Bir çox azərbaycanlı artist rusca oxuyur: bəziləri həmişə, bəziləri bir-iki mahnıda. Bakıda bunun uzun tarixi var və bu seçim böyük auditoriyaya qapı aça bilər. Amma burada asanlıqla səhv salınan praktik suallar da yaranır: başlıq hansı əlifba ilə yazılsın, dil necə qeyd olunsun, dinləyicilər əslində haradadır və bu zaman özün kimi necə tanınan qalasan.
Azərbaycanlı artistlər niyə rus dilini seçir
Səbəblər adətən konkretdir:
- Ölkədəki dinləyicilər. Bakıda və digər şəhərlərdə auditoriyanın bir hissəsi hər gün rusca musiqi dinləyir.
- Diaspora. Çoxlu azərbaycanlı Rusiyada, Qazaxıstanda, Ukraynada və rus dilinin ortaq dil olduğu başqa ölkələrdə yaşayır.
- Daha böyük bazar. Rusca mahnı MDB-də azərbaycanca musiqi axtarmayacaq dinləyicilərə çata bilər.
Medalın digər üzü rəqabətdir. Rusdilli mahnı bütün rusdilli bazarla, o cümlədən arxasında böyük komanda olan artistlərlə yarışır. Təkcə dil mahnını orada irəli aparmayacaq. Güclü hook və insanların məhz səni seçməsi üçün səbəb lazımdır, bu səbəb də çox vaxt səni başqalarından fərqləndirən şeydir.
Başlıq, artist adı və əlifba
Artist adını digər relizlərindəki kimi dəqiq saxla. Latın qrafikası ilə "Lalə Nova" kimi reliz edirsənsə, rusca mahnını birdən "Лала Нова" adı ilə buraxma. Platformalar relizləri profillərə adlara görə bağlayır və yeni yazılış ikinci, boş profil yarada bilər. Onda həm dinləyicilərin, həm də rəqəmlərin iki səhifə arasında bölünür.
Mahnının adı isə başqa məsələdir. Platformaların çoxu başlığın mahnının oxunduğu dildə, öz əlifbasında yazılmasını gözləyir. Rusca mahnı üçün bu, kiril deməkdir. "Не уходи" əvəzinə "Ne uhodi" kimi latın transliterasiyası adətən platformaların istədiyi deyil, həm də kirillə axtaran dinləyicinin mahnını tapmasını çətinləşdirir. Bəzi platformalar metadatanın transliterasiya olunmuş və ya tərcümə edilmiş variantını ayrıca sahələrdə əlavə etməyə imkan verir, distribyutorunun bunu dəstəkləyib-dəstəkləmədiyini yoxla. Etməməli olduğun şey isə tərcümələri mötərizədə başlığın özünə doldurmaqdır, əgər platformanın qaydaları buna açıq şəkildə icazə vermirsə.
Dil və janr metadatası
Treki rus dilində qeyd et, hətta bütün əvvəlki mahnıların azərbaycanca olsa belə. Bu sahə platformalara mahnını harada göstərəcəyinə, onu hansı redaktorların görə biləcəyinə və sözlərin necə işlənəcəyinə qərar verməyə kömək edir.
Mahnıda dillər qarışıqdırsa, əsas dili seç, yəni sözlərin çoxunun oxunduğu dili. Nəqarəti azərbaycanca olan rusca mahnı metadata baxımından yenə də rusca mahnıdır. Janr isə dili yox, musiqini təsvir etməlidir: pop rusca da oxunsa, azərbaycanca da, popdur.
Rusdilli dinləyicilər əslində harada dinləyir
Rusdilli auditoriya bir neçə ölkəyə səpələnib və vərdişləri fərqlidir. Rusiyada Yandex Music, VK Music və Zvuk kimi yerli servislər böyük rol oynayır, bəzi beynəlxalq servislər isə orada əlçatan deyil. Digər MDB ölkələrində və geniş diasporada yerli servislərlə yanaşı Spotify, Apple Music və YouTube Music geniş yayılıb. YouTube və qısa video tətbiqləri isə demək olar hər yerdə vacibdir.
Əlçatanlıq dəyişir, ona görə relizdən əvvəl distribusiyanın əslində hansı platformalara çatdığını və mövcud dinləyicilərinin harada olduğunu yoxla. Ən yaxşı başlanğıc nöqtəsi əvvəlki relizlərin ölkə məlumatlarıdır: streamlərinin nəzərəçarpan hissəsi artıq Qazaxıstandan və ya Rusiyadan gəlirsə, rusca mahnının təbii ilk auditoriyası oradadır.
Öz kimliyini qorumaq
Rusca relizdə əsas risk hamı kimi səslənməkdir. Dinləyicilərin əlində onsuz da çoxlu rusdilli pop var. Onlarda olmayan isə sənsən. Artistlərin öz xarakterini saxlamaq üçün istifadə etdiyi bir neçə yol:
- azərbaycanca bir ifadə və ya nəqarətin bir sətri öz dilində
- tanınan səs: tar və ya kamança motivi, yerli musiqidən ritm
- digər relizlərindəki kimi eyni vizual üslub və eyni artist adı
- birdəfəlik keçid əvəzinə rusca və azərbaycanca relizləri növbələşdirmək
Bəzi artistlər bir mahnının iki dil versiyasını buraxır. Belə edirsənsə, onları ayrı ISRC kodları olan ayrı treklər kimi götür, versiyanı platformanın yazılış qaydalarına uyğun aydın göstər və elə planla ki, eyni həftədə bir-biri ilə yarışmasınlar.
Rus dilində tanıtım
Rusdilli mahnıya rusdilli tanıtım lazımdır: rusca artist bioqrafiyası, rusdilli insanların oxuya biləcəyi postlar və yazılar, rusdilli kuratorlara, Telegram kanallarına və icmalara müraciət. Mahnını redaktorlara təqdim edirsənsə, pitch-i rusca yaz və dinləyicilərinin harada olduğunu qeyd et.
İndiyə qədər yalnız azərbaycanca reliz etmiş bakılı müğənni Rauf Sel bir rusca sinql buraxdı və ona sınaq kimi baxdı. Dili rus dili kimi qeyd etdi, latın qrafikalı artist adını saxladı, mahnıya qısa azərbaycanca keçid əlavə etdi və ilk ay ərzində hansı ölkələrin reaksiya verdiyini izlədi. Aldığı cavab ona ikinci rusca mahnının buna dəyib-dəymədiyini göstərdi, sınağın mənası da elə budur.