Evde vokal kaydı yaparken sonucu çoğu zaman ucuz mikrofon bozmaz. Onu oda, mikrofona özensiz bir mesafe ve kimsenin tekrar almak istemediği tek bir take bozar. Üçünü de stüdyo bütçesi olmadan düzeltebilirsin ve fark son mikste hemen duyulur.
Bütün evi değil, odayı hazırla
Ses yalıtımı, yani sesi içeride tutmak ya da dışarıdakini içeri almamak, duvar ve para ister. Vokal için ihtiyacın olan başka bir şey: sesinin sert yüzeylere çarpıp mikrofona geri dönmesini engellemek. Çıplak duvarlar, fayans zemin ve boş köşeler o kutu gibi, hafif metalik sesi verir ve sonradan hiçbir eklenti bunu tam olarak temizleyemez.
Ucuz yollar:
- Evdeki en eşyalı odada kayıt yap. Yatağı, perdesi, halısı ve dolu gardırobu olan bir yatak odası boş bir salondan iyidir.
- Duvardan uzak, köşelerin dışında dur. Duvarın dibi yerine odanın yaklaşık üçte biri kadar içerisi genelde daha iyi sonuç verir.
- Kalın bir yorganı ya da birkaç battaniyeyi mikrofonun arkasına değil, senin arkana as. Kardioid mikrofon çoğunlukla önündekini duyar, önünde de senin yüzün ve arkandaki duvar var.
- Kıyafetlerle dolu açık bir gardırop, bedava vokal kabinlerinin en iyilerinden biridir. İçine doğru söylemek şaşırtıcı derecede iyi sonuç verir.
El çırpma testi yap: duracağın yerde bir kez el çırp ve dinle. Çınlayan bir yankı duyuyorsan, el çırpma sesi kısa ve boğuk çıkana kadar yumuşak malzeme ekle. Sonra gürültüye geç. Buzdolabını, klimayı ve uğuldayan her şeyi kapat (sonra açmayı unutma), dizüstü bilgisayarı mikrofondan uzaklaştır ve sokak sessizken kayıt yap.
Mikrofonu seçmek ve yerleştirmek
Vokal için genelde geniş diyaframlı condenser mikrofon tercih edilir ve bunun için phantom güç (48V) veren bir ses kartı gerekir. Böyle bir mikrofon çok detay yakalar, bu da odayı da yakaladığı anlamına gelir. Zor bir odada iyi bir dinamik mikrofon çoğu zaman daha akıllıca bir seçimdir: mekânı ve arka plandaki gürültüyü daha az duyar, karşılığında sesten biraz parlaklık gider. Hangisini kullanırsan kullan, birden fazla yön modu varsa kardioidi seç.
Altyapının vokale sızmaması için kapalı kulaklık kullan. Klik ve altyapıyı ancak doğru notada kalmana yetecek kadar aç, fazlasını değil.
Mesafe, yeni başlayanların sandığından daha önemlidir. Yaklaşık bir avuç genişliği, yani 15-20 cm ile başla. Yaklaştıkça ses daha baslı ve samimi olur (yakınlık etkisi), ama nefes ve ağız sesleri de artar. Uzaklaştıkça ses doğallaşır, fakat oda daha çok duyulur. Mesafeyi seçtiysen koru: take sırasında öne arkaya gidip gelmek tınıyı satır satır değiştirir. Yüksek ve güçlü notalarda gain'i kısmak yerine biraz geri çekil.
Pop filtre ve mikrofon açısı
Sert "p" ve "b" sesleri kapsüle bir hava darbesi gönderir ve kayıtta boğuk bir gümleme olarak çıkar. Mikrofonun birkaç santim önüne konan bir pop filtre bunun çoğunu çözer. Pop filtren yoksa, bükülmüş tel askının üzerine gerilmiş naylon çorap aynı işi görür.
Bir püf noktası daha: mikrofonu ağız hizasının biraz üstüne koy ve hafifçe aşağıya, ağzına doğru çevir ya da birkaç derece yana döndür. Hava kapsüle doğrudan çarpmaz, yanından geçer; sert "s" sesleri de yumuşar.
Kayıt seviyesini ayarlamak
24 bit ve projenin örnekleme hızında kayıt al. 24 bitle sesi çok yüksek kaydetmeye gerek yok. Gain'i kıtayı değil, şarkının en güçlü yerini söyleyerek ayarla ve tepe noktalarının göstergede yaklaşık -10 ile -6 dBFS arasında kalmasını hedefle. Seviye bir kez kırmızıya çıkarsa o take kırpılmıştır (clip) ve kurtarılamaz.
Vokali kuru, efektsiz kaydet. Söylemene yardımcı oluyorsa kulaklıkta biraz reverb duyabilirsin, ama kompresörü, autotune'u ve efektleri kaydın kendisine basma. Miksi yapacak kişinin temiz bir sinyale ihtiyacı var.
Birkaç take, sonra comping
Deneyimli şarkıcılar için bile tek seferde kusursuz take nadirdir. Daha güvenilir bir düzen şöyle:
- On dakika ses aç, yanında oda sıcaklığında su bulundur.
- Şarkıyı baştan sona üç ila beş kez eksiksiz kaydet. Bu take'ler akışı ve duyguyu yakalar.
- Sonra en zor satırları ayrı ayrı, beğendiğin bir versiyon çıkana kadar kaydet.
- Ana vokal bittikten sonra vokal katlarını (double), armonileri ve ad-lib'leri ayrı kanallara kaydet.
Comping, bütün bu take'lerin en iyi parçalarından tek bir ana vokal kurmak demektir. Kayıt programlarının çoğu take'leri şeritler halinde üst üste dizmene ve cümle cümle seçmene izin verir. Satır satır dinle, her satırın en iyi versiyonunu işaretle, sonra bunları kısa crossfade'lerle birleştir. Kesmeleri saklamak en kolay nefeslerin ve ünsüzlerin üzerinde olur.
Mecbur değilsen kelime kelime comping yapma. Elli küçük parçadan kurulmuş bir vokal, her notası temiz olsa bile çoğu zaman hissini kaybeder. Örneğin Defne Ilgaz bir kıtayı birleştirirken duygu kopmasın diye bütün satırları aynı take'ten almaya çalışır.
Vokali miks yapacak kişiye göndermeden önce her kanalı şarkının en başından başlayan bir WAV olarak dışa aktar, dosyalara anlaşılır adlar ver (Lead, Double L, Harmony 1) ve efektsiz bırak. Evde iyi bir vokal büyük ölçüde hazırlıktır: sakin bir oda, sabit bir mesafe ve bir take daha almaya sabır.