Bir cover kaydediyorsun, ona güzel bir video çekiyorsun ve her yerde olsun istiyorsun: YouTube kanalında, Spotify'da, Apple Music'te. Bu tek bir iş gibi görünür ama haklar açısından birkaç ayrı şeydir ve YouTube ile dijital mağazalar cover şarkılara çok farklı yaklaşır. Farkı yüklemeden önce bilirsen taleplerden, reddedilmelerden ve kaldırılmalardan korunursun.
Tek cover, birkaç ayrı izin
Her cover başkasının eserini kullanır: Melodi ve sözler, söz yazarlarına ve genellikle onların müzik yayıncılarına aittir. Kaydın ve videon senindir, ama içlerindeki şarkı senin değildir. Hangi izne ihtiyacın olduğu, cover'ın nerede ve hangi biçimde yer aldığına bağlıdır.
- YouTube'a yüklenen bir cover video büyük ölçüde YouTube ile müzik yayıncıları arasındaki anlaşmalara dayanır.
- Dijital platformlarda ses kaydı olarak yayınlanan bir cover, şarkıyı çoğaltma hakkı gerektirir; buna genelde mekanik lisans denir.
- YouTube'un kendi anlaşmalarının dışında kullanılan bir cover video ise yayıncıdan senkronizasyon (sync) lisansı gerektirir.
Üç kullanım, üç ayrı cevap. Sorunların çoğu, sanatçı bir kullanım için alınan iznin diğerlerini de kapsadığını varsaydığında başlar.
YouTube cover videolara nasıl yaklaşır
Birçok yayıncının YouTube ile, insanların cover video yüklemesine izin veren anlaşmaları vardır. Yayıncı videoyu kaldırmak yerine onun üzerinde hak talebinde bulunabilir. Genellikle video yayında kalır ve reklam geliri yayıncıya gider. Bazı durumlarda, içerik üreticisi YouTube İş Ortağı Programı'ndaysa ve yayıncı izin veriyorsa gelir aralarında paylaşılır.
Şunları aklında tut:
- Her şarkı bu anlaşmaların içinde değildir. Yayıncı bir cover'ı engelleyebilir ya da belirli ülkelerle sınırlayabilir.
- Hak talebi, telif hakkı ihtarı (strike) değildir. Hak sahibinin hakkını kullanmasıdır ve genellikle kanalına zarar vermez.
- Hak talebi almış bir cover'dan gelen para sana hiç ulaşmayabilir, o yüzden gelir planını buna dayandırma.
- Bu anlaşmalar yalnızca YouTube'daki videolar için geçerlidir. Aynı cover'ı başka bir yerde yayınlaman için sana hiçbir lisans vermez.
Bazı cover videolar neden iki talep alır
Orijinal altyapının ya da internette bulunan bir karaoke sürümünün üzerine söylenen bir cover, başkasının sadece şarkısını değil, kaydını da kullanır. Bu durumda o kaydın sahibi de videoya talepte bulunabilir ve kayıt sahipleri çoğu zaman yayıncılardan daha katıdır.
Hayali bir şarkıcı olan Derya Ilgaz, aynı baladın iki cover'ını yüklemişti. İlkinde karaoke altyapısı kullanmıştı ve video bir gün içinde birkaç ülkede engellendi. İkincisinde kendi piyano düzenlemesi vardı; yayıncı talepte bulundu ve video yayında kaldı. Kendi altyapını kaydetmek, gitar ya da piyanoyla basit bir düzenleme olsa bile, bu ikinci sorunu tamamen ortadan kaldırır.
Dijital platformlar bunun yerine ne ister
Spotify, Apple Music ve diğer mağazalarda bir cover'ın öylece yayında kalmasını sağlayan bir yayıncı talep sistemi yoktur. Yayının çıkmadan önce şarkının mekanik haklarına sahip olması gerekir. Ülkeye ve platforma göre bu haklar, platformlarla hak kuruluşları arasındaki anlaşmalarla karşılanabilir ya da lisansı bir lisans hizmeti aracılığıyla veya doğrudan yayıncıdan alman gerekebilir. Dağıtımcılar genelde gerekli izne sahip olduğunu onaylamanı ister, bazıları da kanıt talep eder. CULT'ta da, her dağıtımcıda olduğu gibi, gönderdiğin her materyal için iznin olmalı; ekip her yayını platformlara gitmeden önce inceler.
Content ID de cover'larda farklı işler. Kayıt senindir ama şarkı senin değildir ve aynı şarkının başka videolarına yapılan talepler kolayca yanlış hedefi vurabilir. Birçok dağıtımcı cover'ları Content ID'ye hiç almaz ya da ancak dikkatli bir hak kontrolünden sonra kabul eder. Bu yüzden bir cover'ın YouTube'da kendi şarkıların gibi gelir getirmesini bekleme.
Video ayrı bir haktır
Mekanik lisans yalnızca sesi kapsar. Bir eseri videoya yerleştirmek senkronizasyon kullanımıdır ve bunun için yayıncının izni gerekir. Sanatçıların en sık atladığı adım budur.
Cover videonu bir dağıtımcı aracılığıyla resmi video yayını olarak göndermek, bir reklamda ya da filmde kullanmak veya bir paketin parçası olarak satmak istiyorsan önce senkronizasyon izni al. Birçok dağıtımcı bu izin olmadan cover klip kabul etmez. Sözleri çevirmek ya da değiştirmek için de, biçim ne olursa olsun, ayrı izin gerekir.
Tek bir cover'ı iki yerde yayınlamak için mantıklı sıra
- Şarkının yayıncısını ve yayınlayacağın ülkelerde hangi lisansın gerektiğini öğren.
- Orijinal altyapı ya da karaoke yerine kendi altyapını kaydet.
- Yayın tarihini belirlemeden önce mekanik lisansı hallet ya da dağıtımcınla cover'ların nasıl ele alındığını netleştir.
- Sesi orijinal şarkı adıyla ve künyede orijinal söz yazarları ve bestecilerle yayınla.
- Videoyu kendi kanalına yükle ve yayıncının talepte bulunabileceğini hesaba kat.
- Videoyu başka bir yerde resmi olarak yayınlamak istiyorsan önce yayıncıdan senkronizasyon izni iste.
Bütün platformlarda kurallar zamanla değişir, bu yüzden her cover yayınından önce güncel politikaları kontrol et.