Şarkılarını kendin yazıyorsan, onları yayınlamak işin sadece yarısıdır. Kayıt, dağıtım üzerinden gelir getirir, ama şarkının kendisi, yani melodi ve sözler, ayrı telif ücretleri kazanır. Bu ücretleri genellikle farklı türde bir kuruluş toplar: eser sahiplerinin meslek birliği. Hiçbir birliğe üye olmayan yazarlar çoğu zaman farkında olmadan gelirlerinin bir kısmını toplanmadan bırakır.
Meslek birliği ne yapar
Meslek birliği, şarkı yazarlarını ve müzik yayıncılarını temsil eder. Müziğin kamusal kullanımına lisans verir: radyo ve televizyon, konserler, barlar, mağazalar, spor salonları ve birçok ülkede dijital dinleme hizmetleri. Bu kullanıcılardan ücret toplar, çalınan şarkıları kayıtlı eserlerle eşleştirir ve üyelerine ödeme yapar.
Bir şarkı yazarının iki ana gelir türü vardır:
- Temsil (icra) gelirleri. Şarkı kamuya açık bir yerde çalındığında ya da yayınlandığında ödenir.
- Mekanik gelirler. Eser çoğaltıldığında ödenir ve bugün buna pek çok dijital dinleme ve indirme de dahildir.
Bazı ülkelerde ikisiyle de tek bir birlik ilgilenir, bazılarında ise farklı kuruluşlar arasında bölünür. Üçüncü bir sistem de vardır: bağlantılı haklar. Bu sistem, kayıtlar radyoda ya da kamuya açık yerlerde çalındığında icracılara ve kaydın sahiplerine ödeme yapar. O da ayrı bir konudur, bu yüzden yaşadığın ülkede neyin geçerli olduğunu kontrol et.
Farkı net tut: dağıtım hizmeti kaydını platformlara ulaştırır ve kayıttan gelen gelirle ilgilenir. Eseri bir meslek birliğine kaydettirmek ise senin ya da yayıncının atması gereken ayrı bir adımdır.
Yazar payı ve yayıncı payı
Pek çok birlik, temsil gelirini yazar payı ve yayıncı payı olarak ikiye ayırır. Yazar payı her zaman yazarlara ödenir. Yayıncı payı ise bir yayıncıyla sözleşmen varsa ona gider.
Yayıncın yoksa birlikler bunu farklı şekillerde çözer. Bazıları kendini kendi yayıncın olarak kaydettirmene izin verir, bazıları belirli durumlarda tutarın tamamını yazarlara öder, bazılarının da başka kuralları vardır. Tahmin yürütmek yerine birliğine yayıncısı olmayan eserlere nasıl davrandığını doğrudan sor.
Ortak yazarlar arasında payları kayıttan önce yazılı olarak kararlaştır. Diyelim ki Ece Rüzgâr sözleri ve vokal melodiyi, Kerem Taş da müziği ve beat'i yazdı. Yarı yarıya ya da emeklerini yansıtan başka bir oranda anlaşabilirler. Şarkının adını, yazarları ve yüzdelerini gösteren, ikisinin de imzaladığı tek sayfalık bir belge sonraki anlaşmazlıkların çoğunu önler.
Kayıt nasıl yapılır
Ayrıntılar ülkeye göre değişir, ama süreç genellikle şöyle işler:
- Yazar olarak üye ol. Başvuru formunu doldurursun, kimliğini doğrularsın, banka bilgilerini verirsin, bazen üyelik ücreti ödersin.
- Her şarkıyı kaydettir. Eserin adını, tüm yazarları ve paylarını, varsa yayıncıyı, çoğu zaman da süreyi ve alternatif adları girersin.
- Kayıtla ilişkilendir. Birlik kaydının ISRC kodunu isterse ekle. ISRC kaydı tanımlar, birlik ise eserin kendisine ISWC adında ayrı bir kod verebilir.
- İsimleri eşleştir. Yazar adları yayındaki kredilerle birebir aynı olmalı. CULT portalında krediler yayını hazırlarken girilir, bu yüzden iki yerde de aynı yazımı kullan.
- Konserleri bildir. Bazı birlikler kendi şarkılarını seslendirdiğin konserleri bildirmene izin verir ve bu ek gelir getirebilir.
Şarkı biter bitmez ve paylar kararlaştırılır kararlaştırılmaz, ideal olarak çıkış tarihinden önce kaydettir.
Yurt dışından telif nasıl gelir
Birlikler birbirleriyle anlaşmalar yapar. Senin birliğin, şarkıların başka ülkelerde çalındığında o ülkelerin birliklerinden geliri toplar, yabancı yazarlara da senin ülkende aynı yolla ödeme yapılır. Bu yüzden yazarların çoğu temsil hakları için yalnızca bir birliğe üye olur.
Uluslararası para yavaş hareket eder ve birkaç elden geçer, bu yüzden kullanımdan çok sonra gelir. En büyük farkı temiz veri yaratır: doğru eser adları, doğru yazar adları ve doğru paylar. Yurt dışı gelirlerinin hiç ulaşmamasının en yaygın sebebi hatalardır.
Hangi birlik, nerede yaşadığına bağlı
Her ülkenin kendi sistemi vardır. Bilinen birkaç örnek: Türkiye'de şarkı yazarları genellikle MESAM ya da MSG'ye üye olur. Rusya'da yazar haklarını RAO toplar. Birleşik Krallık'ta PRS for Music, Almanya'da GEMA, Fransa'da SACEM vardır, ABD'de ise yazarlar ASCAP ve BMI gibi kuruluşlar arasında seçim yapar.
Kafkasya ve Arap dünyasının bazı bölgeleri dahil olmak üzere bazı ülkelerde sistem daha küçüktür ya da hâlâ gelişmektedir. Ulusal fikri mülkiyet kurumuna şarkı yazarlarını hangi kuruluşun temsil ettiğini, neyi topladığını ve hangi yabancı birliklerle çalıştığını sor. Bu durumdaki bazı yazarlar, yabancı üye kabul eden bir yurt dışı birliğine katılır. Karar vermeden önce kuralları dikkatle incele.
Sık sorulan sorular
Sadece dijital platformlarda yayın yapıyorsam buna ihtiyacım var mı?
Birçok ülkede dijital dinleme hizmetleri eser tarafı için birliklere ödeme yapar, yani evet, kayıt yine önemlidir.
Yıllar önce çıkmış şarkıları kaydettirebilir miyim?
Genellikle evet. Bazı birlikler ödenmemiş gelirlerin ne kadar geriye dönük talep edilebileceğini sınırlar, o yüzden bekleme.
Ücretli mi?
Bazı birlikler giriş ücreti alır, bazıları almaz, çoğu da topladığı tutardan komisyon keser. Üye olmadan önce sor.