Referans parça, miks ya da mastering yaparken kendi işini karşılaştırdığın yayınlanmış bir şarkıdır. Kopyalamak için orada değildir. Orada olmasının sebebi, kulaklarının yeterince uzun duyduğu her şeye alışması ve tek bir şarkı üzerinde iki saat çalıştıktan sonra normal sesin nasıl olduğunu artık hissedememen. İyi bir referans birkaç saniyede kulağını sıfırlar.
Referanslar aslında neye yardım eder
Referanslar en çok tek başına değerlendirmesi zor sorularda işe yarar:
- Denge. Ana vokal davullara göre ne kadar yüksek? Bas ne kadar yer kaplıyor?
- Ton. Miksin kendi tarzındaki bitmiş şarkılardan daha mı boğuk, daha mı parlak, daha mı çamurlu?
- Alt frekanslar. Odalar ve kulaklıklar bas konusunda yalan söyler. İyi tanıdığın bir referans, kendi sisteminde ne kadar basın doğru hissettirdiğini gösterir.
- Genişlik ve derinlik. Ne kadar reverb fazla, vokal armonileri ne kadar geniş duruyor.
- Düzenleme enerjisi. İşe yarayan şarkılarda kıta ile nakarat arasında ne kadar değişim oluyor.
Referanslar iletişime de yardım eder. "Daha sıcak" ve "daha vurucu" farklı insanlar için farklı şeyler demek. "Bu şarkının ilk kıtasındaki vokal sesi" ise herkesin duyabileceği bir şey.
İyi referanslar nasıl seçilir
Önemli noktalarda şarkına yakın şarkılar seç: tür, tempo, enstrümanlar ve vokal tipi. Parlak bir pop yayını, ikisini de sevsen bile, karanlık bir akustik balad için zayıf bir referanstır.
Birkaç kural referansları daha faydalı yapar:
- On değil, iki üç referans seç. Fazla referans seni farklı yönlere çeker.
- Onları iyi tanı. Farklı sistemlerde yüzlerce kez dinlediğin bir şarkı, yeni favorinden daha iyi bir referanstır.
- Kaliteli dosyalar kullan. Bir video sitesinden alınmış düşük kaliteli bir kopyanın tizleri ve basları bozulmuştur. Yasal olarak edinebileceğin en iyi versiyonu, mümkünse kayıpsız bir dosyayı kullan.
- Her birine bir görev ver. Vokal için bir, bas için bir, genel ton için bir referans, çoğu zaman her şey için üç referanstan daha nettir.
- Güncel çalma listelerine uymak istiyorsan görece yeni yayınları tercih et. Ama sesin değiştiğini ve eski kayıtların da çok şey öğretebileceğini unutma.
Her birini neden seçtiğini yaz. "A referansı nakarattaki vokal seviyesi için" notu, onun her şeyini kopyalamaya kaymanı engeller.
Seviye eşitleme: çoğu kişinin atladığı adım
İnsan kulağına daha yüksek ses, birkaç saniyeliğine neredeyse her zaman daha iyi gelir. Referansın bitmiş bir master, miksin ise büyük ihtimalle çok daha kısık. İkisi arasında farklı seviyelerde geçiş yaparsan referans her seferinde kazanır, sen de gerek olmadığı hâlde seviyeleri yükseltmeye ve parlaklık eklemeye başlarsın.
Bu yüzden karşılaştırmadan önce seviyeleri eşitle:
- Referansı projede ayrı bir kanala koy ve master kanalındaki işlemlerden geçmeyecek şekilde yönlendir.
- Referansı, miksin kadar yüksek hissettirene kadar kıs. Short-term LUFS gösteren bir loudness metre bunu daha hassas yapar, tam da bu iş için yapılmış eklentiler de var.
- Şarkı yapısında aynı noktada, nakaratı nakaratla karşılaştırarak birkaç saniyede bir hızlıca geçiş yap.
- Her seferinde tek bir şeyi dinle: önce vokal, sonra kick ve bas, sonra tizler.
Seviyeler eşitlendiğinde ton ve denge farkları belirginleşir, miks kararları da çok daha kolaylaşır.
Referanslarla prodüktör ve mühendisle çalışmak
Şarkını başka biri mikslıyor ya da masterlıyorsa, referanslar revizyon turlarından tasarruf ettirir. Onları kısa bir notla gönder:
- şarkının adı ve sanatçısı
- kastettiğin bölüm ve zamanı, örneğin "1:05 ile 1:30 arası"
- orada neyi sevdiğin, sade kelimelerle
- neyi kopyalamak istemediğin
Diyelim ki Can Ilgaz "Kâğıt Ay" adlı single'ı için miks mühendisine bir referans gönderiyor ve şunu yazıyor: "Kıtada vokalin kuru ve yakın duyulmasını seviyorum ama nakaratımız onlarınkinden daha geniş olsun." Bu, mühendise "bu şarkı gibi olsun" demekten çok daha fazlasını anlatır.
Referansın bir şablon değil, bir yön olduğunu açıkça söyle. Şarkının kendi tonu, temposu, düzenlemesi ve sesi var. Bir referansı birebir yakalamaya çalışmak genellikle başkasının şarkısının zayıf bir versiyonu gibi duyulan bir şarkıyla biter.
Her oturum için kısa bir rutin
Başlamadan önce referanslarını miksleyeceğin sistemde bir dakika dinle. Her büyük değişiklikten sonra ve emin olmadığın her an tekrar kontrol et. Oturumun sonunda eşit seviyede bir kez daha karşılaştır ve dur. Ertesi sabah taze kulaklar istediğine yaklaşıp yaklaşmadığını söyler, referanslar da bunu doğrulamak için seni bekler.