Çartda yer almaq və ya mahnını radioda eşitmək Türkiyədə, Rusiyada və ərəb ölkələrində artistlər üçün hələ də çox şey deməkdir. Amma "çart" deyilən şey bir dənə deyil, radio isə stream platformaları kimi işləmir. Aşağıda bu bazarlarda musiqi çartlarının və radionun adətən necə işlədiyini, müstəqil artistin real olaraq nəyə can ata biləcəyini və yerli tərəfdaşlarla necə danışmalı olduğunu izah edirik.
Musiqi çartları necə qurulur
Çartlar fərqli şeyləri sayır.
- Platforma çartları. Stream servisləri ölkələr üzrə öz top siyahılarını dərc edir və bunlar yalnız həmin servisdəki dinləmələrə əsaslanır. Mahnı bir platformanın çartında yuxarıda olub, digərində heç görünməyə bilər.
- Shazam çartları. Bunlar insanların mahnını nə qədər tez-tez axtardığından yaranır. Təkcə stream-ə yox, radioya, klublara və kafelərə də reaksiya verir.
- Efir çartları. Monitorinq xidmətləri radioları, bəzən də musiqi kanallarını dinləyir və hər mahnının neçə dəfə səsləndiyini sayır. Çox vaxt stansiyanın auditoriyası da nəzərə alınır.
- Birləşmiş çartlar. Bəzi bazarlarda sənaye təşkilatları və ya media brendləri bir neçə mənbəni birləşdirən çartlar dərc edir.
Hər ciddi çart öz metodologiyasını açıq yazır: nə sayılır, hansı dövr üçün, hansı dinləmələr çıxarılır. Çarta görə nəsə planlamazdan əvvəl onu oxu və sonra yenə yoxla, çünki bu qaydalar dəyişir. Çartlar şübhəli fəallığı da süzgəcdən keçirir, ona görə satın alınmış stream-lər səni yuxarı qaldırmır. Daha çox ehtimal var ki, relizin özü silinsin.
Çart yalnız dinləyicinin çata bildiyini sayır, yəni relizin həmin ölkədə platformada açıq olmalıdır. CULT portalında relizin statusunu hər platforma üzrə ayrıca görürsən. İnsanlara "məni filan çartda axtarın" deməzdən əvvəl buna baxmağa dəyər.
Müstəqil artist hansı çartlara real çata bilər
Böyük platformanın ölkə üzrə top 50 siyahısı adətən böyük komandası və büdcəsi olan artistlərlə doludur. Bu, çartların əlçatmaz olduğu demək deyil. Sadəcə doğru çartları seçmək lazımdır.
- Şəhər çartları. Shazam və ya platforma şəhərlər üzrə çart dərc edirsə, orada daha az dinləmə görünən fərq yarada bilər, xüsusən çıxış etdiyin şəhərdə.
- Janr və yeni musiqi çartları. Bəzi servislər janrlar və ya təzə relizlər üçün ayrıca siyahılar saxlayır.
- Viral çartlar. Bəzi platformalarda bunlar ümumi həcmə yox, artıma və paylaşımlara baxır. Dəqiq məntiqi açıqlanmır, ona görə burada yer almağı plan yox, bonus kimi qəbul et.
- Regional efir. Bir neçə regional radionun səni müntəzəm səsləndirməsi həmin bölgənin efir siyahısına düşmək üçün kifayət edə bilər.
Təsəvvür et ki, Orxan Rəşid hər həftə sonu İzmirdə çıxış edir. Yerli radio onun sinqlını efirə götürür, barlarda insanlar mahnını Shazam-da axtarmağa başlayır və mahnı şəhərin Shazam çartına düşür. Bu hələ şöhrət deyil, amma daha böyük radiolara göstərə biləcəyi real və yoxlanıla bilən siqnaldır.
Mahnı radioya necə düşür
Radionu insanlar idarə edir. Musiqi redaktorları və proqram direktorları stansiyanın formatına, auditoriyasına və dinləyicini başqa dalğaya keçməkdən nəyin saxlayacağına baxıb rotasiyaya nə salacağına qərar verir.
