Evde yapılan neredeyse her mikste iki şikâyet çıkar: alt frekanslar ıslak bir battaniye gibi boğuk duyulur, vokal ise her "s" sesinde ve her yüksek notada kulağı tırmalar. Bunlar çözümü bilinen en yaygın miks sorunları ve düzeltme çoğu zaman sandığından daha küçüktür. Hatta çoğu durumda iş, tek bir eklenti açmadan başlar.
EQ'ya uzanmadan önce aranjmana bak
Çamurlu bir miks çoğu zaman kalabalık bir aranjmandır. Kick, bas, alçak bir synth pad, piyanonun sol eli ve gitarın kalın telleri aynı alanı istiyor. EQ biraz yer açabilir ama iki enstrümanlık yere beş enstrüman sığdıramaz.
Susturma testini yap. Nakaratı döngüye al ve partileri tek tek kapat. Bir şey kaybolduğunda miks netleşiyor ve onun yokluğunu fark etmiyorsan, o parti ya çıkar, ya bir oktav yukarı taşınır ya da daha az çalar. Bir oktav yukarıdaki pad çoğu zaman aynı duygusal işi görür ve basla kavga etmez.
Sonra en alttaki alanın kime ait olduğuna karar ver: kick mi, bas mı. Çoğu türde biri daha aşağıda, diğeri onun biraz üstünde durur. Selin Mavi bir akşamını piyano, bas ve çellonun aynı registerde çaldığı bir baladı EQ'layarak geçirdi. Çelloyu yukarı taşımak ve piyanonun sol elini sadeleştirmek, hiçbir eklentinin yapamadığını yaptı.
Çamurlu altları temizlemek
Aranjman yerine oturduktan sonra işin çoğunu birkaç hamle görür:
- Alt frekansa ihtiyacı olmayana high-pass uygula. Vokal, gitar, hi-hat, pad ve efektlerin en derin frekanslara nadiren ihtiyacı olur. Filtreyi ses incelmeye başlayana kadar yukarı kaydır, sonra biraz geri çek. Sihirli bir sayı yok, her kaynak farklıdır.
- Alt ortalara dikkat et. Kabaca 200 ile 500 Hz arası, çamurun genelde biriktiği bölgedir, çünkü pek çok enstrümanın enerjisi oradadır. Birkaç kanalda küçük kesmeler, tek kanalda derin bir kesmeden daha doğal duyulur.
- Uğultuyu kulakla bul. Dar bir yükseltme yap, frekanslarda yavaşça gezdir ve sesin uğuldadığı ya da kutudan geliyormuş gibi duyulduğu yerde dur. O noktayı ölçülü şekilde kes. Arama için yaptığın yükseltmeyi kaldır ve gezdirirken duyduğun her şeyi kesme.
- Reverb'leri filtrele. Altları tamamen açık uzun bir reverb, temiz bir miksi bulanık yapar. Reverb dönüşünün altlarını kes, bası yoğun enstrümanları ise çoğunlukla kuru tut.
- Kick ile basa ayrı anlar ver. Kick vurduğunda basın hafifçe geri çekilmesi ya da ikisine birbirini tamamlayan EQ, tek bir notaya karışmalarını önler.
Son olarak birden fazla sistemde kontrol et. Akustik düzenlemesi olmayan bir oda bası hem saklayabilir hem de abartabilir. Kısık seste, kulaklıkta, telefon hoparlöründe ve monoda dinle, iyi tanıdığın bir referans parçayla karşılaştır.
Sert vokal nereden gelir
Sertlik çoğu zaman kayıt sırasında oluşur. Parlak bir kondenser mikrofona çok yakın duran ve küçük, düzenlenmemiş bir odada yüksek notaları zorlayan bir şarkıcı, daha hiçbir şeye dokunmadan keskin duyulur. Hâlâ yeniden kayıt yapabiliyorsan, mikrofondan bir adım geri çekilmek ya da daha koyu bir mikrofon, bir saatlik EQ'nun çözemediğini çözebilir.
Mikste sertlik genelde üst ortalarda, kabaca 2 ile 5 kHz arasında olur, kulağımız en çok orada hassastır. Sibilanlar, yani tıslayan "s" ve "ş" sesleri daha yukarıdadır. Asıl tuzak birikmedir: parlak bir mikrofon, "air" yükseltmesi, yoğun kompresyon, satürasyon ve parlak bir reverb her biri biraz keskinlik ekler, hepsi birlikte kulağı yorar.
Sertliği ve sibilanları dizginlemek
- De-esser'ı erken koy. De-esser parlaklık ekleyen her şeyden önce gelmeli. Onu sadece solo modda değil, miksin tamamını dinleyerek ayarla. "S" yumuşamalı ama peltekliğe dönüşmemeli.
- Yüksek notalar için dinamik EQ kullan. Vokal sadece nakaratın güçlü notalarında batıyorsa, tam o anlara tepki veren dinamik bir kesme performansın geri kalanını parlak ve canlı bırakır. Kalıcı geniş bir kesme ise bütün vokali donuklaştırır.
- Dar rezonansları kes. Bazı seslerde ve odalarda tek bir delici nokta olur. Oraya dar ve ölçülü bir kesme, bütün tizleri indirmekten iyidir.
- En kötü anları elle düzelt. Tek tek "s", "t" ve "ç" seslerinin seviyesini doğrudan klip üzerinde düşür. On dakika sürer ve sonuna kadar zorlanan herhangi bir işlemciden daha doğal duyulur.
- Efektleri de de-ess'le. Reverb'e ya da delay'e giren sibilan yayılır ve tekrar eder. Sadece vokali değil, gönderimi de işle.
Neyi değiştirirsen değiştir, öncesini ve sonrasını aynı ses seviyesinde karşılaştır. Daha yüksek sesli versiyon birkaç saniyeliğine hep daha iyi gelir ve bu yanılgı pek çok miksi bozmuştur.
Zaman kazandıran bir sıra
- Hiç eklenti kullanmadan, sadece fader'larla dengeyi kur.
- Susturma testini yap ve aranjmanı düzelt.
- Alt frekansa ihtiyacı olmayan partilere high-pass uygula.
- Sorunlu bölgeleri ve rezonansları kes.
- De-ess yap, ardından dinamiği kontrol altına al.
- Hâlâ istediğin ton yükseltmelerini ancak şimdi ekle.
- Kısık seste, monoda, telefonda ve referansın yanında kontrol et.
- Mola ver ve taze kulakla yeniden dinle.
Sorun miksten büyükse
Mastering çamurlu ya da sert bir miksi kurtarmaz. Mastering mühendisi stereo dosyayla çalışır, bu yüzden dengedeki sorunlar master'a da taşınır. Bütün bunlardan sonra sorunu hâlâ duyuyorsan, ikinci bir kulak bul ya da miksi bir mühendise ver.
Bu teslimi kolaylaştır: düzgün adlandırılmış stem'ler, kaba miksin, bir referans parça ve birkaç dürüst cümle, örneğin "ikinci nakaratta yüksek notalarda vokal kulağı acıtıyor". Duyduğunu anlatmak, hangi eklentinin suçlu olduğunu tahmin etmekten daha faydalıdır.