Evdə vokal yazanda nəticəni çox vaxt ucuz mikrofon korlamır. Onu otaq, mikrofona qarşı səliqəsiz məsafə və heç kimin təkrarlamaq istəmədiyi tək bir dubl korlayır. Üçünü də studiya büdcəsi olmadan düzəltmək olar və fərq final miksdə dərhal eşidilir.
Bütün evi yox, otağı hazırla
Səs izolyasiyası, yəni səsi içəridə saxlamaq və ya bayırdakı səsi içəri buraxmamaq, divar və pul tələb edir. Vokal üçün isə başqa şey lazımdır: səsinin sərt səthlərə dəyib yenidən mikrofona qayıtmasının qarşısını almaq. Çılpaq divarlar, kafel döşəmə və boş künclər o qutu kimi, bir az metal tembrli səsi yaradır və sonradan heç bir plagin onu tam təmizləmir.
Ucuz yollar:
- Evdə ən çox əşya olan otaqda yaz. Çarpayısı, pərdəsi, xalçası və dolu qarderobu olan yataq otağı boş qonaq otağından yaxşıdır.
- Divardan aralı və küncdən kənarda dur. Divarın dibi yerinə otağın təxminən üçdə biri qədər içərisində dayanmaq adətən daha yaxşı nəticə verir.
- Qalın yorğanı və ya bir-iki adyalı mikrofonun arxasına yox, sənin arxana as. Kardioid mikrofon əsasən qarşısında olanı eşidir, qarşısında isə sənin üzün və arxandakı divar var.
- Paltarla dolu açıq qarderob ən yaxşı pulsuz vokal kabinələrindən biridir. Ona tərəf oxumaq gözlənilməz dərəcədə yaxşı nəticə verir.
Əl çalma testi et: dayanacağın yerdə bir dəfə əl çal və qulaq as. Cingiltili əks-səda eşidirsənsə, əl çalmanın səsi qısa və boğuq olana qədər yumşaq material əlavə et. Sonra səs-küylə məşğul ol. Soyuducunu, kondisioneri və uğuldayan hər şeyi söndür (sonra yandırmağı unutma), noutbuku mikrofondan uzaqlaşdır və küçə sakit olanda yaz.
Mikrofonu seçmək və yerləşdirmək
Vokal üçün adətən iri diafraqmalı kondensator mikrofon seçilir, onun üçün isə fantom qidalanması (48V) olan audio interfeys lazımdır. Belə mikrofon çox detal tutur, bu da o deməkdir ki, otağı da tutur. Çətin otaqda yaxşı dinamik mikrofon çox vaxt daha ağıllı seçimdir: məkanı və fon səs-küyünü daha az eşidir, əvəzində səsdə bir az parlaqlıq itir. Hansını işlətsən də, mikrofonun bir neçə istiqamət rejimi varsa, kardioidi seç.
Qapalı tipli qulaqlıq tax ki, minus vokala sızmasın. Metronomu və minusu yalnız notlara düz düşmək üçün lazım olan qədər aç, artıq yox.
Məsafə yeni başlayanların düşündüyündən daha vacibdir. Təxminən bir ovuc enində, yəni 15-20 sm məsafədən başla. Yaxınlaşdıqca səs daha basslı və intim olur (yaxınlıq effekti), amma nəfəs və ağız səsləri də artır. Uzaqlaşdıqca səs təbiiləşir, lakin otaq çox eşidilir. Məsafəni seçdinsə, onu saxla: dubl boyu irəli-geri getmək tembri sətirbəsətir dəyişir. Uca və güclü notlarda gain-i azaltmaq əvəzinə bir az geri çəkil.
Pop-filtr və mikrofonun bucağı
Sərt "p" və "b" səsləri kapsula hava zərbəsi göndərir və yazıda boğuq gurultu kimi çıxır. Mikrofonun bir neçə santimetr qabağına qoyulan pop-filtr bunun çoxunu həll edir. Pop-filtrin yoxdursa, əyilmiş məftil asılqanın üstünə çəkilmiş neylon corab eyni işi görür.
Daha bir fənd: mikrofonu ağız səviyyəsindən bir az yuxarı qoy və azca aşağı, ağzına tərəf yönəlt, ya da onu bir neçə dərəcə yana çevir. Hava kapsula düz dəymir, yanından keçir, kəskin "s" səsləri də yumşalır.
Yazı səviyyəsini qurmaq
24 bitdə, layihənin diskretləşdirmə tezliyində yaz. 24 bitlə səsi lap yüksək yazmağa ehtiyac yoxdur. Gain-i bəndi yox, mahnının ən güclü yerini oxuyaraq qur və pik nöqtələrin indikatorda təxminən -10 ilə -6 dBFS arasında qalmasına çalış. Səviyyə bir dəfə qırmızıya çıxsa, həmin dubl kəsilib (klip) və onu bərpa etmək mümkün deyil.
Vokalı quru, effektsiz yaz. Oxumağa kömək edirsə, qulaqlıqda bir az reverb eşidə bilərsən, amma kompressoru, avtotüni və effektləri yazının özünə vurma. Miks edən adama təmiz siqnal lazımdır.
Bir neçə dubl, sonra kompinq
Təcrübəli müğənnilər üçün belə ilk dəfədən mükəmməl dubl nadir hadisədir. Daha etibarlı qayda belədir:
- On dəqiqə səsini aç, yanında otaq temperaturunda su saxla.
- Mahnını əvvəldən axıra üç-beş dəfə tam yaz. Bu dubllar axını və emosiyanı tutur.
- Sonra ən çətin sətirləri ayrıca, xoşuna gələn variant alınana qədər yaz.
- Üst-üstə yazılan ikinci vokalı (double), harmoniyaları və ad-libləri əsas vokal bitəndən sonra ayrı treklərə yaz.
Kompinq bütün bu dubllardan ən yaxşı hissələri götürüb bir əsas vokal yığmaq deməkdir. Yazı proqramlarının çoxu dubları zolaqlarla üst-üstə düzməyə və ifadə-ifadə seçməyə imkan verir. Sətir-sətir dinlə, hər sətrin ən yaxşı variantını işarələ, sonra onları qısa krossfeydlərlə birləşdir. Kəsikləri gizlətmək ən asan nəfəslərin və samitlərin üstündədir.
Məcbur deyilsənsə, söz-söz kompinq etmə. Əlli kiçik parçadan yığılmış vokal hər notu təmiz olsa belə, çox vaxt hissini itirir. Məsələn, Nigar Sel bəndi yığanda emosiya qırılmasın deyə bütöv sətirləri eyni dubldan saxlamağa çalışır.
Vokalı miks edənə göndərməzdən əvvəl hər treki mahnının lap əvvəlindən başlayan WAV kimi eksport et, faylları aydın adlandır (Lead, Double L, Harmony 1) və effektsiz saxla. Evdə yaxşı vokal əsasən hazırlıqdan ibarətdir: sakit otaq, sabit məsafə və bir dubl da yazmağa səbr.