Explicit etiketi küçük bir onay kutusu ama sonuçları gerçek. Gereksiz yere işaretlersen dinleyicilerinin bir kısmı şarkını hiç görmez. Gerektiği hâlde işaretlemezsen parçanın etiketi değiştirilebilir, parça gizlenebilir ya da kaldırılabilir. Temel kural basit ama birkaç ayrıntı pek çok kişiyi yanıltıyor.
Platformlar explicit derken neyi kastediyor
Dijital müzik servisleri bu etiketi dinleyiciyi uyarmak ve ebeveynlere, okullara, bazı hesap türlerine bu içeriği filtreleme imkânı vermek için kullanıyor. Her platform bunu biraz farklı kelimelerle anlatıyor ama ortak nokta şu:
- Küfür ve ağır argo, tek bir kelime bile olsa.
- Doğrudan anlatılan cinsel içerik.
- Ayrıntılı anlatılan ya da yüceltilen şiddet.
- Uyuşturucu kullanımının açık ya da onaylayan biçimde sunulması.
- Nefret söylemi ve ayrımcı dil.
Mesele şarkının karanlık ya da hüzünlü olup olmaması değil. Kayıp, hapishane ya da bağımlılık üzerine bir şarkı, kelimelerin kendisi müstehcen değilse tamamen temiz olabilir. Nakaratında tek bir küfür geçen neşeli bir parti şarkısı ise explicit sayılır. Emin değilsen sözleri, yanında ebeveyniyle oturan on yaşında bir çocuk dinliyormuş gibi oku. Tereddüt ediyorsan kutuyu işaretle.
Ad-lib'leri, arkadaki bağırışları, konuşmalı girişleri ve sample'ları da unutma. Sample olarak alınmış bir film repliğindeki ya da miksin derinlerindeki bir sesteki küfür, ana kıtadaki küfür kadar sayılır. Şarkı adları da sayılır: şarkının ya da yayının adında küfür varsa, sözler ne olursa olsun parça explicit sayılır; platformların da bu tür kelimelerin adda nasıl yazılabileceğine dair kendi kuralları vardır.
Sınırda kalan durumlarda her platformun güncel tanımına bak, çünkü ifadeler zaman zaman güncelleniyor.
Başka dillerdeki küfür de sayılır
Bazı sanatçılar bu etiketin yalnızca İngilizceyle ilgili olduğunu sanıyor. Öyle değil. Türkçe, Azerbaycanca, Rusça ya da Arapça bir küfür de aynen sayılır; yurt dışındaki bir inceleme ekibi onu ilk anda fark etmese bile. O dili bilen dinleyiciler fark eder, onların ebeveynleri de.
Argoda da durum aynı. Bir kelime bir ülkede zararsız, diğerinde kaba olabilir; özellikle Türkçe ve Azerbaycanca gibi yakın diller arasında. Aynı anda hem İstanbul'a hem Bakü'ye seslenen bir şarkıda, bir yerde yumuşak, diğer yerde sert duran bir kelimeye ikinci kez bakmaya değer.
Etiket yanlış olursa ne olur
Explicit olduğu hâlde temiz işaretlenmiş
Bu daha ciddi hata. Platformlar parçanın etiketini değiştirebilir, onu bazı dinleyicilerden gizleyebilir ya da kaldırabilir; tekrarlanan sorunlar ise sonraki yayınlarının daha sıkı incelenmesine yol açabilir. Üstelik müziğin, bu tür içeriği dinlememeyi seçmiş insanların karşısına çıkar. Şikâyet toplamanın en kısa yolu budur.
Temiz olduğu hâlde explicit işaretlenmiş
Bu hata daha sessiz ama yine de sana kaybettirir. Explicit filtresi açık olan dinleyiciler, çoğu zaman aile ve çocuk hesapları, şarkını hiç duymaz. Bazı çalma listeleri ve mağaza, spor salonu, radyo tarzı yayınlar gibi kamusal alanlar temiz parçaları tercih eder. Kutuyu "ne olur ne olmaz" diye işaretlemek kitleni boşuna daraltır.
Temiz versiyon: ne zaman ve nasıl
Şarkın explicit ama temiz içerik istenen yerlerde de çalınmasını istiyorsan temiz bir versiyon hazırla. Müstehcen kelimeler susturulur, ters çevrilir, bir sesle örtülür ya da farklı dizelerle yeniden kaydedilir. Kelimenin sesini biraz kısmak, hâlâ duyuluyorsa yeterli değil.
Birçok sistem üç durumu ayırır: explicit, clean (explicit bir parçanın düzenlenmiş versiyonu) ve not explicit (hiçbir zaman müstehcen içeriği olmamış şarkı). "Clean" yalnızca explicit bir şarkının düzenlenmiş versiyonu içindir. Baştan beri temiz olan şarkı sadece not explicit olarak işaretlenir. Dağıtım formunda hangi seçeneklerin kullanıldığını ve temiz versiyonun nasıl adlandırılması gerektiğini görürsün.
Temiz versiyonu kendi ses dosyasıyla ayrı bir parça olarak yayınla. Kapak görselinin de etiketle çelişmediğinden emin ol. Kapakta müstehcen görsel ayrı bir konu ve platformların bu konudaki kuralları katı.
Albüm ve EP: her parçayı ayrı etiketle
Birkaç parçalık bir yayında her parçanın kendi etiketi olur. Tek bir parça bile explicit ise, yayının tamamı platformlarda genellikle explicit olarak görünür. Bu normal. Sadece tek bir ayarı tüm parçalara kopyalamak yerine her parçanın doğru etiketlendiğinden emin ol.
Explicit bir albümün temiz baskısını yayınlıyorsan parça sırasını ve adlarını aynı tut ki dinleyiciler onu aynı albüm olarak tanısın. Düzenlenmiş her parçanın baştan sona gerçekten temiz olduğunu da kontrol et.
CULT'ta inceleme sırasında istenen değişiklikler portalda görünür, ama etiketleri göndermeden önce doğru koymak, sonradan düzeltmekten her zaman daha hızlıdır. Bir şey göndermeden önce sözleri bu tek soruyu düşünerek parça parça bir kez daha oku.