Bu musiqi biznesi lüğətində ilk relizindən etibarən qarşına çıxacaq terminlər toplanıb: distribütor formalarında, müqavilələrdə, YouTube Studio-da və royalti hesabatlarında. Hər biri bir-iki cümlə ilə, sadə dildə izah olunub. İlk dəfə reliz forması dolduranda və ya müqavilə oxuyanda bu səhifəni açıq saxla.
Reliz və distribusiya terminləri
- DSP. Rəqəmsal xidmət təminatçısı: Spotify, Apple Music, YouTube Music, Deezer kimi istənilən stream xidməti və ya musiqi mağazası.
- Distribütor. Musiqini DSP-lərə çatdıran, onların ödədiyi pulu toplayan və sənin payını sənə ötürən şirkət.
- Reliz. Platformalara göndərilən bir məhsul: öz koveri və reliz tarixi olan sinql, EP və ya albom.
- Sinql, EP, albom. Ölçüyə görə reliz formatları. Sinqldə bir və ya bir neçə trek olur, EP qısa toplu, albom isə tam həcmli yazıdır. Dəqiq hədləri platforma müəyyən edir.
- Reliz tarixi. Relizin platformalarda açıldığı gün. Yoxlama və çatdırılma üçün kifayət qədər vaxt qalacaq şəkildə seç.
- Takedown. Relizin platformalardan götürülməsi. Bunu artist özü istəyə bilər və ya hüquq problemi nəticəsində baş verə bilər.
- Kataloq. Sənə və ya leyblə məxsus bütün relizlər. Köhnə relizlərə çox vaxt bək-kataloq deyilir.
Kodlar və metadata
- ISRC. Konkret bir səs yazısını tanıdan 12 simvollu kod. Hər trekin və onun hər versiyasının öz kodu olur.
- UPC. Bütöv relizi tanıdan barkod nömrəsi. Hesabatlar və bir çox platforma alətləri relizi bu nömrə ilə tapır.
- Metadata. Musiqiyə bağlı bütün məlumat: artist adları, mahnı adları, versiyalar, kreditlər, janr, dil, explicit qeydi.
- Əsas və qonaq artist. Əsas artist relizin sahibidir, qonaq artist (featuring) trekdə qonaq kimi iştirak edir.
- Kreditlər. Treki yaradan insanlar və onların rolları: müəllif, prodüser, miks mühəndisi və s.
- Explicit. Kobud ifadə və ya yetkinlər üçün məzmun olan treklərin qeydi. Təmiz versiyanı ayrıca buraxmaq olar.
- WAV. Distribütorların adətən istədiyi sıxılmamış audio formatı. MP3 master sayılmır.
- Mastering. Relizdən əvvəl səsin son emal mərhələsi. Aşağıdakı master hüquqları ilə qarışdırma.
Hüquqlar, müəlliflik və lisenziyalar
- Master (səs yazısı). Hazır yazının özü. Yazının pulunu ödəyən və ya ona sahib olan master hüquqlarına sahibdir.
- Nəşriyyat hüquqları (publishing). Kompozisiyaya, yəni melodiya və sözlərə olan hüquqlar. Səs yazısından ayrıdır.
- Müəllif. Mahnının musiqisini və ya sözlərini yazan hər kəs. Müəlliflər kompozisiya hüquqlarını bölüşür.
- Musiqi nəşriyyatı. Müəlliflərin əsərlərini idarə edən, lisenziyalaşdıran və onlar üçün pul toplayan şirkət.
- Müəllif hüquqları cəmiyyəti. Mahnılar radioda, məkanlarda və ya onlayn ictimai səsləndikdə müəlliflər üçün qonorar toplayan təşkilat. İngiliscə PRO adlanır.
- Bölgü (split). Mülkiyyətin və ya gəlirin əməkdaşlar arasında necə bölündüyü. Relizdən əvvəl bölgü vərəqində yazıya al.
- Sync. Musiqini görüntü ilə birlikdə istifadə etmək üçün lisenziya: film, serial, reklam, oyun.
