Dijital platformlardaki her yayının bir barkodu vardır, gerçi onu kimse okutmaz. Bu kodun adı UPC'dir ve yayını bir ürün olarak tanımlar: bu single, bu EP, bu albüm. Anlamak on dakikanı alır, ama ileride, özellikle şarkıları yeniden yayınlamaya ya da kataloğunu taşımaya başladığında, ciddi bir kafa karışıklığını önler.
UPC neyi tanımlar
UPC, Universal Product Code yani evrensel ürün kodu demektir. Marketteki kutuların üzerinde gördüğün barkodun aynısıdır, fiziksel CD döneminden kalmadır. Standart bir UPC 12 haneden oluşur. Ayrıca 13 haneli EAN kodlarını da görebilirsin, bunlar Kuzey Amerika dışında daha yaygındır. Dijital müzikte ikisi de aynı işi görür ve sistemlerin çoğu ikisini de kabul eder.
Asıl önemli olan kodun neyi gösterdiği. UPC bir şarkıya ait değildir. Bir ürüne aittir: belirli bir adı, kapağı, sanatçı adı ve şarkı sırası olan belirli bir parça paketine. Platformlar, dağıtıcılar ve raporlama sistemleri bu kodla paketi bir arada tutar, satışları ve dinlenmeleri ona bağlar. Bu kodu telif raporlarında ve yayını tam olarak tanıması gereken bazı tanıtım araçlarında görürsün, çünkü iki şarkının adı aynı olabilir ama kodu asla.
UPC ve ISRC: ürün ve kayıt
Karşılaşacağın ikinci kod ISRC, yani Uluslararası Standart Kayıt Kodu. ISRC 12 karakterden oluşur ve tek bir kaydı tanımlar. Bir yayındaki her parçanın kendi ISRC'si vardır.
Farkı görmenin en kolay yolu bir örnek. Ada Kuzeyli mart ayında "Yaz Gecesi" adlı single'ını yayınlıyor. Üç ay sonra "Kuzey Penceresi" adlı EP'si çıkıyor. EP'de "Yaz Gecesi"nin aynı kaydı ve dört yeni şarkı var.
- Single'ın kendi UPC'si olur.
- EP farklı bir UPC alır, çünkü farklı bir üründür.
- "Yaz Gecesi" iki yayında da aynı ISRC ile kalır, çünkü kayıt aynıdır.
- Dört yeni şarkı yeni ISRC'ler alır.
ISRC'yi yeniden kullanmak önemli. Bu, platformlara single'daki ve EP'deki dinlenmelerin aynı kayda ait olduğunu söyler. Böylece şarkının geçmişi ikiye bölünmez, bir arada kalır.
Ada daha sonra "Yaz Gecesi"nin akustik versiyonunu yayınlarsa bu yeni bir kayıttır. Şarkı ve ad neredeyse aynı olsa da yeni bir ISRC gerekir.
Ne zaman yeni UPC gerekir
Her yeni ürün oluşturduğunda yeni bir UPC gerekir. Tipik durumlar:
- yeni bir single, EP veya albüm
- ek parçalar içeren deluxe sürüm
- remiks paketi ya da önceki single'ların derlemesi
- ayrı bir ürün olarak yayınlanan sansürlü, yani "clean" versiyon
- yayına girdikten sonra şarkı listesi değişen bir yayın, örneğin şarkı eklenmesi ya da çıkarılması
Pratik kural şu: parça listesi farklıysa ürün de farklıdır.
Ne zaman aynı UPC kalır
Bazı değişiklikler yeni bir ürün yaratmaz. Bunlar mevcut ürüne yapılan düzeltmelerdir ve genellikle aynı kodla kalır:
- bir şarkı adındaki ya da kredideki yazım hatasını düzeltmek
- sanatçı veya söz yazarı bilgilerini güncellemek
- türü değiştirmek
- çoğu durumda kapağı düzeltilmiş bir versiyonla değiştirmek
Her değişikliğin nasıl işlendiği dağıtıcıya ve platformlara bağlıdır, bazı düzeltmelerin her yerde görünmesi zaman alabilir. Emin değilsen, yayını kaldırıp yeniden yüklemeden önce sor. Kaldırıp yeniden yüklemek yeni bir ürün oluşturabilir ve eski dinlenme geçmişi ona aktarılmayabilir.
Yayınları taşırken kodlarını yanında götür
Daha önce müzik yayınladıysan her ürünün UPC'sini ve her parçanın ISRC'sini sakla. Bir yayın yeniden teslim edildiğinde, örneğin dağıtıcı değiştirdikten sonra, orijinal kodları kullanmak platformların bunun aynı yayın ve aynı kayıtlar olduğunu tanımasına yardım eder. Dağıtıcıların çoğu mevcut kodları kabul eder ve yalnızca sende kod yoksa yenisini verir, ama göndermeden önce kendi dağıtıcının bunu nasıl yaptığını kontrol et.
Aynı şey birlikte çalıştığın plak şirketleri ve prodüktörler için de geçerli. Bir kaydı önce başkası yayınladıysa, onu kendi projene eklemeden önce ISRC'sini iste.
Basit bir kod tablosu tut
Özel bir programa gerek yok. Her parça için bir satır olan bir tablo yeterli:
- Yayının adı, türü (single, EP, albüm) ve çıkış tarihi.
- Yayının UPC'si.
- Parçanın adı, versiyonu (orijinal, remiks, akustik) ve ISRC'si.
- Ana sanatçı, konuk sanatçılar ve söz-müzik yazarları.
- Yayının nerede yayına girdiği ve sonraki düzeltmeler.
Her yayında doldur. Birkaç dakika sürer ama bir platform, birlikte çalıştığın biri ya da bir meslek birliği senden ilk kez kod istediğinde onu saniyeler içinde bulursun.