Çıkış günü herkesin istediği tek dosya master. Bir yıl sonra ise biri bir dizi sahnesi için enstrümantal istiyor, bir DJ remix için vokali soruyor, grubun da festival konseri için altyapı kayıtlarına ihtiyacı oluyor. Elinde sadece son WAV kaldıysa ve bir eklenti artık olmadığı için oturum açılmıyorsa, gönderecek hiçbir şeyin yok demektir.
Şarkı bittiği gün neleri dışa aktarmalı
Bunu oturum hâlâ açıkken ve her şey sorunsuz yüklenirken yap. Yarım saat sürer, sonrasında haftalar kazandırır.
- Son master, tam kaliteli WAV olarak.
- Enstrümantal: ana vokal olmadan tam miks.
- Akapella: yalnızca ana vokal ve vokal arkaları, kendi efektleriyle.
- Orijinalde müstehcen sözler varsa temiz versiyon.
- Stem'ler: davul, bas, müzik, ana vokal, vokal arkaları ve efektler gibi gruplara ayrılmış miks.
- İstersen TV mix: vokal arkaları korunmuş enstrümantal.
Bu dosyalar neden geri döner
Senkronizasyon
Televizyon, sinema, reklam ve oyun projeleri neredeyse her zaman enstrümantal, çoğu zaman da stem ister; böylece kurgucu diyalog altında bazı öğeleri kısabilir. Dosyaları hızlı gönderemezsen müzik danışmanı listedeki bir sonraki şarkıya geçer.
Remix ve ortak çalışmalar
Remix yapacak kişinin en azından akapellaya, ideal olarak stem'lere ihtiyacı vardır. Şarkının başka bir pazar için yeni versiyonunu yapmak isteyen prodüktör için de durum aynı.
Canlı performans
Canlı setler için altyapı kayıtları stem'lerden kurulur. Grubun sahnede çaldığı kısımları kapatır, gerisini tutarsın.
Yeni versiyonlar
Akustik, yavaşlatılmış ya da hızlandırılmış versiyon, radyo edit, yıldönümü için yeniden mastering. Bunların her birini stereo masterdan değil, stem'lerden yapmak çok daha kolaydır.
Gerçekten işe yarayan stem'ler nasıl dışa aktarılır
Stem'ler ancak herkes onları herhangi bir programa atabildiğinde ve her şey yerine oturduğunda işe yarar.
- Her stem'i aynı noktadan başlat, genellikle oturumun en başından; partisyon daha sonra girse bile.
- Hepsini aynı uzunlukta, şarkının sonuna kadar dışa aktar.
- WAV dosyalarını oturumun örnekleme hızı ve bit derinliğiyle dışa aktar.
- Sesin parçası olan efektleri kayda al: vokal reverb'ü, filtreli synth gibi.
- Master kanalındaki işlemleri kapat ya da açık olduğunu net biçimde belirt; böylece stem'ler birlikte mastering öncesi miks gibi duyulur.
- Her dosyayı şarkı adı, stem adı ve tempoyla adlandır, örneğin "Gece Treni - Drums - 92bpm".
Yanına küçük bir metin dosyası ekle: tempo, ton, ölçü değişiklikleri ve kimin ne çaldığı. Bir remixçi sorana kadar fazlalık gibi görünür.
Beş yıl sonra da anlayacağın bir klasör
Her şarkı için bir klasör tut ve yapısı her seferinde aynı olsun. Işıl Karya'nın uydurma "Gece Treni" şarkısı için şöyle görünebilir:
- 01 Session: proje dosyası ve tüm sesleri, tek bir yerde toplanmış hâlde.
- 02 Bounces: kaba miksler ve referans parçalar.
- 03 Mix and master: son miks, master, enstrümantal, akapella, temiz versiyon.
- 04 Stems: dışa aktarılan stem'ler ve tempo ile tonun yazılı olduğu metin dosyası.
- 05 Release: kapak görseli, sözler, krediler ve split sheet.
Klasör adlarını Türkçe ya da İngilizce yazman fark etmez. Önemli olan her şarkıda aynı mantığın tekrarlanması.
Arşivlemeden önce programındaki "her şeyi topla ve kaydet" işlevini kullan ki oturum diskin farklı köşelerine dağılmış sample'lara bağlı kalmasın. Ücretli bir eklentiye ya da sanal enstrümana bağlı her kanalı sese dönüştür. Eklentilerin desteği kesilir, lisansların süresi dolar, bilgisayarlar bozulur. Ses dosyaları ise çalışmaya devam eder.
Son olarak dağıtıma giden dosyayı mutlaka işaretle. "final", "final2", "final gerçek" gibi isimler, Spotify'daki versiyonun hangisi olduğunu bilmen gereken güne kadar komik gelir. Gerçekten yüklediğin dosyanın adına "released" kelimesini ve tarihi ekle, üzerine asla başka bir dosya kaydetme. Stem'leri birine gönderirken de hepsini tek bir arşivde topla ki yolda biri eksik kalmasın.
Yedekleme: tek kopya, kopya sayılmaz
Yaygın bir kural var: üç kopya, iki farklı türde depolama, biri başka bir yerde. Pratikte bu, çalışma diskin, evdeki harici disk ve bir bulut klasörü olabilir. Diskler haber vermeden bozulur, dizüstü bilgisayarlar çalınır, telefonlar denize düşer.
Yedeklerini ara sıra, gerçekten içlerinden bir dosya açarak kontrol et. Hiç denemediğin bir yedek, yedek değil, umuttur.
Şarkı bittiğinde kısa kontrol listesi
- Master, enstrümantal, akapella ve temiz versiyon dışa aktarıldı.
- Stem'ler aynı noktadan, aynı uzunlukta dışa aktarıldı ve net adlandırıldı.
- Tempo, ton ve kredileri içeren metin dosyası klasörde.
- Oturum toplandı, eklentili kanallar sese dönüştürüldü.
- Klasörün tamamı en az iki farklı yere kopyalandı.