Azerbaycan Türkçesiyle ya da ona yakın bir Türkçeyle şarkı söylüyorsan, olası dinleyicilerinin önemli bir kısmı İran'da yaşıyor: Tebriz'de, Erdebil'de, Urmiye'de, Zencan'da, Tahran'da ve daha birçok yerde. İran'daki Azerbaycanlı dinleyiciler sözlerini anlar, çoğu aynı halk ve düğün şarkılarıyla büyümüştür ve müziği severek paylaşır. Onlara ulaşmak için kelimelere, alfabeye ve insanların gerçekten kullandığı kanallara biraz daha dikkat etmek gerekiyor.
Dil ortak, gündelik kelimeler farklı
Dil ortak ve iki tarafta da insanlar birbirini iyi anlıyor. Ama gündelik kelime hazinesi farklı. Bakü konuşmasına çok sayıda Rusça kelime girmiş, İran'daki Azerbaycan Türkçesine ise çok sayıda Farsça kelime. Telaffuz ve bazı dil alışkanlıkları da farklı, üstelik iki tarafta da yöresel ağızlar var. Türkiye Türkçesi de orada çoğu zaman rahatça anlaşılır, ama bazı kelimeler yine yabancı gelebilir.
Şarkı yazan biri için bunun birkaç pratik sonucu var:
- Argo ya da başka dillerden gelen kelimelerle dolu sözler o tarafta daha az net algılanabilir. Bu onları çıkarman gerektiği anlamına gelmez, sadece etkisini bilmen gerekir.
- Konuşmadığın bir ağzı taklit etme. Dinleyici bunu hemen duyar ve saygı niyetiyle yapılsa bile alay gibi gelebilir.
- Yayından önce şarkıyı orada büyümüş birine dinlet ve sor: hangi dizeler doğal, hangileri yabancı geliyor? Dürüst tek bir dinleyici tahminlerden daha değerlidir.
Latin alfabesi ve Arap alfabesi
Azerbaycan Cumhuriyeti'nde dil Latin alfabesiyle yazılır. İran'daki Azerbaycanlılar ise genelde Arap alfabesine dayanan bir yazı kullanır ve oradaki eğitim Farsça olduğu için birçok kişi Farsçayı yazılı Azerbaycan Türkçesinden daha rahat okuyup yazar. Gençlerin çoğu Latin alfabesini de okur, ama herkes değil.
Bu, aramayı etkiler. Şarkını arayan biri adı Arap alfabesiyle, Farsça usulü bir yazımla ya da kabaca Latin harfleriyle yazabilir. Yalnızca Latin alfabesiyle var olan bir şarkı adı, o dinleyicilerin bir kısmı için görünmez kalabilir.
Meta veride neyi değiştirebilirsin, neyi değiştiremezsin
Dijital platformlarda bir yayının genelde tek bir resmi adı olur ve bu ad sözlerin dili ve alfabesiyle yazılır. Mağazalar ad alanına alternatif yazımlar, çeviriler ya da ek kelimeler eklenmesini genelde istemez ve yayın bu yüzden geri çevrilebilir. Kurallar farklılık gösterir, o yüzden alışılmadık bir şey denemeden önce dağıtımcının ve platformun güncel kurallarına bak.
Resmi adı tek ve tutarlı bir biçimde tut, diğer alfabeye ise serbest olduğun yerlerde yer aç:
- kendi YouTube videolarının adı ve açıklaması;
- sözlü videolar ve altyazılar;
- sosyal medya açıklamaları ve sabitlenmiş gönderiler.
Şarkının adını ve sözlerini, Azerbaycan Türkçesini Arap alfabesiyle iyi yazan birine yazdır. Otomatik çeviri yazı sesli harfleri sık sık yanlış yazar ve yanlış yazılmış bir ad, tam da ulaşmak istediğin insanlara özensizlik gibi görünür.
Bu dinleyiciler gerçekte nerede dinliyor
İran'da bazı uluslararası dijital müzik servislerine erişim sınırlı, bu yüzden tek bir platform linkinin herkese ulaştığını varsayma. Müzik orada çoğu zaman video, mesajlaşma kanalları ve yerel uygulamalar üzerinden yayılır. En basit yol sormak: Tebriz'den ya da Erdebil'den dinleyiciler sana yazdığında, şarkıyı nerede duyduklarını ve hangi uygulamaları kullandıklarını sor.
Bu, sık karşılaşılan bir soruyu da açıklar. Ülke bazındaki dinlenme raporlarında İran'dan çok az dinlenme görünebilir, oysa oradaki insanlar şarkılarını açıkça tanıyordur. O dinlemenin büyük kısmı dinlenme raporlarına yansımayan yerlerde olur. Bu yüzden bu sayıları ilginin azlığına kanıt olarak değil, eksik veri olarak gör.
İşe yarayan birkaç alışkanlık:
- Her şarkıyı YouTube'a da koy, en azından ses ya da sözlü video olarak, açıklamada iki alfabeyle.
- Sanatçı adını her yerde Latin harfleriyle aynı şekilde yaz. Hayranların seni Arap alfabesinde belirli bir yazımla tanıyorsa, sosyal medyada o tek biçimi tutarlı kullan.
- Hayran kanallarında yeniden yüklemeler olacaktır. Her birine ayrı tepki vermek yerine onlarla nasıl başa çıkacağına sakin kafayla karar ver.
Ortak şarkılar ve ortak repertuvar
En doğal köprü ortak bir şarkıdır. Iğdırlı Tolga Ser'in Tebrizli bir şarkıcıyla düet yazdığını düşün: her biri kendi kelimelerini getirir, iki tarafın dinleyicisi tanıdık bir ses duyar ve iki kitle tek bir şarkıda buluşur. Söz ve müzik paylarını yayından önce yazılı olarak netleştirin, künyede iki adı da doğru yazın, şarkıyı kimin yayınlayacağına ve gelirin nasıl bölüneceğine birlikte karar verin.
Eski halk şarkıları da ortak bir zemin. Birçok geleneksel ezginin telif süresi çoktan dolmuştur, ama başkasının yaptığı belirli bir düzenleme ya da kayıt öyle değildir. Kendi versiyonunu sıfırdan kaydet, şarkıyı anonim ya da geleneksel olarak belirt ve başka bir icracının kaydından izinsiz örnek alma.
Odağı müzikte tut
Bu dinleyicilere ayrı bir proje gibi değil, kitlenin bir parçası gibi seslen. Paylaşımlarında şarkılardan, arkalarındaki anılardan ve birlikte söyleyen insanlardan bahset, siyaseti dışarıda bırak. İki taraftaki dinleyiciler farklı koşullarda yaşıyor ve müzik, kolayca paylaşabildikleri az şeyden biri. İki alfabede de saygılı ve tutarlı bir varlık, onlara şarkının onlar için de yazıldığını gösterir.