İlk ciddi konserin ayarlandı ve mekânın ses mühendisi senden "altyapıları" göndermeni istiyor. Elinde bitmiş bir şarkı ve altmış kanallı bir proje var. Birinden diğerine geçmek başlı başına bir iş. İyi yaparsan sahnede şarkın kayıttaki gibi duyulur, kötü yaparsan karaoke gibi.
Ne canlı çalınacak, ne playback'ten gelecek
Dosyalardan değil, sahneden başla. Kimin neyi icra ettiğini yaz: Ana vokali sen söylüyorsun, arkadaşın gitar çalıyor, geri kalan her şey playback'ten geliyor. Canlı çalınan ya da söylenen her parti altyapıdan çıkarılmalı. Gitar hem sahnede hem playback'te olursa iki kat parti karmaşık duyulur ve bunu mikserden düzeltmek mümkün olmaz.
Vokalde dikkatli ol. Sanatçıların çoğu ana vokali tamamen çıkarır, altyapıda biraz vokal destek, armoni ve ad-lib bırakır. Bu normal, ama dürüst ol: Ana vokal senin sesinin altından duyuluyorsa seyirci bunu fark eder, özellikle sakin anlarda.
Şarkıyı canlı performans için stemlere ayırmak
Projedeki tüm kanallara nadiren ihtiyaç olur. Canlı playback için projeyi birkaç stem altında grupla ki ses mühendisi salonda dengeyi kurabilsin:
- davul ve perküsyon
- bas
- klavyeler, synth'ler, pad'ler
- vokal destek
- efektler ve küçük detaylar: riser'lar, vuruşlar, kesilmiş vokal parçaları
- ileride canlı çalınabilecek her enstrüman, ayrı bir stem olarak
Her stemi aynı başlangıç noktasından, genelde projenin en başından ya da ilk ölçüden, aynı bitişe kadar dışa aktar ki playback oturumuna konduğunda hepsi hizalı dursun. Seslerin kuyruklarını koru: Yarıda kesilmiş bir reverb sahnede kulaklıktakinden daha kötü duyulur.
Stemlere mastering limiter'ı koyma. Seviyede biraz pay bırak, işi mekânın ses sistemi ve mühendis yapsın. Dijital platformlar için sıkıştırılmış bir stereo master büyük bir ses sisteminde düz ve yorucu duyulur.
Dosyaları gece yarısı yorgun bir ses mühendisinin bile anlayacağı şekilde adlandır: şarkı adı, tempo, ton ve stem, örneğin "KagitGemiler_96bpm_Am_Davul".
Klik ve yönlendirme sesleri: sadece senin kulakların için
Altyapının üstüne canlı müzisyenlerle çalıyorsan herkes aynı zamanlamayı duymalı. Şarkının temposunda bir klik kanalı dışa aktar ve ilk vuruştan önce sayım ekle. Pek çok sanatçı sesli yönlendirmeler de koyar: "kıta", "nakarat" ya da "ara, iki, üç, dört" diyen kısa bir ses. Böylece bir duraksamadan sonra kimse kaybolmaz.
Klik ve yönlendirmeler yalnızca kulak içi monitörlere ya da kulaklıklara gider, asla salondaki hoparlörlere değil. Bu yüzden playback düzeninde müzik stemlerinden ayrı, kendi çıkışları olmalı.
Formatlar ve basit bir yedek plan
Her şarkının tüm stemlerini sıkıştırılmamış WAV olarak, aynı örnekleme hızı ve bit derinliğiyle dışa aktar. Bu değerler playback yazılımının ve ses kartının kullandıklarıyla uyuşsun. Aynı sette farklı örnekleme hızları, parçaların kaymasının ya da yanlış tonda çalmasının klasik nedenidir.
Bazı mekânlar, özellikle kısa setlerde ve kulüp gecelerinde, dizüstü bilgisayardan ya da telefondan sadece stereo bir parça kabul eder. Bunun için her şarkının iki basit versiyonunu hazırla:
- Ana vokalsiz tam miks, yani klasik altyapı.
- Aynı miksin vokal destekli hâli, ekstra destek istediğin zamanlar için.
İkisini de mono dinle. Mekânlardaki ses sistemlerinin çoğu sinyali monoya toplar ve geniş bir stereo efekt bazı partileri yok edebilir.
Genel hatlarıyla playback düzeni
Düzen, stereo parçaların yüklü olduğu bir telefon kadar küçük olabilir. Ya da birkaç çıkışlı bir ses kartı üzerinden playback oturumu çalıştıran bir dizüstü: stemler salonun mikserine, klik ve yönlendirmeler kulak içi monitörlere. Ne kullanırsan kullan, sıkıcı ve güvenilir olsun:
- bildirimleri, otomatik güncellemeleri ve uyku modunu kapat
- bütün seti tek bir oturumda ya da çalma listesinde konser sırasıyla tut
- yedek al: dosyalar bir USB bellekte, bulutta ve ikinci bir cihazda dursun
- her kabloyu ve çıkışı etiketle, kendi adaptörlerini yanında getir
Ece Rüzgar'ın ilk kulüp setini hatırla. Yanında bir dizüstü, tek bir stereo kablo ve aynı şarkıların yüklü olduğu bir telefon vardı. Ses kontrolü sırasında bilgisayar donunca geceyi telefon kurtardı. Şık bir çözüm değildi ama işe yaradı.
Gerçek dosyalarla prova yap
Mekânda çalınacak dosyaların aynısıyla, konser sırasıyla ve sahneye yakın bir ses seviyesinde prova yap. Hangi stemin fazla yüksek olduğunu, hangi sayımın kısa kaldığını ve şarkılar arasındaki boşluğun nerede sonsuzluk gibi uzadığını duyacaksın. Sonra dosyaları ve kısa bir not (şarkı sırası, hangi çıkışta ne olduğu, kiminle iletişim kurulacağı) konserden birkaç gün önce ses mühendisine gönder, konser akşamı değil.