Bu müzik sektörü sözlüğünde ilk çıkışından itibaren karşına çıkacak terimler bir arada: dağıtımcı formlarında, sözleşmelerde, YouTube Studio'da ve telif raporlarında. Her biri bir iki cümleyle, sade bir dille açıklandı. İlk kez bir yayın formu doldururken ya da sözleşme okurken bu sayfayı açık tut.
Yayın ve dağıtım terimleri
- DSP. Dijital servis sağlayıcı: Spotify, Apple Music, YouTube Music ya da Deezer gibi herhangi bir dijital müzik servisi veya mağaza.
- Dağıtımcı. Müziğini DSP'lere ulaştıran, onların ödediği parayı toplayan ve senin payını sana aktaran şirket.
- Yayın (çıkış). Platformlara gönderilen tek bir ürün: kendi kapağı ve çıkış tarihi olan bir tekli, EP ya da albüm.
- Tekli, EP, albüm. Büyüklüğe göre yayın formatları. Teklide bir ya da birkaç parça olur, EP kısa bir derleme, albüm ise tam uzunlukta bir kayıttır. Kesin sınırları platform belirler.
- Çıkış tarihi. Yayının platformlarda açıldığı gün. İnceleme ve teslim için yeterli süre kalacak şekilde seç.
- Takedown. Yayının platformlardan kaldırılması. Sanatçı kendisi isteyebilir ya da bir hak sorunu sonucunda olabilir.
- Katalog. Sana ya da plak şirketine ait tüm yayınlar. Eski yayınlara genellikle arka katalog denir.
Kodlar ve metadata
- ISRC. Belirli bir kaydı tanımlayan 12 karakterlik kod. Her parçanın ve parçanın her versiyonunun kendi kodu olur.
- UPC. Bütün bir yayını tanımlayan barkod numarası. Raporlar ve birçok platform aracı yayını bu numarayla bulur.
- Metadata. Müziğine bağlı tüm bilgiler: sanatçı adları, şarkı adları, versiyonlar, krediler, tür, dil, explicit işareti.
- Ana sanatçı ve konuk sanatçı. Ana sanatçı yayının sahibidir, konuk sanatçı (featuring) parçada misafir olarak yer alır.
- Krediler. Parçayı yapan kişiler ve rolleri: söz yazarı, besteci, prodüktör, miks mühendisi gibi.
- Explicit. Küfür ya da yetişkin içeriği olan parçalar için işaret. Temiz versiyon ayrıca yayınlanabilir.
- WAV. Dağıtımcıların genellikle istediği sıkıştırılmamış ses formatı. MP3 master sayılmaz.
- Mastering. Yayından önceki son ses işleme aşaması. Aşağıdaki master haklarıyla karıştırma.
Haklar, eser sahipliği ve lisanslar
- Master (ses kaydı). Bitmiş kaydın kendisi. Kaydın parasını ödeyen ya da kaydın sahibi olan kişi master haklarını elinde tutar.
- Yayıncılık (publishing). Esere, yani müziğe ve sözlere ait haklar. Ses kaydından ayrıdır.
- Eser sahibi. Şarkının müziğini ya da sözlerini yazan herkes. Eser sahipleri eser haklarını paylaşır.
- Müzik yayıncısı. Eser sahiplerinin eserlerini yöneten, lisanslayan ve onlar adına para toplayan şirket.
- Meslek birliği. Şarkılar radyoda, mekânlarda ya da internette kamuya açık çalındığında eser sahipleri için telif toplayan kuruluş. İngilizcede PRO denir.
- Paylaşım (split). Sahipliğin ya da gelirin birlikte çalışanlar arasında nasıl bölündüğü. Yayından önce bir paylaşım belgesine yaz.
- Sync. Müziği görüntüyle birlikte kullanmak için lisans: film, dizi, reklam, oyun.
- Sample izni. Kullandığın sample için hem kaydın hem de eserin sahiplerinden izin almak. İzin yoksa yayın risk altındadır.
- Cover lisansı. Başkasının şarkısını kendi yorumunla yayınlamak için izin. Kurallar ülkeye ve platforma göre değişir.
- Münhasır ve münhasır olmayan lisans. Beat'lerde sık görülür: münhasır, beat'i sadece senin kullanabileceğin anlamına gelir, münhasır olmayan ise başkalarının da kullanabileceği.
Para ve raporlar
- Telif geliri (royalty). Müziğin kullanımı için yapılan ödemeler: dinlenmeler, indirmeler, yayınlar ve lisanslardan.
- Mekanik telif. Eserin çoğaltılması için, dijital dinleme dahil, ödenen telif. Eser sahiplerine ve yayıncılara gider.
- Bağlantılı haklar. Ses kayıtlarının kamuya açık kullanımı için icracılara ve master sahiplerine ödenen telif.
- Rapor dönemi. Dinlemelerin gerçekleştiği dönem, genellikle bir ay. Rapor dönemin kendisinden epey sonra gelir.
- Telif raporu. Bir dönem için dinlenmeleri ve geliri platform, ülke ve parça bazında gösteren rapor.
- Avans. Gelecekteki kazanca karşılık önceden ödenen para, genellikle plak şirketi ya da yayıncı tarafından.
- Recoup (avansın çıkarılması). Avansın kazançtan geri alınması. Avans kapanana kadar senin payın onu ödemeye gider.
YouTube ve telif koruması
- Content ID. Senin sesini içeren yüklemeleri bulan ve onlara bir kural uygulayan YouTube sistemi: takip etme, para kazanma ya da engelleme.
- Hak talebi (claim). Bir videoya konan Content ID eşleşmesi. Genellikle videoyu kaldırmaz, geliri yönlendirir.
- Beyaz liste (whitelist). Hak taleplerinden muaf kanalların listesi, örneğin kendi kanalın ve birlikte çalıştığın kanallar.
- Telif ihtarı (strike). Resmi bir kaldırma talebinden sonra kanala verilen ceza. Birden fazla aktif ihtar kanalın kapatılmasına yol açabilir.
- Art Track. Dağıtılan yayından oluşturulan, şarkının YouTube'daki resmi ses versiyonu.
- Topic kanalı. Sanatçı adı ve "Topic" kelimesiyle otomatik oluşan, Art Track'leri barındıran kanal.
- OAC. Resmi Sanatçı Kanalı: kendi kanalınla Topic kanalının tek kanalda birleşmesi. CULT panelinde bunun için bir talep formu var, kararı ise YouTube verir.
Dinlenmeler ve çalma listeleri
- Dinlenme (stream). Platformun saydığı tek bir dinleme, genellikle en kısa dinleme süresi aşıldıktan sonra.
- Aylık dinleyici. Platformda yaklaşık son bir ayda şarkını dinleyen tekil kişi sayısı.
- Editoryal çalma listesi. Platformun kendi ekibinin hazırladığı çalma listesi.
- Algoritmik çalma listesi. Öneri sisteminin her dinleyiciye özel oluşturduğu çalma listesi.
- Pitch. Henüz çıkmamış bir şarkıyı çıkış tarihinden önce platformun editörlerine sunmak.
- Sahte dinlenme. Botlarla ya da ücretli düzeneklerle üretilen dinlemeler. Dinlenmelerin silinmesine, gelirin tutulmasına ve takedown'a yol açabilir.
Sözleşmede ya da raporda burada olmayan bir terimle karşılaşırsan, imzalamadan ya da kabul etmeden önce sor. Sektörde kimse senden her şeyi bilmeni beklemez ama soru soran sanatçıya herkes saygı duyar.