- Sampl icazəsi. İstifadə etdiyin sampl üçün həm yazının, həm də kompozisiyanın sahiblərindən icazə almaq. İcazəsiz reliz risk altındadır.
- Cover lisenziyası. Başqasının mahnısını öz ifanda buraxmaq üçün icazə. Qaydalar ölkəyə və platformaya görə dəyişir.
- Eksklüziv və qeyri-eksklüziv lisenziya. Bitlərdə tez-tez rast gəlinir: eksklüziv yalnız sən istifadə edə bilərsən deməkdir, qeyri-eksklüziv başqaları da istifadə edə bilər.
Pul və hesabatlar
- Royalti (qonorar). Musiqinin istifadəsinə görə ödənişlər: stream, yükləmə, efir və lisenziyalardan.
- Mexaniki qonorar. Kompozisiyanın təkrar istehsalına, o cümlədən stream-ə görə ödəniş. Müəlliflərə və nəşriyyatlara gedir.
- Əlaqəli hüquqlar. Səs yazılarının ictimai istifadəsinə görə ifaçılara və master sahiblərinə ödənilən qonorar.
- Hesabat dövrü. Dinləmələrin baş verdiyi dövr, adətən bir ay. Hesabat dövrün özündən xeyli sonra gəlir.
- Royalti hesabatı. Bir dövr üzrə streamləri və gəliri platforma, ölkə və trek üzrə göstərən hesabat.
- Avans. Gələcək gəlir hesabına əvvəlcədən verilən pul, adətən leybl və ya nəşriyyat tərəfindən.
- Avansın qaytarılması (recoup). Avansın gəlirdən çıxılması. Avans tam ödənilənə qədər sənin payın onu bağlamağa gedir.
YouTube və müəllif hüquqlarının qorunması
- Content ID. Sənin audionu ehtiva edən yükləmələri tapan və onlara qayda tətbiq edən YouTube sistemi: izləmək, monetizasiya etmək və ya bloklamaq.
- İddia (claim). Videoya qoyulan Content ID uyğunluğu. Adətən videonu silmir, gəliri yönləndirir.
- Ağ siyahı (whitelist). İddialardan azad olan kanalların siyahısı, məsələn öz kanalın və birgə işlədiyin kanallar.
- Xəbərdarlıq (strike). Rəsmi silinmə tələbindən sonra kanala verilən cəza. Bir neçə aktiv xəbərdarlıq kanalın silinməsinə gətirib çıxara bilər.
- Art Track. Distribusiya olunmuş relizdən yaranan, mahnının YouTube-dakı rəsmi audio versiyası.
- Topic kanalı. Artist adı və "Topic" sözü ilə avtomatik yaranan, Art Track-ləri saxlayan kanal.
- OAC. Rəsmi İfaçı Kanalı: öz kanalınla Topic kanalının birləşməsi. CULT portalında bunun üçün sorğu forması var, qərarı isə YouTube verir.
Stream və pleylistlər
- Stream. Platformanın saydığı bir dinləmə, adətən minimum dinləmə vaxtından sonra.
- Aylıq dinləyicilər. Platformada təxminən son bir ayda mahnını dinləyən unikal insanlar.
- Redaksiya pleylisti. Platformanın öz komandasının tərtib etdiyi pleylist.
- Alqoritmik pleylist. Tövsiyə sisteminin hər dinləyici üçün ayrıca qurduğu pleylist.
- Pitch. Hələ çıxmamış mahnını reliz tarixindən əvvəl platformanın redaktorlarına təqdim etmək.
- Saxta streamlər. Botlar və ya pullu sxemlərlə yaradılan dinləmələr. Streamlərin silinməsinə, gəlirin saxlanmasına və takedown-a səbəb ola bilər.
Müqavilədə və ya hesabatda burada olmayan termin görsən, imzalamazdan və razılaşmazdan əvvəl soruş. Sənayedə heç kim səndən hər şeyi bilməyi gözləmir, amma sual verən artistə hamı hörmətlə yanaşır.