Arapça konuşan bir sanatçıyla yapılan bir düet, devasa bir bölgedeki dinleyicilere kapı açabilir. Ama tek bir "Arap pazarı" yoktur: pek çok ülke, pek çok lehçe ve birbirinden çok farklı dinleme alışkanlıkları vardır. Arap sanatçılarla iş birliği yapmak istiyorsan, en başta verdiğin kararlar, yani kiminle çalışacağın, şarkının hangi lehçede olacağı ve işi nasıl paylaşacağınız, hangi kapının açılacağını belirler.
Tek dil, çok pazar
Arapça Fas'tan Umman'a kadar konuşulur ve gündelik lehçeler birbirinden epey farklıdır. Kazablanka'daki bir dinleyiciyle Bağdat'taki bir dinleyicinin yazı dili aynıdır, ama birbirlerinin günlük konuşmasını zor anlayabilirler. Arap popunun çoğu lehçeyle söylenir, modern standart Arapçayla değil; standart dil bir pop şarkısında genellikle resmî duyulur.
Bazı lehçeler daha geniş bir alana yayılır. Mısır ve Levant lehçeleri, onlarca yıllık sinema, televizyon ve müzik sayesinde bölgenin her yerinde anlaşılır. Körfez lehçeleri Körfez ülkelerinde güçlüdür. Mağrip lehçeleri ise Kuzey Afrika'da ve Avrupa'daki diaspora toplulukları arasında.
Yani partner seçmek büyük ölçüde pazar seçmek demektir. Nerede büyümek istediğinden başla, sonra kitlesi zaten orada olan bir sanatçı ara. Ülke verileri, yorumlarındaki diller ve verdiği konserler sana takipçi sayısından çok daha fazlasını anlatır.
Lehçe ve dillerin karışımı
Arapça sözlerde dümeni Arapça konuşan sanatçıya bırak. Neyin doğal, neyin ders kitabı gibi duyulduğunu o bilir. Kendi dizelerini asla bir çeviri aracından geçirip şansına güvenme; dinleyiciler bunu hemen fark eder.
Bir şarkıda dilleri karıştırmanın yaygın yolları:
- her sanatçı kendi kıtasını kendi dilinde söyler, nakarat ikisini buluşturur;
- iki dilli bir nakarat, her dilde bir dize;
- senin bölümünde kısa bir Arapça ifade, iyi telaffuz etmeyi öğrenebilirsen;
- iki dilde de işleyen bir melodi ya da tek bir kelime üzerine kurulu nakarat.
Arapça söyleyeceksen bir hocayla ya da partnerinle dize dize çalış. Telaffuz hataları çabuk fark edilir ve yorumlar bunu sana söyler.
Müziği de düşün. Arap melodileri makam üzerine kuruludur ve Türk makam müziğiyle ortak kökleri vardır, bu yüzden buluşma noktası bulmak çoğu zaman kolaydır. Bazı şarkıcılar Batı yarım seslerinin arasındaki perdeleri kullanır. Partnerin böyle söylüyorsa prodüksiyon buna izin vermeli: enstrümanları ona göre akort et ve perde düzeltme aracını, onun notalarını Batı dizisine çekmeyecek şekilde dikkatle ayarla.
Sözlerin ve klibin içeriği konusunda baştan anlaşın. Bölgedeki bazı kitleler açık sözlere ve görüntülere senin alışık olduğundan daha muhafazakâr yaklaşır ve evde sorun olmayan bir dize şarkının nerede çalınacağını sınırlayabilir.
İsimler, şarkı adları ve künyeler
Tek bir resmî şarkı adı seçin ve her yerde aynı yazın. Arap harfleriyle mi, Latin harfleriyle mi ya da ikisiyle mi olacağı platformlara ve kitlelerinize bağlıdır. Platformların birden fazla dildeki şarkı adları için kendi kuralları var, o yüzden göndermeden önce güncel kurallarını kontrol et.
Partnerinin sanatçı adını mevcut profillerinde nasıl yazıyorsa öyle yaz. Yazımda ya da alfabede küçük bir fark, şarkıyı onun profiline bağlamak yerine yeni, boş bir profil açabilir. Ana sanatçının ve konuk sanatçının kim olacağına birlikte karar verin, çünkü şarkının iki profilde nasıl görüneceği buna bağlıdır.
Herkesi künyeye doğru yaz: Arapça sözlerin yazarını, besteciler, prodüktörü ve ud ya da kanun gibi geleneksel enstrümanları çalanlar dahil tüm müzisyenleri. Partnerin bir plak şirketiyle anlaşmalıysa, yayından önce şirketin yazılı onayını al.
Paylar ve şarkıyı kim yayınlıyor
Arkadaş olsanız bile işin ticari tarafını şarkı çıkmadan kâğıda dökün:
- İki dildeki sözler ve müzik için eser sahipliği payları.
- Masterın kime ait olduğu; genellikle kaydın parasını ödeyen taraf.
- Varsa prodüktörün payı.
- Yayını kimin dağıttığı ve gelirin karşı tarafa nasıl aktarılacağı.
- Klibin kontrolünün kimde olduğu ve nereye yükleneceği.
Şarkı CULT üzerinden çıkıyorsa, sanatçı bilgilerini ve künyeyi yayınla birlikte eklersin, ekip de platformlara göndermeden önce bunları kontrol eder. Bu, isimlerdeki hataları şarkı yayına girmeden yakalamaya yardım eder.
İki pazarda tanıtım
Bir iş birliği ancak iki kitle de ondan haberdar olursa işe yarar. İki taraf için de içerik planla:
- klipte Arapça ve Türkçe altyazı;
- iki dilde yazılı kısa videolar, mümkünse birlikte çekilmiş;
- nasıl tanıştığınızın ve sözlerin ne anlattığının hikâyesi, her sanatçının kendi kitlesine anlattığı haliyle.
Zamanlama burada her zamankinden önemli. Ramazan, bölgenin büyük kısmında dinleme ve paylaşım alışkanlıklarını değiştirir; pek çok sanatçı bu dönemde daha sakin ya da özel şarkılar yayınlar, hareketli parçaları sonraya saklar. Hafta sonu günleri ülkeden ülkeye değişir, Mağrip ile Körfez arasında da birkaç saat fark vardır. İki kitleye de uyan bir yayın anında anlaşın.
Şarkının, partnerinin hayranlarının gerçekten kullandığı servislere ulaştığını da kontrol et. YouTube bölgede çok ağırlıklıdır, bölgesel servisler de küresel platformlarla yan yana çalışır.
Hayali şarkıcı Yaren Toprak ile Faslı şarkıcı Anas Lahlou'yu düşün. Anas kendi kıtasını ve nakaratın yarısını Fas lehçesinde yazdı, Yaren Arapça nakaratı onun yardımıyla öğrendi, klipte de iki dilde altyazı vardı. Şarkıyı Ramazan'dan sonra yayınladılar, aynı kesitleri iki hesapta paylaştılar ve Avrupa'daki Türk ve Faslı dinleyiciler ilk haftadan yorumlarda buluştu. Her biri yorumlara kendi dilinde cevap verdi.