ISRC, belirli bir ses kaydını tanımlayan on iki karakterlik bir koddur. Bestenin kendisini değil, yayını da değil, tam olarak bu ses dosyasını. Dijital platformlar, hak kuruluşları ve raporlar hangi kaydın çalındığını bu kodla anlar.
Çoğu sanatçı ISRC'yi ancak bir şeyler ters gittiğinde fark eder: dinlenmeler ikiye bölünür, yeniden yayınlanan bir şarkı sıfırdan başlar, kopya uyarısı gelir. Birkaç kuralı bilirsen bunların hepsinden kaçınabilirsin.
Kod nasıl görünür
ISRC, International Standard Recording Code'un kısaltmasıdır. Kolay okunsun diye çoğu zaman tirelerle yazılır, ama metadata'da genellikle on iki karakter bitişik girilir. Yapısı hep aynıdır:
- Ülke kodu, iki harf. Kodu veren kayıt sahibinin nerede bulunduğunu gösterir, sanatçının uyruğunu değil.
- Kayıt sahibi kodu, üç karakter. Kodu kimin verdiğini belirtir; genelde bir plak şirketi ya da dağıtımcı.
- Yıl, iki rakam. Kodun verildiği yıldır, şarkının kaydedildiği yılla aynı olmayabilir.
- Numara, beş rakam. O kayıt sahibinin o yıl içindeki benzersiz kayıt numarası.
Kodu çözmen gerekmez. Yalnızca doğru dosyaya bağlı kaldığından emin olman yeterli.
Bir kayıt, bir kod
Temel kural şu: aynı ses her yerde aynı ISRC ile gider, farklı ses ise yeni kod alır.
Diyelim ki Kerem Taş ilkbaharda "Gece yolu" adlı single'ını çıkarıyor. Sonbaharda aynı şarkı "Şehir ışıkları" albümüne giriyor. Bu aynı kayıt, dolayısıyla ISRC de aynı kalır. Birçok platform albümdeki şarkıyla single'ın tek bir kayıt olduğunu bu kodla anlar; bu da şarkının geçmişini bir arada tutmaya yardım eder.
Şimdi de Deniz Ay "Gece yolu"nun remixini yapıyor. Bu yeni bir kayıt ve kendi ISRC'si olmalı. Aynı kural şunlar için de geçerli:
- radyo versiyonu ya da kısaltılmış herhangi bir versiyon
- akustik, canlı ya da orkestral versiyon
- hızlandırılmış (sped up) ya da yavaşlatılmış (slowed) versiyon
- enstrümantal
- sesi değiştiren yeni bir mix ya da yeni mastering
- explicit ve clean versiyonlar; her birinin kendi kodu olur
Yeni ISRC gerektirmeyenler: yeni kapak, single'ı albüme ya da derlemeye koymak, kataloğu başka bir dağıtımcıya taşımak.
Neden göründüğünden daha önemli
Şarkının geçmişi onunla kalır. Yeni bir dağıtımcıya geçtiğinde eski şarkıları orijinal ISRC'leriyle gönder. Yeni kodlarla giderlerse platformlar onları tamamen yeni şarkı olarak görebilir. Kaydetmeler, çalma listelerindeki yerler ve dinlenme sayıları eski versiyonda kalabilir.
Raporlar doğru sahibi bulur. Dinlenmeler ve diğer kullanımlar her kayıt için ayrı hesaplanır. Doğru ISRC, rakamların ve paranın o master'ın sahibine ulaşmasını sağlar.
Kopyalar kolay fark edilir. Aynı ses iki farklı kodla çıkarsa platform bunu kopya olarak işaretleyebilir ya da aynı şarkının iki versiyonu aramada birbiriyle yarışır.
ISRC nereden gelir
ISRC'leri kayıt sahipleri verir: plak şirketleri, dağıtımcılar ve bazı ülkelerde ulusal ISRC ajansına kayıt olan sanatçıların kendileri. Birçok dağıtımcı, kodun yoksa otomatik olarak atar. Kendi dağıtımcında bunun nasıl işlediğini öğren ve verilen kodları sakla.
Asla yapmaman gereken üç şey:
- Doğru görünen bir kod uydurma.
- Başka bir şarkının kodunu, yayınlanmamış olsa bile, tekrar kullanma.
- Zaten kodu olan bir şarkıya, sırf yeniden yayınlıyorsun diye yeni kod verme.
Eski bir yayını yeni bir dağıtımcıya taşıyorsan, göndermeden önce orijinal ISRC'leri hazır tut. Bunları genelde eski dağıtımcının panelinde ya da sana gönderilen yayın bilgilerinde bulabilirsin.
ISRC, UPC ve ISWC aynı şey değil
Bu üç kod sürekli karıştırılır:
- ISRC ses kaydını tanımlar; şarkının her versiyonuna bir kod.
- UPC (ya da EAN) yayını ürün olarak tanımlar: single, EP ya da albüm. Bir albümün tek UPC'si, içindeki her şarkının ise ayrı ISRC'si olur.
- ISWC eseri, yani şarkının bestesini ve sözünü tanımlar. Yayıncılıkta ve meslek birliklerinde kullanılır; bir eserin pek çok kaydı olabilir.
Sık sorulanlara kısa cevaplar
Single albümde de olacak. Yeni kod gerekir mi?
Ses birebir aynıysa hayır. Aynı ISRC'yi kullan.
Master'daki küçük bir tıkırtıyı düzelttim. Yeni kod gerekir mi?
Şarkı henüz yayınlanmadıysa kod düzeltilmiş dosyayla kalır. Şarkı yayındaysa çoğu platform sesi sessizce değiştirmene izin vermez. Belirgin şekilde farklı bir master genellikle kendi ISRC'si olan yeni bir versiyon olarak yayınlanır.
Başlığı değiştirdim. ISRC de değişir mi?
Metadata'daki bir yazım hatasını düzeltmek yeni bir kayıt yaratmaz. Ama yeni başlık farklı bir versiyonu gösteriyorsa, örneğin "Sped Up", bu artık başka bir kayıttır ve başka bir kod ister.
Başka bir sanatçının şarkısını cover'ladım. Onun ISRC'sini yazabilir miyim?
Hayır. Şarkı aynı olsa da senin kaydın ayrı bir kayıttır. Kendi ISRC'sini alır, eser ise asıl söz ve müzik yazarlarıyla birlikte belirtilir.