Ərəbdilli artistlə birgə mahnı nəhəng bir bölgədəki dinləyicilərə qapı aça bilər. Amma vahid "ərəb bazarı" yoxdur: çoxlu ölkə, çoxlu dialekt və bir-birindən çox fərqli dinləmə vərdişləri var. Ərəbdilli artistlərlə əməkdaşlıq etmək istəyirsənsə, əvvəlcədən verdiyin qərarlar, yəni kiminlə işləyəcəyin, mahnının hansı dialektdə olacağı və işi necə bölüşəcəyiniz, hansı qapının açılacağını müəyyən edir.
Bir dil, çoxlu bazar
Ərəb dili Mərakeşdən Omana qədər danışılır və gündəlik dialektlər bir-birindən xeyli fərqlənir. Kasablankadakı və Bağdaddakı dinləyicinin yazı dili eynidir, amma bir-birinin danışıq dilini çətin anlaya bilərlər. Ərəb popunun çoxu dialektdə oxunur, müasir ədəbi ərəb dilində yox; ədəbi dil pop mahnıda adətən rəsmi səslənir.
Bəzi dialektlər daha geniş yayılıb. Misir və Şam (Livan, Suriya, İordaniya, Fələstin) dialektləri onilliklər boyu kino, televiziya və musiqi sayəsində bölgədə geniş anlaşılır. Körfəz dialektləri Körfəz ölkələrində güclüdür. Məğrib dialektləri isə Şimali Afrikada və Avropadakı diaspor icmaları arasında.
Deməli, partnyor seçmək böyük ölçüdə bazar seçmək deməkdir. Harada böyümək istədiyindən başla, sonra auditoriyası artıq orada olan artist axtar. Onun ölkələr üzrə statistikası, şərhlərindəki dillər və verdiyi konsertlər izləyici sayından daha çox şey deyəcək.
Dialekt və dillərin qarışığı
Ərəbcə sözlərdə sükanı ərəbdilli artistə ver. Nəyin təbii, nəyin dərslik kimi səsləndiyini o bilir. Öz sətirlərini heç vaxt tərcümə proqramından keçirib uğur ummaq olmaz: dinləyicilər bunu dərhal hiss edir.
Bir mahnıda dilləri qarışdırmağın geniş yayılmış yolları:
- hər artist öz kupletini öz dilində oxuyur, nəqarət isə onları birləşdirir;
- iki dilli nəqarət: hər dildə bir sətir;
- sənin hissəndə qısa ərəbcə ifadə, onu yaxşı tələffüz etməyi öyrənə bilsən;
- hər iki dildə işləyən melodiya və ya tək söz üzərində qurulmuş nəqarət.
Ərəbcə oxuyursansa, müəllimlə və ya partnyorunla sətir-sətir işlə. Səhv tələffüz tez gözə çarpır və şərhlər bunu sənə deyəcək.
Musiqi barədə də düşün. Ərəb melodiyaları məqam üzərində qurulur və bu, Azərbaycan muğamı ilə ortaq köklərə malikdir, ona görə görüş nöqtəsi tapmaq çox vaxt asan olur. Bəzi müğənnilər Qərb yarımtonları arasındakı səslərdən istifadə edir. Partnyorun belə oxuyursa, prodakşn buna imkan verməlidir: alətləri uyğun köklə, səs düzəltmə alətini də elə qur ki, onun notlarını Qərb səs sırasına dartmasın.
Sözlərin və klipin məzmununu əvvəlcədən razılaşdırın. Bölgədəki bəzi auditoriyalar açıq sözlərə və görüntülərə sənin öyrəşdiyindən daha mühafizəkar yanaşır və evdə normal sayılan bir sətir mahnının harada səsləndiyini məhdudlaşdıra bilər.
Adlar, başlıqlar və kreditlər
Bir rəsmi başlıq seç və onu hər yerdə eyni yaz. Onun ərəb əlifbası ilə, Latın qrafikası ilə və ya hər ikisi ilə olması platformalardan və auditoriyalarından asılıdır. Platformaların bir neçə dildə başlıqlar üçün öz qaydaları var, ona görə göndərməzdən əvvəl onların hazırkı tələblərini yoxla.
Partnyorunun artist adını mövcud profillərində necə yazılıbsa, eləcə yaz. Yazılışda və ya əlifbada kiçik fərq mahnını onun profilinə bağlamaq əvəzinə yeni, boş profil yarada bilər. Əsas artistin və featuring olanın kim olduğunu birlikdə qərarlaşdırın, çünki mahnının hər iki profildə necə görünəcəyi bundan asılıdır.
Hamını düzgün kreditlə: ərəbcə sözlərin müəllifini, bəstəkarları, prodüseri və ifaya qoşulan musiqiçiləri, o cümlədən ud və ya qanun kimi ənənəvi alətlərdə çalanları. Partnyorun leyblə müqavilə bağlayıbsa, relizdən əvvəl leyblin yazılı razılığını al.
Pay bölgüsü və mahnını kim buraxır
Dost olsanız belə, işin maliyyə tərəfini mahnı çıxmazdan əvvəl kağıza köçürün:
- Hər iki dildə sözlər və musiqi üzrə müəllif payları.
- Masterin kimə məxsus olduğu; adətən yazının pulunu ödəyən tərəf.
- Prodüserin payı, əgər nəzərdə tutulubsa.
- Relizi kimin yaydığı və gəlirin qarşı tərəfə necə çatdırılacağı.
- Klipə kimin nəzarət etdiyi və onun harada yüklənəcəyi.
Mahnı CULT ilə çıxırsa, artist məlumatlarını və kreditləri relizlə birlikdə əlavə edirsən, komanda isə platformalara göndərməzdən əvvəl onları yoxlayır. Bu, adlardakı səhvləri mahnı yayımlanmazdan əvvəl tutmağa kömək edir.
İki bazarda təbliğat
Əməkdaşlıq yalnız hər iki auditoriya ondan xəbər tutanda işləyir. Hər iki tərəf üçün kontent planla:
- klipdə ərəbcə və azərbaycanca altyazılar;
- iki dildə yazılı qısa videolar, mümkünsə birlikdə çəkilmiş;
- necə tanış olduğunuzun və sözlərin nə demək olduğunun hekayəsi, hər artistin öz auditoriyasına danışdığı şəkildə.
Vaxt burada adi haldan daha vacibdir. Ramazan bölgənin böyük hissəsində dinləmə və paylaşım vərdişlərini dəyişir; bir çox artist bu dövrdə daha sakit və ya xüsusi mahnılar buraxır, şən trekləri sonraya saxlayır. Həftə sonu günləri ölkədən ölkəyə fərqlənir, Məğriblə Körfəz arasında isə bir neçə saat fərq var. Hər iki auditoriyaya uyğun reliz vaxtında razılaşın.
Mahnının partnyorunun fanatlarının həqiqətən istifadə etdiyi servislərə çatdığını da yoxla. Bölgədə YouTube-un çəkisi böyükdür, regional servislər isə qlobal platformalarla yanaşı işləyir.
Uydurma müğənni Aytən Gülü və iraqlı müğənni Hadi Nurini götürək. Hadi öz kupletini və nəqarətin yarısını İraq dialektində yazdı, Aytən ərəbcə nəqarəti onun köməyi ilə öyrəndi, mahnıya muğam çalarlı giriş əlavə etdilər, klipdə isə iki dildə altyazı oldu. Onlar mahnını Ramazandan sonra buraxdılar, eyni klipləri iki hesabda paylaşdılar və hər biri şərhlərə öz dilində cavab verdi.