çoğu insanın müziği hayal ettiği biçimde. Panoramayı, derinliği ve vokalle enstrümanlar arasındaki dengeyi değerlendirmek kolaylaşır, uzun oturumlar da daha rahat geçer.
Ama monitörün sesi sana odadan geçerek ulaşır ve küçük, akustik düzenleme yapılmamış bir oda sesi epey değiştirir. Bas bazı noktalarda birikir, bazılarında neredeyse kaybolur. Sert duvarlar ve masa yüzeyi detayı bulanıklaştıran yansımalar ekler. Kötü bir odada iyi monitör bile sana aslında olmayan bir bas gösterebilir ve sen yanlış yeri kesip artırırsın.
Birkaç basit adım çok para harcamadan büyük fark yaratır:
- Monitörleri ve başını eşkenar bir üçgen oluşturacak şekilde yerleştir, tweeter'lar kulak hizasında olsun.
- Hoparlörleri köşelerden uzak tut, arkalarındaki duvardan biraz ayır.
- Masayı kısa duvara, odanın uzunluğuna bakacak şekilde koy ve yan duvarların arasında simetrik otur.
- Sert yüzeyleri halı, kalın perde ya da dolu bir kitaplıkla yumuşat. Yan duvarlarda ilk yansıma noktalarına konan emici paneller her türlü dekordan daha çok işe yarar.
Kısıtlı bütçede önce hangisi
Odan küçük, ortak kullanılan, kiralık ya da gürültülüyse veya çoğunlukla gece çalışıyorsan iyi bir kulaklıkla başla. Kaliteli bir kulaklık, kötü bir odadaki ucuz monitörlerden iyidir.
Düzenleyebileceğin ve biraz akustik iyileştirme yapabileceğin makul büyüklükte bir odan varsa monitör anlam kazanır. Kulaklığı yine de bırakma: ikisini de kullanacaksın.
Her iki durumda da iki ucuz araç yerine tek bir iyi araca para harca ve onu iyi öğren. Kulaklığının bası nasıl verdiğini tam olarak bilmek, güvenmediğin üç sistem arasında gidip gelmekten daha değerlidir.
Miksini birkaç sistemde kontrol et
Hiçbir sistem gerçeğin tamamını söylemez. Miksi bitmiş saymadan önce dinleyicilerinin kullandığı cihazlarda dinle:
- telefon hoparlörü
- ucuz kulak içi kulaklık
- araba hoparlörleri
- dizüstü bilgisayar hoparlörü ya da küçük bir Bluetooth hoparlör
- DAW'daki mono düğmesi
Bu kontrollerde hemen bir şey değiştirmek yerine not al. Vokal telefonda da, arabada da, kulak içi kulaklıkta da kayboluyorsa bu gerçek bir sorundur. Sadece tek bir sistemde tuhaf geliyorsa sebep büyük ihtimalle o sistemdir.
Kendi türünden iki üç yayınlanmış şarkıyla karşılaştır ama ses yüksekliklerini kendi miksine eşitle ki daha yüksek olan otomatik olarak daha iyi gelmesin.
Her iki durumda işleyen basit bir düzen
Kiralık bir dairede çalışan beatmaker Arda Lim, parçanın büyük kısmını açık kulaklıkta, hoparlörleri taklit eden bir eklentiyle miksliyor. Gündüz dengeyi küçük monitörlerde düşük seste kontrol ediyor, ertesi sabah da dinlenmiş kulakla arabada dinliyor. Arabadaki notları tek bir kısa listeye topluyor ve sonsuza kadar ince ayarla uğraşmak yerine hepsini tek oturumda düzeltiyor.
Önemli olan ekipmandan çok düzen: iyi tanıdığın tek bir ana sistemde çalış, birkaç başka sistemde kontrol et, ara ver ve sesi makul seviyede tut. Kulakların stüdyonun en pahalı parçası ve yerine yenisini koyamayacağın tek parçası.