Pop sinql üçün «artist və ad» demək olar ki, kifayətdir. Instrumental, klassik və xalq musiqisi üçün eyni iki sahə ən çətin sualları gizlədir. Bunu kim bəstələyib? Kim ifa edir? Bu hansı əsərdir və hansı hissəsidir? Platformalar və dinləyicilər cavablara arxalanır, bəzi platformalar isə klassik yazıları bəstəkara və əsərə görə qruplaşdırır. Diqqətsiz yazı yazını tapılmaz edə və ya yanlış adamı kreditləyə bilər.
Bəstəkar, ifaçı və ansambl
Bunlar fərqli rollardır və hər birinin kreditlərdə öz yeri var.
- Bəstəkar: musiqini yazan adam. Klassik musiqidə dinləyicilərin əvvəlcə axtardığı ad çox vaxt budur.
- İfaçılar: solist və ya solistlər, ansambl və ya orkestr və varsa dirijor.
- Əsas artist: adətən yazını edən ifaçı və ya ansambldır, çoxdan yazılmış əsərin bəstəkarı yox.
Uydurma nümunəyə baxaq: bəstəkar Elvin Rzanın fortepiano sonatasının Lalə Novanın ifasındakı yazısı. Lalə Nova əsas artistdir. Elvin Rza bəstəkar kreditinə yazılır. Simli kvartet ifa edirsə, kvartetin adı artist olur, hər ifaçını isə alətini göstərməklə əlavə etmək olar.
Əsər köhnədir deyə bəstəkarı boş buraxma və relizi tapmağı asanlaşdırmaq üçün bəstəkarın adını artist sahəsinə yazma. Bu, yazının kimə aid olduğunu qarışdırır.
Xalq musiqisi parçaları
Bir çox parçanın məlum müəllifi yoxdur. Bu halda forma təklif etdiyi sahədə musiqini xalq musiqisi (traditional, folk) kimi kreditlə, boş buraxma və müəllif uydurma. Kimsə parçanı işləyibsə, aranjimançı da kreditlənməlidir, çünki aranjiman öz hüquqları olan yaradıcı əsərdir. Köhnə melodiyanın yeni işləməsi üçün də eynidir.
Vokalçı klassik şeir oxuyursa, forma imkan verirsə, şairi söz müəllifi kimi kreditlə. Sözlər əsrlərlə köhnə ola bilər, amma kredit yenə də borcdur.
Əsər adları, hissələr və versiyalar
Pop adları bir sətirdir. Klassik adların çox vaxt qatları olur: əsər, onun nömrəsi, tonallığı, kataloq nömrəsi və hissə.
- Əsər adı: standart şəkildə yaz, məsələn «Fortepiano sonatası № 2, re minor, op. 14».
- Hissə: iki nöqtədən sonra əlavə et, məsələn «Fortepiano sonatası № 2, re minor, op. 14: I. Allegro».
- Ardıcıl qəlib: hər hissədə eyni əsər adını, bütün relizdə isə eyni qəlibi işlət ki, treklər bir yerdə qruplaşsın və düzgün ardıcıllıqla sıralansın.
- Versiya: canlı, redaktə edilmiş və ya başqa tərtibatdadırsa, mötərizədə əlavə et: «(Bakı Filarmoniyasında canlı)» və ya «(Simli kvartet üçün versiya)». Formada canlı işarəsi varsa, onu seç.
- Orijinal dil: rəsmi yazılışları saxla, ad başqa əlifbadadırsa, ardıcıl translitterasiya ilə latın əlifbasından istifadə et.
Muğam və digər ənənəvi formalar
Muğam parçalarını müxtəlif artistlər dəfələrlə ifa edir, ona görə ad parçanın nə olduğunu, kreditlər isə kimin ifa etdiyini göstərməlidir. Məqamı yaz, məsələn «Muğam Segah», istəsən şöbəni də adda və ya qeydlərdə göstər. Xanəndəni və hər alətin adını yaz: tar, kamança, qaval və s. Eyni muğamın iki fərqli ifaçıdakı yazısı fərqli yazılardır. Kreditlər boşdursa, onları heç kim ayıra bilməz.
Instrumental işarəsi və dil
Formada instrumental treklər üçün seçim varsa, onu işlət. O, platformalara söz gözləməməyi və boş söz ekranı göstərməməyi deyir. Sözlərin dili üçün «dil yoxdur» və ya ona uyğun seçimi seç. Yalnız sözsüz vokal varsa, trek hələ də faktiki instrumentaldır. Müğənni sözlərdən istifadə edirsə, onun dilini göstər.
Janrı diqqətlə seç, məsələn klassik, dünya musiqisi və ya folk, çünki yazının hansı pleylistlərdə və kateqoriyalarda görünə biləcəyini bu həll edir.
Hüquqlar və kodlar
Bəstə və onun yazısı ayrı şeylərdir. Köhnə bəstə müəllif hüququndan çıxmış ola bilər, amma onun yeni yazısı ifaçılara və prodüserlərə məxsusdur. Yalnız sahib olduğun və ya istifadə icazən olan yazıları buraxa bilərsən, ictimai mülkiyyətə keçmiş əsərin başqasının yazısını götürüb öz yazın kimi buraxmaq olmaz. CULT portalında göndərəndə hər trek üçün artist məlumatlarını və kreditləri daxil edirsən, yuxarıdakı rolların yeri də buradır.
Hər yazının öz ISRC kodu, bütün relizin öz UPC kodu var. Eyni əsərin başqa ifası yeni koda malik yeni yazıdır. Əmin deyilsənsə, göndərməzdən əvvəl hüquqların kimə məxsus olduğunu yazılı yoxla.
Qısa yoxlama siyahısı
- Bəstəkar kreditlənib, əsas artist isə ifaçı və ya ansambldır.
- Xalq parçaları «traditional» yazılıb, aranjimançılar kreditlənib.
- Əsər adları bir qəlibə uyğundur, hissələr nömrələnib.
- Versiyalar və canlı yazılar qeyd olunub.
- Instrumental treklər işarələnib, janr düzgündür.
- Hər yazıya sahibsən və ya istifadə icazən var.