Miks və mastering iki ayrı işdir. Miks onlarla trekdən ibarət sessiyanı bir stereo mahnıya çevirir. Mastering isə həmin stereo faylı götürüb relizə, yəni pleylistdə başqa mahnıların yanında səslənməyə hazırlayır.
Bu iki mərhələni tez-tez qarışdırırlar, çünki hər ikisində ekvalayzer, kompressor və diqqətli dinləmə var. Fərq ondadır ki, hər mərhələ mahnının fərqli səviyyəsinə əl çata bilir.
Miksdə nə baş verir
Miks zamanı hər element hələ ayrıca kanaldadır: kik, bas, əsas vokal, bek-vokal, sintlər, gitara, effektlər. Bütün məsələ də elə bu ayrılıqdadır. Nəqarətdə vokalı bir az qaldıra, snare-ə dolğunluq verə, gitara ilə toqquşan padı kənara çəkə bilirsən.
Miksdə adətən bunlar edilir:
- hər hissənin öz yeri olsun deyə səviyyələr və panorama qurulur
- ekvalayzerlə bulanıqlıq təmizlənir, alətlər arasında yer açılır
- ayrı-ayrı partiyalarda dinamika kompressorla idarə olunur
- reverb, delay və başqa effektlərlə dərinlik yaradılır
- avtomasiya ilə mahnı zaman boyu dəyişir, canlı qalır
Miks musiqi qərarlarından ibarətdir. Yaxşı miks mühəndisi təkcə səsin təmiz olub-olmadığını yox, mahnının nəyə ehtiyacı olduğunu da soruşur.
Mastering nə edir
Mastering miks bitəndən və bir stereo fayl kimi ixrac olunandan sonra başlayır. Bu mərhələdə mühəndis artıq vokalı ayrıca qaldıra və ya hi-hatı aşağı sala bilmir. Nə edirsə, bütün mahnıya birdən təsir edir.
Bu məhdudiyyət daxilində mastering bir neçə faydalı iş görür. Ümumi tembr balansını incə tənzimləyir ki, mahnı müxtəlif dinamiklərdə nə çox tutqun, nə də çox kəskin səslənsin. Son səs ucalığını təyin edir və pikləri nəzarətdə saxlayır. Klik, əvvəldəki küy və ya vaxtından tez kəsilən sönmə kimi texniki xətaları tutur. EP və ya albomda isə mahnıları bir bütöv kimi səsləndirir: trekdən trekə ucalıq və tembr bir-birinə yaxın olur.
Mastering həm də relizdən əvvəlki son "təzə qulaq"dır. Təkcə bunun özü çox dəyərlidir.
Mastering zəif miksi niyə xilas edə bilmir
Təsəvvür et ki, Lalə Nova "Gecə qatarı" sinqlını masteringə göndərir. İkinci kupletdə vokal itib gedir. Mastering mühəndisi səsin yerləşdiyi tezlikləri qaldıra bilər, amma həmin diapazonda olan gitara və sintlər də onunla birgə qalxır. Nəticədə mahnı daha parlaq və sərt olur, vokal isə yenə də itik qalır.
Bu problemin həlli miksdədir. Problem bir aləti və ya bir hissəni əhatə edirsə, sessiyaya qayıt. Problem bütün mahnıya aiddirsə, məsələn, ümumi parlaqlıq və ya ucalıq, onda yeri masteringdir.
Mərhələni atlamaq və ya birləşdirmək olarmı
Olar və bir çox müstəqil artist elə belə edir. Öz instrumentallarını miksləyən bitmeyker çox vaxt master kanalına yüngül emal qoyur və hazır mastera yaxın fayl çıxarır. Sadə aranjimanlarda, demolarda və ya tez çıxan relizdə bu, tamamilə işləyə bilər.
Riski odur ki, ikinci baxış bucağını itirirsən. Miksi və masteringi eyni sessiyada edəndə eyni kor nöqtələri təkrarlamağa meylli olursan. Arada bir neçə variant var:
- miksi bitir, bir gün ara ver, sonra masteringi yeni sessiyada et
- miksi özün etsən də, masteringi etibar etdiyin birinə ver
- stem mastering seç: bir fayl əvəzinə bir neçə qrup göndər (barabanlar, bas, vokallar, musiqi), mühəndisin əlində bir az çox imkan olsun
Büdcə azdırsa, pulu ən zəif bacarığına xərclə. Mikslərin balanslıdırsa, amma sevdiyin mahnılarla müqayisədə həmişə zəif və ya tutqun səslənirsə, masteringə pul ver. Miksdə balans problemləri varsa, həmin pulu miks mühəndisinə vermək daha ağıllıdır.
Mastering mühəndisinə nə göndərmək lazımdır
Faylları düzgün hazırlamaq həm vaxta, həm də pula qənaətdir. Adi paket belə olur:
- Sessiyanın öz diskretləşmə tezliyində və bit dərinliyində, mümkünsə 24 bit ilə ixrac olunmuş WAV fayl. MP3-ə çevirmə.
- Master kanalında limiter olmasın və ya iki versiya göndər: limiterli və limitersiz, adları aydın yazılmış.
- Bir az ehtiyat yer saxla. Mühəndislərin çoxu piklərin sıfırdan bir neçə desibel aşağı olmasını istəyir, öz mühəndisindən dəqiqləşdir.
- Mahnını kəsmədən, tam göndər. Son notun təbii sönməsini saxla.
- İki-üç referens trek və onlarda nəyi bəyəndiyin barədə qısa qeyd.
- EP və ya albom üçün treklərin ardıcıllığı, istədiyin fasilələr və keçidlər.
Nə istədiyini və səni nəyin narahat etdiyini bir neçə cümlə ilə yaz. "Maşında aşağı tezliklər ağır gəlir" cümləsi "bir az canlandır" xahişindən qat-qat faydalıdır.
Qərar verməzdən əvvəl sadə test
Mahnını eyni üslubda çıxmış bir trekin yanında, hər ikisi eyni qavranılan ucalıqda olmaqla dinlə. Sonra fərqə qulaq as. Fərq bir elementə aiddirsə, məsələn, zəif vokal, uğuldayan bas və ya itən snare, bu, miks məsələsidir. Bütün mahnı referensə nisbətən kiçik, tutqun və ya qeyri-bərabər səslənirsə, masteringin xeyri olacaq.
Master təsdiqlənəndən sonra həmin son WAV fayl distribusiya üçün yüklədiyin fayl olur. Onu miks faylı və sessiya ilə birlikdə iki ildən sonra da tapa biləcəyin bir qovluqda saxla.