Reliz günü hamının istədiyi yeganə fayl masterdir. Bir il sonra isə kimsə serial səhnəsi üçün instrumental istəyir, DJ remiks üçün vokalı soruşur, qrupun da festival çıxışı üçün fonoqram lazım olur. Əlində yalnız son WAV qalıbsa və hansısa plagin artıq olmadığı üçün sessiya açılmırsa, göndərməyə heç nəyin yoxdur.
Mahnı bitən gün nəyi eksport etməli
Bunu sessiya hələ açıq ikən və hər şey problemsiz yüklənərkən et. Yarım saat aparır, sonra isə həftələrə qənaət edir.
- Son master, tam keyfiyyətli WAV kimi.
- İnstrumental: əsas vokalsız tam miks.
- Akapella: yalnız əsas və bek-vokallar, öz effektləri ilə birlikdə.
- Orijinalda açıq-saçıq sözlər varsa, təmiz versiya.
- Stemlər: miksin qruplara bölünmüş hissələri, məsələn, nağara, bas, musiqi, əsas vokal, bek-vokal və effektlər.
- İstəsən, TV miks: bek-vokalları saxlanmış instrumental.
Bu fayllar niyə geri qayıdır
Sinxronizasiya (sync)
Televiziya, kino, reklam və oyunlar demək olar ki, həmişə instrumental, çox vaxt da stemlər istəyir ki, montajçı dialoq altında bəzi elementləri azalda bilsin. Faylları tez təqdim edə bilmirsənsə, musiqi redaktoru siyahıdakı növbəti mahnıya keçir.
Remikslər və əməkdaşlıqlar
Remiksçiyə ən azı akapella, ideal halda isə stemlər lazımdır. Mahnının başqa bazar üçün yeni versiyasını qurmaq istəyən prodüserə də eyni şey lazımdır.
Canlı çıxışlar
Canlı ifa üçün fonoqramlar stemlərdən yığılır. Qrupun səhnədə ifa etdiyi hissələri söndürürsən, qalanını saxlayırsan.
Yeni versiyalar
Akustik, yavaşladılmış və ya sürətləndirilmiş versiya, radio üçün qısaldılmış variant, ildönümü üçün yenidən mastering. Bunların hər birini stereo masterdən yox, stemlərdən hazırlamaq qat-qat asandır.
Həqiqətən işləyən stemləri necə eksport etməli
Stemlər yalnız o zaman faydalıdır ki, istənilən adam onları istənilən proqrama atsın və hər şey yerində otursun.
- Hər stemi eyni nöqtədən başlat, adətən sessiyanın lap əvvəlindən, hətta həmin partiya sonra girsə belə.
- Hamısını eyni uzunluqda et, mahnının sonuna qədər.
- WAV fayllarını sessiyanın öz nümunə tezliyi və bit dərinliyi ilə eksport et.
- Səsin bir hissəsi olan effektləri yaz: vokal reverbi, filtrlənmiş sintezator və s.
- Master şinindəki emalı söndür və ya açıq olduğunu aydın qeyd et ki, stemlər birlikdə masteringdən əvvəlki miks kimi səslənsin.
- Hər faylı mahnının, stemin adı və templə adlandır, məsələn: "Yay gecesi - Drums - 92bpm".
Yanına kiçik bir mətn faylı da əlavə et: temp, tonallıq, ölçü dəyişiklikləri və kimin nəyi ifa etdiyi. Bu, remiksçi soruşduğu günə qədər artıq iş kimi görünür.
Beş ildən sonra da başa düşəcəyin qovluq
Hər mahnı üçün bir qovluq saxla və strukturu hər dəfə eyni olsun. Lalə Novanın uydurma "Yay gecəsi" mahnısı üçün bu, təxminən belə görünə bilər:
- 01 Session: layihə faylı və onun bütün audiosu, bir yerə yığılmış halda.
- 02 Bounces: kobud mikslər və referans treklər.
- 03 Mix and master: son miks, master, instrumental, akapella, təmiz versiya.
- 04 Stems: eksport olunmuş stemlər və temp, tonallıq yazılmış mətn faylı.
- 05 Release: kover, sözlər, kreditlər və gəlir bölgüsü vərəqi.
Qovluq adlarını ingiliscə və ya azərbaycanca yazmağın fərqi yoxdur. Vacib olan hər mahnıda eyni məntiqin təkrarlanmasıdır.
Arxivləşdirməzdən əvvəl proqramındakı "hər şeyi topla və saxla" funksiyasından istifadə et ki, sessiya diskin müxtəlif yerlərinə səpələnmiş semplərə istinad etməsin. Pullu plaginə və ya virtual alətə bağlı hər treki audioya çevir. Plaginlərin buraxılışı dayandırılır, lisenziyaların vaxtı bitir, kompüterlər xarab olur. Audio fayllar isə işləməyə davam edir.
Sonda distribusiyaya getmiş dəqiq faylı işarələ. "final", "final2", "final son" kimi adlar Spotify-da hansının olduğunu bilmək lazım olan günə qədər gülməli görünür. Həqiqətən yüklədiyin faylın adına "released" sözünü və tarixi əlavə et və onun üzərinə heç vaxt başqa fayl yazma. Stemləri kiməsə göndərəndə isə hamısını bir arxivə yığ ki, heç biri yolda itməsin.
Ehtiyat nüsxə: bir nüsxə heç nüsxə deyil
Geniş yayılmış bir qayda var: üç nüsxə, iki fərqli növ yaddaşda, biri isə başqa yerdə. Praktikada bu, iş diskin, evdəki xarici disk və bulud qovluğu ola bilər. Disklər xəbərdarlıqsız sıradan çıxır, noutbuklar oğurlanır, telefonlar dənizə düşür.
Ehtiyat nüsxələrini arabir yoxla, onlardan həqiqətən bir fayl açaraq. Heç vaxt yoxlamadığın ehtiyat nüsxə ehtiyat deyil, sadəcə ümiddir.
Mahnı bitəndə qısa yoxlama siyahısı
- Master, instrumental, akapella və təmiz versiya eksport olunub.
- Stemlər eyni nöqtədən, eyni uzunluqda eksport olunub və aydın adlandırılıb.
- Temp, tonallıq və kreditlər olan mətn faylı qovluqdadır.
- Sessiya bir yerə yığılıb, plaginli treklər audioya çevrilib.
- Bütün qovluq ən azı iki başqa yerə köçürülüb.