Trap bitinin üstündə tar cümləsi, haus trekində kamança xətti, pop balladanın girişində balaban: milli alətlər müasir trekə heç bir plaginin verə bilmədiyi kimlik qazandıra bilər. Fikirləşmədən əlavə olunanda isə ucuz bir yapışqan kimi səslənə bilərlər. Fərq onları necə yazdığında, aranjimana necə yerləşdirdiyində və ifaçıya necə yanaşdığındadır.
Canlı ifaçı, yoxsa sempl
Ən yaxşı seçim demək olar həmişə canlı ifaçıdır. Yaxşı tarzən və ya kamançaçı sadəcə not çalmır: bəzəklər vurur, notdan nota sürüşür, vokala cavab verir. Bunu sempl edə bilməz. Sessiya musiqiçisi ilə bir saat adətən bütöv sempl paketindən daha çox işə yarar material verir.
Sempldən istifadə edirsənsə, haradan gəldiyini yoxla:
- Sempl paketləri lisenziya ilə gəlir. Onu oxu. Çoxu buraxılan musiqidə istifadəyə icazə verir, bəziləri müəyyən istifadələri istisna edir, bəziləri kredit tələb edir.
- Mövcud yazılardan kəsilmiş loop-lar, məsələn muğam albomundan və ya YouTube-dakı konsertdən, başqasının səs yazısıdır. İcazəsiz istifadə relizinin bloklanmasına və ya ona iddia gəlməsinə səbəb ola bilər.
- Sifarişlə yazdırdığın parçalar ən təmiz yoldur: pulunu ödəmisən, razılaşman var və kimin çaldığını dəqiq bilirsən.
Kök: ilk real problem
Qərb popu bərabər temperasiyada yaşayır, adətən la notu 440 Hz-ə köklənir. Milli alətlər isə çox vaxt belə deyil və toqquşmaların çoxu buradan başlayır.
- Tarın pərdələri muğam ladlarının intervallarına görə düzülüb və onların bəziləri pianonun dillərinin arasına düşür. Tək səslənəndə qüsursuz olan cümlə sintezator fonu ilə sürtüşə bilər.
- Kamança pərdəsizdir, ona görə yaxşı ifaçı intonasiyanı trekinə uyğunlaşdıra bilər. Hansı hissələrin klavişlərlə tam üst-üstə düşməli olduğunu ona əvvəlcədən de.
- Balabanın səs yüksəkliyini alətin özü müəyyən edir və ifaçıların fərqli tonallıqlarda alətləri olur. Mahnının tonallığını seçməzdən əvvəl ifaçıdan hansı balabanları olduğunu soruş, sonra yox.
Sessiyadan əvvəl ifaçıya treki və kökləmək üçün nümunə notu göndər. Hansı cümlələrin ənənəvi intervallarını saxlayacağını, hansıların uyğunlaşdırılacağını birlikdə qərara alın. Əgər məqsəd məhz həmin incə intervallardırsa, harmoniyanı onlarla döyüşən sıx akkordlarla yox, onların ətrafında qur: məsələn, uzanan bir əsas səslə (burdon) və ya açıq kvintalarla. Pitch korreksiyası ilə də ehtiyatlı ol: muğam zəngulələrini ən yaxın yarımtona "düzəltmək" ifaçını məhz nəyə görə çağırdığını silib atır.
Yazının əsasları
Məşhur studiya lazım deyil, amma bir az diqqət lazımdır:
- Çox əks-səda verməyən sakit otaq seç. Bu alətlərin zərif keçidlərində çoxlu detal var.
- Tar və kamança üçün bir mikrofonla başla: təxminən bir qol məsafəsində, alətin gövdəsinə yönəlmiş. Barmaq səsi və ya kamanın xışıltısı çox olmadan tembr dolğun səslənənə qədər onu yerindən oynat.
- Balaban üçün mikrofonu bir az uzağa və azca yana qoy. Yaxından o, çox gur səslənir və nəfəs səsi hər şeyi basa bilər.
- İfaçıdan qulaqlıqda nə eşitmək istədiyini soruş. Bəziləri yalnız ritmi, bəziləri bütöv miksi, bəziləri isə kökdə qalmaq üçün sadəcə uzanan əsas səsi istəyir.
- Kiçik parçalar yox, bir neçə tam dubl yaz. Bu alətlərin ruhu ifadə tərzindədir, hissələrdən yığılmış solo isə onu itirir.
Bəzək üçün yox, hörmətlə aranjiman et
Milli alət səs effekti deyil, səsdir. Adətən işləyən yanaşmalar:
- Ona yer ver. Həm tezlik diapazonunda, həm də aranjimanda boşluq saxla. Sıx gitara partiyası ilə döyüşən tar ikisini də korlayır.
- Qoy cavab versin. Vokalla sual-cavab təbii səslənir, çünki bu alətlər öz ənənəsində də çox vaxt elə işlənir.
- Mənası olan yerdə işlət. Giriş, körpü, son cümlə. Məna daşıyan otuz saniyə üç dəqiqəlik fon loop-undan güclüdür.
- Dilini bir az öyrən. İfaçıdan hansı muğam üstündə çaldığını və onun adətən nə ifadə etdiyini soruş. Şən sözlərin altında qəmli muğam ənənəni tanıyan dinləyiciyə qəribə gələ bilər.
Tanınmış xalq mahnısını və ya bilinən muğam parçasını götürürsənsə, onun xalq yaradıcılığı, yoxsa məlum bəstəkarın əsəri olduğunu araşdır. Xalq melodiyasından sərbəst istifadə etmək mümkün ola bilər, amma onun konkret işləməsi və ya səs yazısı adətən qorunur.
İfaçının adını yaz və zəhmətini ödə
Musiqiçi yazının bir hissəsidir. Sessiyadan əvvəl qonorarı, gəlirdən payının olub-olmayacağını və adının necə göstəriləcəyini razılaşdır. Relizin kreditlərində onu aləti ilə birlikdə ifaçı kimi göstər, məsələn "tar: Ad Soyad". Əgər o, mahnını tanıdan bir hissə yaradıbsa, yəni müşayiət yox, seçilən melodik hook, müəlliflik krediti barədə də danışın.
Razılaşmanı yazıya al, hətta onun təsdiqlədiyi qısa mesaj şəklində olsa belə. Relizi göndərəndə orada olan hər şeyə hüququn və ya icazən olduğunu təsdiqləyirsən. Bura tarı çalan insanın ifası da daxildir.