Qulaqların əvəz edə bilməyəcəyin yeganə alətindir. Musiqiçilərdə eşitmə zədəsi nadir hallarda bir dramatik gecədən yaranır. O, yüzlərlə məşqdən, səs yoxlamasından və uzun qulaqlıq seanslarından yığılır, hiss ediləndə isə adətən artıq dönməz olur. Yaxşı xəbər budur ki, qorunmaq ucuzdur və ifa tərzini dəyişmir.
Musiqiçilər niyə risk altındadır
Zədə iki şeydən asılıdır: səs nə qədər yüksəkdir və sən ona nə qədər maruz qalırsan. Səhiyyə qurumları uzun müddətli təsirin təhlükəli olmağa başladığı səviyyə kimi çox vaxt təxminən 85 desibeli göstərir. Baraban, gücləndiricili gitaralar və vokal sistemi olan məşq otağı bunun xeyli üstünə çıxa bilər. Səs yüksəldikcə təhlükəsiz müddət qısalır.
Çətin tərəfi odur ki, zədə ağrıtmır. Qulaq sənə yanmış barmaq kimi siqnal vermir. Səs-küylü axşamdan sonra səslər bir neçə saat bir az tutqun gələ bilər, səhər isə hər şey normaldır və sən heç nə olmadığını düşünürsən. Bunu illərlə təkrarla, itki artıq real olur. Eşitmə itkisi tədricən gəldiyi üçün insan dəyişikliyi çox vaxt özü hiss etmir, yaxınları bunu daha tez görür: sənə eyni şeyi iki dəfə deməli olurlar, televizorun səsi isə get-gedə artır.
Bu yalnız barabançılara və rok qruplarına aid deyil. Saatlarla yüksək monitor səsində işləyən prodüserlər, klub dinamiklərinin yanında dayanan DJ-lər, güclü səhnə monitoru olan müğənnilər və böyük səs sisteminin yanında çalan toy musiqiçiləri də risk altındadır.
Məşq və konsert: səsi korlamayan qulaq tıxacları
Bir çox musiqiçi qulaq tıxacından qaçır, çünki ucuz köpük tıxaclar hər şeyi tutqunlaşdırır. Musiqiçi tıxacları isə başqa cür işləyir: səsi tezliklər üzrə təxminən bərabər azaldır. Musiqi daha sakit olur, amma aydın qalır. Bu, dinamikin üstünə yorğan salmaq yox, səs düyməsini aşağı çevirmək kimidir.
- Hazır musiqiçi tıxacları bir neçə zəiflətmə səviyyəsində olur. Studiyada bir gündən xeyli ucuzdur və cibə yerləşir.
- Fərdi tıxaclar audioloq tərəfindən qulaq kanalının qəlibindən hazırlanır. Daha rahat oturur və illərlə xidmət edir, həftədə bir neçə gecə çalırsansa, bu vacibdir.
- Köpük tıxaclar səs-küylü klubda və ya festivalda əlində başqa heç nə yoxdursa, heç olmazdan yaxşıdır. Çantanda bir cüt saxla.
Heç nəyə başa gəlməyən vərdişlər də var. Məşq otağında səsi azalt və dinamiklərdən aralı dur. Gitara gücləndiricisini yerdən qaldırıb qulağına tərəf əy, onda özünü daha aşağı səsdə eşidirsən. Ən azı saatda bir dəfə qısa fasilə ver.
Səhnədə də eyni məntiq işləyir. Səs yoxlamasında monitor səsini birdən yüksək istəmə, aşağıdan başla və lazım olsa artır. Çıxışdan sonra qulaqlara dincəlmək üçün vaxt ver və dərhal başqa səs-küylü məkana getmə.
Qulaqlıq və in-ear monitorlar
Səhnədə in-ear monitorlar eşitməni qoruya bilər, amma yalnız ağlabatan səviyyədə saxlasan. Tələ odur ki, zalın səsini üstələmək üçün miksi artırırsan və nəticədə adi səhnə monitorundan da yüksək olur. Yaxşı yapışan, kənar səsi kəsən modellər seç, onda çox səs lazım olmur.
Qulaqlıq üçün sadə qayda: yanındakı adam musiqini eşidirsə və ya qol uzunluğu qədər məsafədə danışan adamı eşitmirsənsə, səs çox yüksəkdir. Studiyada seansın böyük hissəsini orta səsdə işlə, bas hissəni yoxlamaq üçün qısa müddətə artır, sonra geri qaytar. Aşağı səslə miks etmək miksin özü üçün də yaxşıdır: qulaq az yorulur və qərarların ilk saatdan sonuncuya qədər eyni qalır.
Telefonların və qulaqlıq tətbiqlərinin çoxunda səs həddi və ya xəbərdarlıq ayarı var. Onu aç və söndürmə.
Diqqət etməli əlamətlər
- yüksək səsli hadisədən sonra cingilti, vızıltı və ya fısıltı (tinnitus), xüsusilə bir gündən çox davam edərsə
- səslərin tutqun gəlməsi, sanki qulaq tutulub
- səs-küylü yerdə söhbəti izləməkdə çətinlik
- bəzi səslərin təhrif olunmuş və ya xoşagəlməz dərəcədə kəskin gəlməsi
- televizoru və ya monitorları əvvəlkindən daha yüksək səslə dinləmək ehtiyacı
Konsertdən sonra bir neçə saata keçən qısa cingilti zədənin sübutu deyil, amma həddə yaxın olduğunu göstərən xəbərdarlıqdır. Cingilti və ya tutqunluq keçmirsə, ya da bir qulaqda eşitmə qəflətən pisləşirsə, nə olacağını gözləmə, tez həkimə müraciət et. Bu yazı ümumi məsləhətdir, tibbi rəy deyil.
Mütəmadi yoxlama və sadə rejim
Audioloqda eşitmə testi bir saatdan az çəkir və sənə başlanğıc göstərici verir. Tez-tez yüksək səsli musiqi ifa edirsənsə, testi məsələn ildə bir dəfə təkrarla ki, dəyişiklik erkən görünsün. Audioloqa musiqiçi olduğunu de, o sənə uyğun tıxac növü məsləhət görə bilər.
İşləyən rejim:
- Musiqiçi tıxaclarını alət çantanda saxla.
- Məşqdə və səs-küylü çıxışlarda tax.
- Qulaqlıqda və telefonda səs həddini ayarla.
- Başlanğıc eşitmə testindən keç və mütəmadi təkrarla.
- Keçməyən hər cingiltini mütəxəssisə müraciət səbəbi say.
Musiqi karyerası uzundur. Əlli yaşında da işləyən qulaqlar hər hansı bir yüksək səsli məşqdən qiymətlidir.