ISRC konkret bir səs yazısını tanıdan on iki simvollu koddur. Mahnının özünü yox, relizi də yox, məhz bu səs faylını. Stream platformaları, hüquq təşkilatları və hesabatlar hansı yazının səsləndiyini bu kodla bilir.
Artistlərin çoxu ISRC-ni yalnız nəsə səhv gedəndə xatırlayır: dinlənmə sayı ikiyə bölünür, yenidən buraxılan reliz sıfırdan başlayır, dublikat xəbərdarlığı gəlir. Bir neçə qaydanı bilsən, bunların hamısının qarşısını almaq olar.
Kod necə görünür
ISRC "International Standard Recording Code" deməkdir. Oxunaqlı olsun deyə tez-tez defislərlə yazılır, amma metadatada adətən on iki simvol bitişik gedir. Quruluşu həmişə eynidir:
- Ölkə kodu, iki hərf. Kodu verən qeydiyyatçının harada yerləşdiyini göstərir, artistin vətəndaşlığını yox.
- Qeydiyyatçı kodu, üç simvol. Kodu kimin verdiyini bildirir, adətən leybl və ya distribyutor.
- İl, iki rəqəm. Kodun verildiyi ildir, mahnının yazıldığı il olmaya da bilər.
- Nömrə, beş rəqəm. Həmin qeydiyyatçının həmin ildəki unikal yazı nömrəsi.
Kodu açıb oxumaq lazım deyil. Sadəcə onun düzgün fayla bağlı qalmasına diqqət et.
Bir yazı, bir kod
Əsas qayda belədir: eyni səs hər yerdə eyni ISRC ilə gedir, fərqli səs isə yeni kod alır.
Tutaq ki, Elvin Rza yazda "Gecə yolu" sinqlini buraxır. Payızda eyni trek onun "Şəhər işıqları" albomuna düşür. Bu, eyni yazıdır, ona görə ISRC də eyni qalır. Bir çox platforma albomdakı trekin və sinqlin bir yazı olduğunu məhz bu kodla tanıyır və bu, mahnının tarixçəsini bir yerdə saxlamağa kömək edir.
İndi isə Lalə Nova "Gecə yolu"nun remiksini edir. Bu, yeni yazıdır və öz ISRC-si olmalıdır. Eyni qayda bunlara da aiddir:
- radio versiyası və ya hər hansı qısaldılmış variant
- akustik, canlı və ya orkestr versiyası
- sürətləndirilmiş (sped up) və ya yavaşladılmış (slowed) versiya
- instrumental
- səsi dəyişən yeni miks və ya yeni mastering
- explicit və clean versiyalar, hər biri öz kodu ilə
Yeni ISRC tələb etməyənlər: yeni kover, sinqli albom və ya toplu relizə daxil etmək, kataloqu başqa distribyutora köçürmək.
Niyə göründüyündən vacibdir
Mahnının tarixçəsi onunla qalır. Yeni distribyutora keçəndə köhnə trekləri əvvəlki ISRC-ləri ilə göndər. Yeni kodlarla getsələr, platformalar onları tamamilə yeni trek kimi görə bilər. Yadda saxlanmalar, pleylistlərdəki yer və dinlənmə sayı köhnə versiyada qala bilər.
Hesabat düzgün sahibə çatır. Stream və digər istifadələr hər yazı üzrə hesablanır. Düzgün ISRC rəqəmlərin və pulun həmin masterin sahibinə çatmasını təmin edir.
Dublikatlar asan görünür. Eyni səs iki fərqli kodla çıxanda platforma bunu dublikat kimi qeyd edə bilər, ya da eyni mahnının iki versiyası axtarışda bir-biri ilə yarışmalı olur.
ISRC haradan gəlir
ISRC-ni qeydiyyatçılar verir: leybllar, distribyutorlar, bəzi ölkələrdə isə milli ISRC agentliyində qeydiyyatdan keçən artistlərin özləri. Bir çox distribyutor kodun yoxdursa, onu avtomatik təyin edir. Öz distribyutorunda bunun necə işlədiyini öyrən və verilən kodları saxla.
Heç vaxt etməməli olduğun üç şey:
- Düzgün görünən kodu özündən uydurma.
- Başqa mahnının kodunu, hətta buraxılmamış mahnınınkını belə, təkrar istifadə etmə.
- Artıq kodu olan trekə yalnız onu yenidən buraxdığın üçün yeni kod vermə.
Köhnə relizi yeni distribyutora gətirirsənsə, göndərməzdən əvvəl orijinal ISRC-ləri hazır saxla. Onları adətən köhnə distribyutorun panelində və ya sənə göndərilmiş reliz məlumatlarında tapmaq olur.
ISRC, UPC və ISWC eyni şey deyil
Bu üç kodu çox vaxt qarışdırırlar:
- ISRC səs yazısını tanıdır, trekin hər versiyasına bir kod.
- UPC (və ya EAN) relizi məhsul kimi tanıdır: sinql, EP və ya albom. Albomun bir UPC-si, içindəki hər trekin isə ayrıca ISRC-si olur.
- ISWC kompozisiyanı, yəni mahnının yazılmış əsərini tanıdır. Nəşriyyat işində və müəllif hüquqları cəmiyyətlərində istifadə olunur. Bir kompozisiyanın çoxlu yazısı ola bilər.
Tez-tez verilən suallara qısa cavablar
Sinql albomda da olacaq. Yeni kod lazımdır?
Səs eynidirsə, yox. Eyni ISRC-dən istifadə et.
Masterdə kiçik bir çıqqıltını düzəltdim. Yeni kod lazımdır?
Trek hələ çıxmayıbsa, kod sadəcə düzəldilmiş faylla qalır. Trek artıq çıxıbsa, platformaların çoxu səsi sakitcə dəyişməyə imkan vermir. Səsi nəzərəçarpacaq dərəcədə fərqli olan master adətən yeni versiya kimi, öz ISRC-si ilə buraxılır.
Başlığı dəyişdim. ISRC də dəyişir?
Metadatadakı hərf səhvini düzəltmək yeni yazı yaratmır. Amma yeni başlıq fərqli versiyanı bildirirsə, məsələn "Sped Up", bu artıq başqa yazıdır və başqa kod tələb edir.
Başqa artistin mahnısının kaverində onun ISRC-sini yaza bilərəm?
Xeyr. Mahnı eyni olsa da, sənin yazın ayrıca yazıdır. Ona öz ISRC-si verilir, kompozisiya isə orijinal müəlliflərin adı ilə qeyd olunur.