Səsin tonunun düzəldilməsi bu gün demək olar ki, hər müasir vokalda var, eşidilsə də, eşidilməsə də. Əsl sual autotune-dan istifadə edib-etməmək yox, necə istifadə etməkdir: müğənnini inandırıcı saxlayan görünməz təmir kimi, yoxsa səsin bir hissəsinə çevrilən açıq effekt kimi. İkisi də normaldır. Problem birini hədəfləyib digərini alanda başlayır.
İki fərqli iş
Hiss olunmayan düzəliş bir az yayınmış notları düzgün tona doğru yüngülcə çəkir və qalan heç nəyə toxunmur. Yaxşı edilibsə, heç kim fərqinə varmır. Müğənni sadəcə özünəinamlı səslənir.
Stilizə olunmuş effekt hər notu dərhal lada "yapışdırır", səs notlar arasında sürüşmədən sıçrayır. Bu sərt, bir az robotvari səs pop, hip-hop və klub musiqisinin böyük hissəsində qəsdən seçilən çalardır.
Eyni plagin ikisini də edə bilir. Dəyişən bir neçə ayar və vokalın nə qədərinə toxunmasına icazə verməyindir.
Vacib ayarlar
Adlar proqramdan proqrama dəyişir, amma ideya eynidir.
- Tonallıq və lad. Düzəldici hansı notların "düzgün" olduğunu bilməlidir. Tonallıq səhv seçiləndə yaxşı notlar yanlış notlara çəkilir. Düzəlişdən sonra qəribə səslənən vokalın ən çox rast gəlinən səbəbi budur.
- Retune speed (düzəliş sürəti). Notun hədəfə nə qədər tez çəkildiyi. Sürətli ayar effekti verir, yavaş ayar isə hər nota təbii girişi saxlayır.
- Humanize və ya uzun notlar ayarı. Uzadılan notlarda bir az təbii tərəddüd saxlayır ki, donmuş kimi səslənməsinlər.
- Hədd (threshold) və ya flex ayarı. Bəzi proqramlar yalnız hədəfə yaxın notları düzəldir, qəsdən edilən sürüşmələrə və əyilmələrə toxunmur.
- Formant. Ton çox dəyişdiriləndə formantın qorunması səsin cizgi filmi personajı kimi və ya həddən artıq tutqun səslənməsinin qarşısını alır.
- Vibrato. Onu saxlamaq, azaltmaq və ya şişirtmək olar. Tamamilə silmək müğənnini süni göstərməyin ən qısa yoludur.
Avtomatik, real vaxtda işləyən düzəliş tezdir. Hər notu görüb əl ilə düzəltdiyin qrafik redaktə daha uzun çəkir, amma hər hecaya nəzarət verir. Bir çox səs mühəndisi effekt üçün avtomatik aləti, təbii vokal üçün isə əl ilə redaktəni seçir.
Təbii vokalda hissi qorumaq
Vokalı təsirli edən kiçik qüsurlardır: sözə aşağıdan giriş, yüksək notda səsin qırılması, nəqarətdən əvvəlki nəfəs. Həddən artıq düzəliş məhz bunları silir.
- Əvvəlcə ən yaxşı dublları seç. Güclü ifadan yığılmış vokal zəif ifanın düzəldilmiş variantından yaxşıdır.
- Bütöv mahnını dinləyəndə qulağını narahat edən notları düzəlt, ekrandakı hər notu yox.
- Sürüşmələrə, enişlərə və nəfəslərə toxunma.
- Nəticəni solo yox, musiqi ilə birlikdə qiymətləndir. Qrafikdə əyri görünən not miksdə mükəmməl səslənə bilər.
- Bir sətir güclü düzəliş tələb edirsə, onu yenidən yazmağı düşün.
Kamilə Rəy "Şüşə" balladasındakı vokalı not-not, qrafik mükəmməl görünənə qədər düzəltdi və səs gərginliyini itirdi. Səs mühəndisi hər şeyi geri qaytarıb cəmi dörd notda yüngül düzəliş saxladı və mahnı yenidən canlandı.
Mikrotonlar: muğam, məqam və makam
Bu, bizim regionun artistləri üçün xüsusilə vacibdir. Standart düzəldicilər Qərb bərabər temperasiyasının on iki notu üzərində qurulub. Azərbaycan muğamında, ərəb məqamında və türk makamında bir çox interval bu notların arasında yerləşir və bu ara ton səhv deyil, melodiyanın bir hissəsidir.
Belə vokala avtomatik rejimdə düzəldici qoysan, o, həmin notları ən yaxın Qərb notlarına "düzəldəcək". Zəngulələr hamarlanacaq, lad rəngini itirəcək. Daha yaxşı işləyən yollar:
- Əl ilə redaktədən istifadə et və zəngulələri olan hissələrə toxunma.
- Proqramın xüsusi lad qurmaq və ya ayrı-ayrı pillələrin kökünü dəyişmək imkanı varsa, onu oxuduğun lada uyğun qur.
- Düzəlişi yalnız Qərb ladında olan hissələrə, məsələn pop nəqarətinə tətbiq et, qalan yerlərdə söndür.
Açıq effekti işlək etmək
Açıq effekt istəyirsənsə, ona tam qərar ver. Düzgün tonallığı qur, sürətli düzəliş seç və sıçrayışlardan istifadə edən melodiyalar yaz, çünki effekt notlar arasındakı aydın addımlarda parlayır. Yenə də təmiz dubllar yaz: effekt səhv notları gizlətmir, əksinə qabardır, çünki onları inamla yanlış tona yapışdırır.
Effektin bütün mahnıda, yoxsa yalnız bəzi anlarda, məsələn nəqarətdə və ya ad-lib qatında olacağına qərar ver. Düzəldilmiş əsas vokalın altında təbii dubl çox vaxt səsə istilik qatır.
Janrlar nə gözləyir
Trap, drill, müasir pop və klub musiqisinin çox hissəsinin dinləyicisi effekti normal qəbul edir. Balladalarda, müəllif mahnılarında, folkda, cazda və ənənəvi üslubların çoxunda açıq effekt adətən zəif ifanın əlaməti kimi qəbul olunur. Səhnəni də düşün: yazıda vokal güclü düzəldilibsə, canlı ifada necə səslənəcəyinə əvvəlcədən qərar ver. Bu, səhnədə real vaxt düzəlişi də ola bilər, ona ehtiyac qalmayana qədər məşq etmək də.