Şansını artıran şeylər:
- Radio versiyası. Daha qısa, tez başlayan və söyüşsüz. Bir çox stansiya açıq məzmunlu sözləri ümumiyyətlə efirə vermir.
- Efir keyfiyyətində fayl. WAV göndər, stansiya istəsə MP3 də əlavə et. Fayl adında artist adı və mahnı adı düzgün yazılsın.
- Bir səhifəlik məlumat vərəqi. Artist, mahnı adı, reliz tarixi, janr, mahnı haqqında bir cümlə və artıq harada maraq gördüyü.
- Doğru stansiya. Misir ərəbcəsində, türkcə və ya rusca mahnı həmin dildə və üslubda musiqi verən stansiyalara getməlidir.
Şəhər, regional, onlayn və tələbə radiolarından başla, sonra əldə etdiyin dəstəklə milli şəbəkələrə keç. Nəzakətlə, bir dəfə xatırlat və kimə nə vaxt yazdığını qeyd et. Mahnıları özün yazırsansa, onları müəllif hüquqları cəmiyyətində qeydiyyatdan keçir: radio efiri məhz bu təşkilatlar vasitəsilə lisenziyalaşdırılır və qeydiyyatsız mahnı bu gəlirdən pay ala bilmir.
Bazarlar üzrə qısa qeydlər
Türkiyə
Böyük milli kommersiya şəbəkələri ilə yanaşı çoxlu yerli və regional radio var, musiqi kanalları və YouTube isə yeni musiqi tapmaq üçün hələ də vacibdir. Qlobal servislərin yanında yerli stream platformaları da işləyir, ona görə öz janrın üçün hansı çartların önəmli olduğunu yoxla. Redaktora türkcə qısa məlumat vərəqi göndərmək işini asanlaşdırır.
Rusiya və MDB
Böyük radio şəbəkələrinin çox şəhərdə regional versiyaları olur və bəzi regional stansiyalarda yerli musiqiyə yer tapılır. Sənayedə efir monitorinqi geniş istifadə olunur, Rusiya stream servislərinin çartları da çəki daşıyır. Rusiya platformaları ilə iş və ödənişlərlə bağlı şərtlər son illərdə dəyişib, ona görə planlamadan əvvəl aktual qaydaları yoxla.
Ərəb dünyası
Bu bir bazar deyil. Körfəz ölkələri, Misir, Levant və Məğribin hər birinin öz stansiyaları, dialektləri və zövqü var. Bir dialektdə oxunan mahnı başqa dialektdəki mahnıdan fərqli yayıla bilər. Anghami bölgənin əsas platformalarından biridir və öz çartları var. Ramazanda radio proqramları da dəyişir, ona görə radio kampaniyasını bunu nəzərə alaraq planla.
Yerli promouterlərlə necə işləməli
Hər bazarda mahnını radioya və mediaya çatdırmaq işi ilə məşğul olan insanlar var: radio promouterləri, PR agentlikləri, kənar sifariş götürən leybl əməkdaşları. Yaxşı mütəxəssis hansı redaktorun nəyi sevdiyini bilir.
- Hansı mahnılar üzərində işlədiyini və onları hansı stansiyaların səsləndirdiyini soruş, bunu yoxlaya bildiyinə əmin ol.
- Nə edəcəyini, nə qədər müddətə və hansı hesabatı verəcəyini yazılı razılaşdır: əlaqə saxlanılan stansiyalar, cavablar, təsdiqlənmiş efirlər.
- Pul müqabilində çartda yer və ya müəyyən sayda efir vəd edən, yaxud stream-ləri "qaldırmağı" təklif edən adamdan uzaq dur.
- Büdcəni səpələməzdən əvvəl bir bazar və bir güclü mahnı ilə başla.
Yerli çartlar və radio səbirli olanı mükafatlandırır. Bir şəhər, bir stansiya və insanların soruşduğu bir mahnı heç kimin ölçə bilmədiyi milli kampaniyadan yaxşıdır.