Azərbaycan dilində oxuyursansa, mümkün auditoriyanın böyük hissəsi Azərbaycan Respublikasından kənarda, İranda yaşayır: Təbrizdə, Ərdəbildə, Urmiyada, Zəncanda, Tehranda və başqa şəhərlərdə. İranda yaşayan azərbaycanlı dinləyicilər sözlərini başa düşür, çox vaxt eyni xalq və toy mahnıları ilə böyüyüblər və musiqini həvəslə paylaşırlar. Onlara çatmaq üçün söz seçiminə, əlifbaya və insanların həqiqətən istifadə etdiyi kanallara bir az əlavə diqqət lazımdır.
Dil birdir, gündəlik sözlər fərqlidir
Dil ortaqdır və hər iki tərəfdə insanlar bir-birini yaxşı anlayır. Amma gündəlik lüğət fərqlənir. Bakı danışığına çoxlu rus sözü keçib, İranda isə dilə çoxlu fars sözü daxil olub. Tələffüz və bəzi qrammatik vərdişlər də fərqlidir, üstəlik hər iki tərəfin öz şivələri var.
Mahnı yazan üçün bunun bir neçə praktik nəticəsi var:
- Bakı jarqonu və rus sözləri ilə dolu sözlər o tərəfdə daha az aydın qəbul oluna bilər. Bu, onları çıxarmalısan demək deyil, sadəcə təsirini bilməlisən.
- Danışmadığın ləhcəni və ya ağzı təqlid etmə. Dinləyici bunu dərhal eşidir və hörmət niyyəti ilə edilsə belə, ələ salmaq kimi görünə bilər.
- Relizdən əvvəl mahnını orada böyümüş birinə dinlət və soruş: hansı misralar təbii, hansılar yad səslənir? Bir dürüst dinləyici təxminlərdən dəyərlidir.
Latın və ərəb əlifbası
Azərbaycan Respublikasında dil latın əlifbası ilə yazılır. İranda yaşayan azərbaycanlılar isə adətən ərəb əlifbası əsasında yazır, oradakı təhsil fars dilində olduğu üçün çoxları fars dilində oxumağı və yazmağı yazılı azərbaycancadan daha rahat bacarır. Gənclərin çoxu latın əlifbasını da oxuyur, amma hamı yox.
Bu, axtarışa təsir edir. Mahnını axtaran adam adı ərəb əlifbası ilə, fars üslubunda və ya kobud latın variantında yaza bilər. Yalnız azərbaycan latın əlifbası ilə mövcud olan ad həmin auditoriyanın bir hissəsi üçün görünməz qala bilər.
Metadatada nəyi dəyişmək olar, nəyi yox
Striminq platformalarında relizin adətən bir rəsmi adı olur və o, sözlərin dili və əlifbası ilə yazılır. Mağazalar adətən ad sahəsinə alternativ yazılış, tərcümə və ya əlavə sözlər əlavə olunmasını istəmir, buna görə reliz geri qaytarıla bilər. Qaydalar fərqlidir, ona görə qeyri-adi nəsə etməzdən əvvəl distribyutorun və platformanın hazırkı tələblərini yoxla.
Rəsmi adı bir sabit formada saxla, digər əlifbaya isə sərbəst olduğun yerlərdə yer ver:
- öz YouTube videolarının adı və təsviri;
- sözlü videolar və subtitrlər;
- sosial şəbəkə yazıları və sabitlənmiş paylaşımlar.
Mahnının adını və sözlərini azərbaycan dilinin ərəb əlifbasını yaxşı bilən birinə yazdır. Avtomatik transliterasiya saitləri tez-tez səhv yazır, səhv yazılmış ad isə məhz çatmaq istədiyin insanlara diqqətsizlik kimi görünür.
Bu dinləyicilər həqiqətən harada dinləyir
İranda bəzi beynəlxalq striminq xidmətlərinə çıxış məhduddur, ona görə bir platformanın linkinin hamıya çatdığını düşünmə. Musiqi orada çox vaxt video, mesajlaşma kanalları və yerli tətbiqlər vasitəsilə yayılır. Ən sadə yol soruşmaqdır: Təbrizdən və ya Ərdəbildən dinləyicilər sənə yazanda mahnını harada eşitdiklərini və hansı tətbiqlərdən istifadə etdiklərini soruş.
Bu, tez-tez rast gəlinən bir sualı da izah edir. Ölkələr üzrə stream hesabatlarında İrandan az dinləmə görünə bilər, halbuki oradakı insanlar mahnılarını açıq-aydın tanıyır. Həmin dinləmənin çox hissəsi stream hesabatlarına düşməyən yerlərdə baş verir. Ona görə bu rəqəmləri marağın az olmasına sübut kimi yox, natamam məlumat kimi qəbul et.
Kömək edən bir neçə vərdiş:
- Hər mahnını YouTube-da da yayımla, heç olmasa audio və ya sözlü video kimi, təsvirdə hər iki əlifba ilə.
- Artist adını hər yerdə latın əlifbası ilə eyni cür yaz. Pərəstişkarlar səni ərəb əlifbasında müəyyən bir yazılışla tanıyırsa, sosial şəbəkələrdə həmin bir formanı ardıcıl işlət.
- Pərəstişkar kanallarında yenidən yükləmələr olacaq. Hər birinə ayrıca reaksiya vermək əvəzinə, onlarla necə davranacağına sakit qərar ver.
Birgə mahnılar və ortaq repertuar
Ən təbii körpü birgə mahnıdır. Təsəvvür et ki, Bakıdan Elvin Rza Təbrizdən olan bir müğənni ilə duet yazır: hər biri öz lüğətini gətirir, hər tərəfin dinləyicisi tanış səs eşidir və iki auditoriya bir mahnıda görüşür. Müəllif paylarını relizdən əvvəl yazılı razılaşdırın, kreditlərdə hər iki adı düzgün yazın, mahnını kimin buraxacağına və gəlirin necə bölünəcəyinə birlikdə qərar verin.
Köhnə xalq mahnıları da ortaq zəmindir. Bir çox ənənəvi melodiyanın müəllif hüququ çoxdan bitib, amma başqasının hazırladığı konkret aranjiman və ya səs yazısı belə deyil. Öz versiyanı sıfırdan yaz, mahnını xalq mahnısı kimi qeyd et və başqa ifaçının səs yazısından icazəsiz sempl götürmə.
Diqqəti musiqidə saxla
Bu dinləyicilərə ayrıca layihə kimi yox, auditoriyanın bir hissəsi kimi müraciət et. Yazılarında mahnılardan, onların arxasındakı xatirələrdən və birlikdə oxuyan insanlardan danış, siyasəti kənarda qoy. Hər iki tərəfdəki dinləyicilər fərqli şəraitdə yaşayır və musiqi onların sadəcə bölüşə bildiyi az şeylərdən biridir. Hər iki əlifbada hörmətli və ardıcıl görünmək onlara mahnının onlar üçün də yazıldığını göstərir.