Sinxron (sync) mahnının görüntüyə yerləşdirilməsidir: serialda bir səhnə, reklamın fonu, televiziya verilişinin təqdimat musiqisi. Azərbaycanda bu bazar kiçikdir və böyük hissəsi birbaşa tanışlıqlarla işləyir, heç kim sənə yerləşmə vəd edə bilməz. Sənin edə biləcəyin odur ki, onunla işləmək asan olasan, musiqini təhvil verməyə hazır saxlayasan və nəyə razılıq verdiyini bilərək danışasan. Bu yazıda ümumilikdə necə işlədiyi izah olunur.
İki hüquq, iki icazə
Mahnın videoda işlədiləndə iki ayrı şeyə lisenziya verilir:
- bəstə, yəni söz və musiqi, bunun üçün bəstənin sahibindən sinxron lisenziya lazımdır
- yazı, yəni konkret audio fayl, bunun üçün yazının sahibindən master lisenziya lazımdır
Mahnını özün yazıb səsləndirmisənsə və başqasının payı yoxdursa, çox vaxt hər ikisini verə bilərsən. Problemlər ortaq mülkiyyətdən başlayır. Həmmüəllifin, mülkiyyət payı olan prodüserin və ya leyblin payı varsa, onların da razılığı lazımdır. Təmizlənməmiş sempl və ya yalnız icarə ilə aldığın bit olan mahnı serial və ya markaya ümumiyyətlə lisenziyalaşdırıla bilməz. Kollektiv hüquq təşkilatına üzvsənsə, birbaşa müqavilə imzalamazdan əvvəl ona artıq nəyi verdiyini yoxla. Qaydalar fərqlidir, əmin deyilsənsə, yazılı soruş.
Kimə yazmalı
Musiqi ekrana adətən forma ilə yox, adam vasitəsilə çatır. Axtarmalı olduğun adamlar:
- serial, verilişlər və filmlər çəkən istehsal şirkətləri
- layihənin rejissoru, prodüseri və ya musiqi redaktoru, yəni musiqiyə kim qərar verirsə
- reklam agentlikləri, xüsusilə yaradıcı və istehsal komandaları
- televiziya kanallarının istehsal və proqram şöbələri
- artıq yerli musiqidən istifadə edən markaların marketinq komandaları
Qısa və konkret mesaj yaz. Kim olduğunu, layihəyə hansı bir-iki trekin uyğun gəldiyini söylə və dinləmə və ya xüsusi link ver. Ağır qovluq əlavə etmə. İnstrumental və stemlərin hazır olduğunu bir sətirlə əlavə et. "Dram səhnəsi üçün sakit instrumental" və ya "yay reklamı üçün canlı Azərbaycan popu" "hər cür musiqi edirəm" demək ilə müqayisədə daha yaxşıdır. Bir-iki həftə sonra bir dəfə xatırlat, sonra buraxma.
Şəxsi tanışlıq ən çox kömək edir. Klipdə birgə işlədiyin rejissor və ya operator səni lazımi adama tanıda bilər. Film tədbirlərinə və tələbə nümayişlərinə get, nəsə yaradan adamlarla tanış ol.
Lisenziya və qonorar
Standart qiymət yoxdur və burada rəqəmlər göstərmək faydasızdır. Qonorar bunlardan asılıdır:
- istifadənin növü: fon, əsas səhnə, açılış və ya bağlanış titrləri, reklam
- istifadənin uzunluğu
- ərazi, məsələn yalnız Azərbaycan və ya daha geniş
- müddət, məsələn bir il və ya məhdudiyyətsiz
- media: yalnız televiziya, yoxsa onlayn və sosial şəbəkələr də
- eksklüzivlik və büdcənin ölçüsü
Qeyri-eksklüziv lisenziyaya üstünlük ver ki, mahnını başqa yerdə də işlədə və lisenziyalaşdıra biləsən. Bütün hüquqları verdiyin tam satışa ehtiyatlı ol, qiymət buna həqiqətən uyğun deyilsə. Hər hansı faylı göndərməzdən əvvəl əsasları yazılı şəkildə al: mahnının adı, hansı hissənin istifadə olunduğu, uzunluğu, harada görünəcəyi, nə qədər müddətə, hansı ərazidə, qonorar, ödəniş tarixi və alacağın kredit. Cue sheet istə: verilişdə işlədilmiş musiqinin müddətləri ilə siyahısı, çünki hüquq təşkilatlarına və royalti sistemlərinə mahnının yayımlandığını bildirən sənəd odur.
Heç bir şərt olmadan "səni tanıdarıq" vədi ilə musiqinin pulsuz istifadəsini istəyən təkliflərə ehtiyatlı ol. Kiçik layihəyə bəli deyirsənsə, yenə də qısa razılaşma imzala.
Musiqini hazırla
Hər mahnı üçün montajçının sənə yenidən yazmadan istifadə edə biləcəyi hazır qovluq saxla:
- tam miks və açıq sözləri olmayan təmiz versiya
- əsas vokalsız instrumental versiya, çünki montajçıya dialoq üçün yer lazımdır
- stemlər: nağara, bas, harmoniya, melodiya və effektlər
- 15, 30 və 60 saniyəlik qısa variantlar, düzgün bitişlə
- adı, müəllifləri, mülkiyyət paylarını, əlaqə məlumatını, tempi, tonallığı və əhval-ruhiyyəni bir neçə sözlə göstərən mətn faylı
- orijinal keyfiyyətdə WAV fayllar, aydın fayl adları ilə
Dialoqun altında sakit olan və aydın inkişafı olan trek çox dolu olandan səhnə üçün daha faydalıdır. Sözlərin Azərbaycan dilindədirsə, mənanın ingilis və ya rus dilində qısa xülasəsini əlavə et ki, azərbaycanca bilməyən redaktor uyğunluğu qiymətləndirə bilsin.
YouTube barədə düşün
Mahnın YouTube Content ID-dədirsə, verilişini YouTube-da paylaşan televiziya kanalı və ya marka öz videosunda avtomatik iddia ala bilər. İstehsal şirkətindən işin görünəcəyi dəqiq kanalları istə və distribyutoruna əvvəlcədən xəbər ver. CULT hüquqlar yoxlanandan sonra öz kanalın və birlikdə işlədiyin kanallar üçün ağ siyahı sorğuları göndərir, ona görə kanalların siyahısı ondan ilk istədiyi şeydir. Təsdiq avtomatik deyil, ona görə bunu yayımdan əvvəl et, sonra yox.
Kiçikdən başla və qeydlər apar
İlk yerləşməyin böyük ehtimalla qısa film, tələbə layihəsi, yerli marka və ya regional reklam olacaq. Bunlar kreditlər siyahısı, nümayiş reeli və tanışlıqlar yaradır, ilk işlərdə bunlar qonorardan daha vacibdir. Kimə yazdığını, nə göndərdiyini və nəyə razılaşdığını göstərən sadə cədvəl saxla.
- Əvvəlcə treklərdəki hüquqları təmizlə.
- İnstrumental, stem və qısa variantlarla hazır qovluq yığ.
- Konkret adamlara qısa mesaj yaz.
- Fayl göndərməzdən əvvəl şərtləri yazılı razılaşdır.
- Cue sheet və kredit istə.
Burada irəliləyiş yavaşdır, amma yaxşı aparılmış hər layihə növbəti zəngi asanlaşdırır.