Koverdə artist adı yazılır, amma hər trekin arxasında başqa insanlar da dayanır: sözləri kim yazıb, musiqini kim bəstələyib, səs yazısının prodüseri kimdir. Relizi yükləyəndə onları sadalamağı xahiş edirlər. Bu xanaları son axşam tələsik doldurmaq istəyi böyükdür. Amma söz müəllifi, bəstəkar və prodüser kreditləri daha çox diqqətə layiqdir, çünki buradakı səhv uzağa gedir və sonradan çətin düzəlir.
Kreditlər niyə önəmlidir
- Müəlliflər üçün pul. Mahnı müəlliflərinə əsər üçün ödəniş səs yazısından ayrı, adətən müəllif hüquqları cəmiyyətləri və nəşriyyatlar vasitəsilə çatır. Bu ödənişlər adlar və qeydiyyatlar əsasında tutuşdurulur, unudulmuş və ya səhv yazılmış müəllif isə bu işi çətinləşdirir.
- İctimai tanınma. Bir sıra platformalar trekin səhifəsində kreditləri göstərir. Prodüser və ya söz müəllifi üçün bu səhifə portfoliosunun bir hissəsidir.
- Gələcək iş. İnsanlar adlarını sevdikləri mahnılarda tez-tez gördükləri prodüserləri və müəllifləri işə dəvət edir. Unutduğun kredit kiminsə üzünə bağladığın qapıdır.
- Daha az mübahisə. Kimin nə etdiyini relizdən əvvəl razılaşdırılmış aydın qeyd, mahnı gəlir gətirməyə başlayandan sonrakı mübahisələrin çoxunun qarşısını alır.
Kim kimdir
Rollar bir-birinə keçir, bir nəfər bir neçəsini daşıya bilər. Adətən belə başa düşülür:
- Söz müəllifi. Sözləri yazıb.
- Bəstəkar, yəni musiqi müəllifi. Musiqini yazıb: melodiyanı, harmoniyanı, musiqi quruluşunu.
- Mahnı müəllifi. Sözü, musiqini və ya hər ikisini yazan şəxs üçün ümumi ad.
- Prodüser. Səs yazısını formalaşdırıb: aranjimanı, səslənməni, necə yazıldığını və yığıldığını. Biti mahnının musiqi əsası olan bitmeyker adətən prodüser, çox vaxt həm də bəstəkar sayılır, çünki bitin içində harmoniya və əsas musiqi ideyaları var.
- Aranjimançı. Mövcud əsərin yeni aranjimanını qurub. Xalq mahnılarında və kaverlərdə tez-tez rast gəlinir.
- Miks və mastering mühəndisləri. Səsi texniki baxımdan tamamlayıblar. Platformada uyğun xana varsa, bir çox relizdə onların da adı yazılır.
İfaçılar, o cümlədən qonaq artistlər ayrı qatdır: onlar müəllif kimi yox, artist kimi göstərilir. Mahnının bir hissəsini də yazıblarsa, onda müəlliflər arasında da yer alırlar.
Müəlliflər üçün əsl ad, artistlər üçün səhnə adı
Söz müəllifləri və bəstəkarlar üçün tam rəsmi adları yaz, müəllif hüquqları cəmiyyətində qeydiyyatda olduqları və ya olacaqları formada. Bir çox distribyutor və platforma müəllif xanalarında ad və soyad istəyir, tək ləqəb isə çox vaxt düzəliş üçün geri qaytarılır. Əsər üçün ödənişlər səhnə adlarına yox, insanlara bağlanır.
İfaçılarda isə tam əksinədir: artist xanasında səhnə adı profildə necə görünürsə, elə də yazılmalıdır.
Elvin Rzanın uydurma "Yay gecəsi" sinqlını götürək. Bit internetdə Ritmo kimi tanınan prodüserə aiddir. Prodüser xanasında o, Ritmo kimi görünə bilər. Bəstəkar xanasında isə o, Rəşad Quliyevdir, çünki müəllif cəmiyyəti onu bu adla tanıyır. Sözləri Elvin özü yazıb, ona görə söz müəllifi xanasına tam adı, Elvin Rzayev yazılır, Elvin Rza isə artist adı olaraq qalır.
Xüsusi hallar
- Xalq mahnıları. Melodiya və sözlər xalqa aiddirsə, adətən uydurma müəllif əvəzinə xalq mahnısı kimi qeyd olunur. Sənin öz aranjimanın isə yenə də kreditdə göstərilə bilər.
- Kaverlər. Orijinal müəlliflər orijinalda necə göstərilibsə, müəllif kimi elə də yazılır. Sən həmmüəllif yox, ifaçısan.
- Semplar və interpolyasiyalar. Başqasının mahnısından bir hissə istifadə edirsənsə, onun müəllifləri adətən sənin mahnının da həmmüəllifinə çevrilir. Bu, sempl razılaşdırılarkən həll olunur, təkbaşına qərar verilmir.
- Alınmış bitin üstündə yazılmış mahnı. Bitin lisenziyasını yoxla: bəzi icarə şərtləri prodüser üçün konkret kredit formatı tələb edir.
Adları yükləmə günündən əvvəl topla
Mahnı hələ studiyadaykən hər trek üçün qısa kredit vərəqi hazırla. Hər nəfər üçün qeyd et:
- tam rəsmi adını və ictimaiyyətdə istifadə etdiyi adı;
- bu trekdəki rolunu və ya rollarını;
- müəlliflik payını bölürsünüzsə, razılaşdırılmış payını;
- müəllif hüquqları cəmiyyətinin üzvü olub-olmadığını və varsa, üzvlük məlumatlarını;
- onunla necə əlaqə saxlamaq olar.
Müəllif hələ heç bir cəmiyyətin üzvü deyilsə, problem yoxdur. Bunu da vərəqdə qeyd et: sonradan üzv olanda adının bütün relizlərdə eyni yazılması artıq çıxmış mahnılarını qeydiyyata salmağı xeyli asanlaşdıracaq.
Vərəqi hər iştirakçıya göndər və öz sətrini təsdiqləməyi xahiş et. Birlikdə işlədiyin vaxt insanları tapmaq relizdən altı ay sonrakından qat-qat asandır. CULT-a göndərəndə kreditlər artist məlumatları ilə birlikdə daxil edilir və adlar artıq tam və vahid olanda yoxlama daha tez keçir.
Qaçmağa dəyən səhvlər
- Musiqi tamamilə başqasına aid olduğu halda özünü bəstəkar kimi yazmaq.
- Bir-iki misranı dəyişmiş həmmüəllifi unutmaq.
- Bəstəkar xanasına prodüserin ləqəbini yazmaq.
- Eyni adı relizdən relizə fərqli yazmaq.
- Kredit xanaları əvəzinə trekin adına "prod. by" əlavə etmək.