Birgə mahnı yazmaq üçün toplaşdığın sessiya sənə dörd saata ən yaxşı mahnını verə bilər, ya da qəhvə fincanlarından və gülüşlə dolu bir səs qeydindən başqa heç nə. Fərq nadir hallarda istedaddadır. Fərq hazırlıqda, otaqdakı bir neçə vərdişdə və çoxlarının qaçdığı bir söhbətdə, müəllif payları barədə söhbətdədir.
Sessiyadan əvvəl
Yaxşı sessiya bir gün əvvəl başlayır. Bir az ev tapşırığı o deməkdir ki, heç kim ilk saatı boş layihəyə baxaraq keçirməyəcək.
- Kimin gələcəyini və nə etdiyini bil. Trek quran prodüser, melodiya yazan topliner, söz müəllifi, mahnının ona yazıldığı artist. Rolları bilirsənsə, özünlə nə gətirəcəyini də bilirsən.
- Hazır mahnı yox, başlanğıclar gətir. Üç-beş ad və ya konsepsiya, xoşuna gələn bir neçə sətir, akkord dövrəsi, melodiya ideyasının səs qeydi. Kiçik toxumlar hər kəsə reaksiya verməyə nəsə verir.
- Məqsədi birlikdə müəyyən et. Mahnı sizdən biri üçündür, təklif edəcəyiniz artist üçündür, yoxsa sadəcə təcrübədir? Hansı dildə olacaq? Klub gecəsi üçün mahnı ilə toy mövsümü üçün mahnı ilk dəqiqədən fərqli qərarlar tələb edir.
- Otağı hazırla. Mikrofon qoşulub, layihə şablonu açıqdır, hər kəs üçün qulaqlıq var. Kabel üçün yarım saat gözləmək əhvalı öldürür.
Otaqda rollar
Sessiyaların çoxu öz formasını tapır. Biri treki idarə edir, bir-iki nəfər melodiya və söz üzərində işləyir, biri də qələmi əlində saxlayır: sözləri yazır, versiyaları saxlayır və sətirləri otağa ucadan oxuyur.
Rollar dəyişə bilər, amma kimsə sükanı tutmalıdır. Mahnı konkret artist üçündürsə, ona nəyin yaraşdığı barədə son sözü o deyir, çünki bu mahnını illərlə oxuyacaq olan odur.
Otağı yaradıcı saxlayan iki sadə qayda:
- Müzakirə etməzdən əvvəl sına. İdeyanı oxu, akkordu çal, sətri qeydə al. Çox ideya sözlə izah ediləndə səhv, dinamikdən eşidiləndə isə düz səslənir.
- İnsanı yox, sətri tənqid et. "Bu sətir daha sadə olsa necə olar?" sualı "bu alınmır" cümləsindən daha yaxşı qəbul olunur. Özünü rahat hiss edən insanlar qəribə ideyalarını da deyir, qəribə ideyalar isə çox vaxt elə ən yaxşılarıdır.
Hər ideyanı qeydə al
Sessiyadan sonra ən pis hiss heç kimin yazmadığı gözəl melodiyanı xatırlamaqdır.
- Nəsə həmişə yazsın. Masada telefonun diktofonu, ya da layihədə qeydə hazır trek. Yaddaş ucuzdur, itən ideya isə baha başa gəlir.
- Bir ortaq söz sənədi saxla. Köhnə sətirləri silmə, üstündən xətt çək. Dünən rədd edilən sətir bəzən sabahkı bəndi xilas edir.
- Faylları aydın adlandır. Mahnının adı, tarix, versiya. "Final final 3" bir aydan sonra heç kimə kömək etmir.
- Kobud demo ilə bitir. Tam struktur, kobud vokal, sadə miks. Elə həmin gün hər kəsə surətini göndər ki, mahnı yalnız bir noutbukda qalmasın.
İş ilişəndə
Hər sessiyanın ağır bir saatı olur. Ondan çıxmağın bir neçə yolu:
- Bir hissə iyirmi dəqiqə inad edirsə, onu burax və başqasını yaz. Nəqarət çox vaxt bəndin açarı olur.
- Mahnının adına qayıt və mahnının dinləyiciyə nə vəd etdiyini soruş.
- On dəqiqəliyə aləti və ya tempi dəyiş, ya da sadəcə məhəllədə bir dövrə vur.
- Kiçik son tarixlər qoy: nahara qədər nəqarət, fasiləyə qədər tam birinci bənd.
Müəllif paylarını elə həmin gün razılaşdır
Bu, yöndəmsiz göründüyü üçün insanların təxirə saldığı addımdır. Altı ay sonra isə, heç kim yadda qalan əsas sətri kimin tapdığını xatırlamayanda və mahnı birdən stream yığmağa başlayanda, vəziyyət daha da yöndəmsiz olur.
Hamı dağılışmazdan əvvəl müəllif paylarını razılaşdır və onları sadə bölgü vərəqəsinə (split sheet) yaz:
- mahnının adı və tarix;
- hər müəllifin tam rəsmi adı və artist adı;
- hər kəsin töhfəsi, bir neçə sözlə;
- hər kəsin kompozisiyadakı payı, cəmi 100 olmaqla;
- varsa, naşirlər və ya kollektiv idarəetmə təşkilatları;
- əlaqə məlumatları.
Hər kəs yazılı təsdiq verir: imza ilə və ya ortaq mesaja cavabla. Bəzi otaqlarda pay orada olanlar arasında bərabər bölünür, bəzilərində töhfəyə görə. İkisi də normaldır. Çox müəllif qaydanı günün əvvəlində razılaşdırır və bu, sonrakı gərginliyi aradan qaldırır.
Yadda saxla ki, bu bölgü yazıya yox, mahnının özünə aiddir. Masterin kimə məxsus olması və prodüserin master gəlirindən pay alıb-almaması ayrıca razılaşmadır. Mahnı sonradan dəyişsə və yeni müəllif qoşulsa, bölgü vərəqəsini yenilə və yenidən hamıya göndər.
Uydurma bir nümunə: Aysel Mir, Tural Qaya və onların prodüser dostu "Kağız ay" mahnısını bir günortadan sonra yazdılar və başlamazdan əvvəl razılaşdıqları kimi payı bərabər böldülər. Bir il sonra bir leybl mahnı ilə maraqlananda bölgü vərəqəsi hamının poçtunda idi. Söhbət on dəqiqə çəkdi.
Sessiyadan sonra
Bir gün ərzində demonu, sözləri və bölgü vərəqəsini hamıya göndər. Növbəti addımları razılaşdır: prodakşnı kim bitirir, son vokalı kim yazdırır, mahnını kim və kimin adı ilə buraxır.
Mahnı buraxılanda kreditlər bölgü vərəqəsi ilə tam üst-üstə düşməlidir, adlar da eyni cür yazılmalıdır. CULT portalında reliz göndərəndə artist məlumatları ilə birlikdə kreditləri də daxil edirsən, ona görə hazır bölgü vərəqəsi bu addımı tez və dəqiq edir.