Mahnı yazırsansa, gəlirinin bir hissəsinin səs yazılarına heç bir aidiyyəti yoxdur. O, əsərin özündən, yəni musiqidən və sözlərdən gəlir: mahnı striminqdə səslənəndə, radioda gedəndə, konsertdə ifa olunanda, videoda işlədiləndə. Musiqi naşirinin, ingiliscə publisherin işi həmin mahnıları qeydiyyatdan keçirmək, bu pulu yığmaq və mahnılar üçün yeni istifadə yolları axtarmaqdır. Publishing müqavilələri əsasən bir şeyə görə fərqlənir: naşir bunun əvəzində mahnılarının nə qədərinə sahib olur.
Müəllif gəlirinin iki yarısı
Mahnı müəllifliyindən gələn gəlir ənənəvi olaraq iki yarıya bölünür: müəllif payı və naşir payı. Müəllif payı sənə, əsərin yaradıcısına məxsusdur. Əksər sistemlərdə müəllif hüquqları cəmiyyətləri onu üzvü kimi birbaşa sənə ödəyir, hansı publishing müqaviləsini imzalamağından asılı olmayaraq. Müqavilələrdə danışılan isə naşir payıdır.
Naşir olmasa, bu payın bir hissəsi, xüsusən xaricdən gələn hissəsi, yığılmamış qala bilər. Bu, cəmiyyətinin necə işlədiyindən və mahnılarının harada səsləndiyindən asılıdır. Müstəqil müəlliflərin müqavilə axtarmağa başlamasının əsas səbəbi də məhz bu boşluqdur.
Unutma ki, bu, distribusiyadan tam ayrı bir dünyadır. Distribyutor səs yazılarını platformalara çatdırır və master tərəfindən gələn pulu sənə ötürür. Naşir isə mahnıların özü ilə məşğul olur. Birinin olması digərini tələb etmir.
Admin müqaviləsi: sahibliyi vermədən sənədləşmə
Administrasiya müqaviləsində naşir mahnılarını bir çox ölkədə cəmiyyətlərdə və digər yığım qurumlarında qeydiyyata salır, gəliri izləyir və öz haqqını tutub qalanını sənə ödəyir.
- Sahiblik: müəllif hüquqları səndə qalır.
- Nə alır: yığdığı məbləğin müəyyən faizini, adətən üç müqavilə növü arasında ən kiçik payı.
- Müddət: çox vaxt bir neçə il, üstəlik müqavilə bitdikdən sonra bir müddət naşir müqavilə dövründə qazanılmış gəliri yığmağa davam edə bilər.
- Nə verir: administrasiya. Avans ya kiçik olur, ya da heç olmur, mahnıları fəal təklif etmək isə adətən işin bir hissəsi deyil.
Bu, mahnıları artıq pul gətirən, xüsusən bir neçə ölkədə səslənən və əsasən qeydiyyatın, yığımın düzgün aparılmasını istəyən müəlliflər üçündür.
Co-publishing: daha çox dəstək üçün sahibliyi bölüşmək
Co-publishing müqaviləsində mahnıların üzərindəki hüququn bir hissəsini, daha dəqiq desək, naşir payının bir hissəsini naşirə verirsən. Müəllif payı və naşir payının qalan hissəsi səndə qalır.
- Sahiblik: müqaviləyə daxil olan mahnılar üzrə səninlə naşir arasında bölünür.
- Nə alır: admin müqaviləsindən daha böyük pay.
- Avans: adətən olur. Bu, qonorarlarından əvvəl ödənən və sonra onlardan tutulan puldur, hədiyyə deyil.
- Öhdəlik: çox vaxt təqdim etməli olduğun minimum mahnı sayı, bəzən onlardan neçəsinin kommersiya relizi kimi çıxmalı olduğu barədə şərtlər.
- Saxlama müddəti: naşir mahnılardakı payını müqavilə bitdikdən çox sonra da saxlaya bilər. Bunun nə qədər çəkdiyi müqavilənin ən vacib bəndlərindən biridir.
- Nə verir: mahnılar üzərində fəal iş: başqa artistlərə təklif, film və reklamda sinxronizasiya, birgə yazı sessiyaları.
Bu, sürət yığmış fəal müəlliflər üçündür: əvvəlcədən pul və kataloqu ilə işləyən komanda istəyənlər üçün.
Tam publishing müqaviləsi: ənənəvi model
Tam və ya ənənəvi publishing müqaviləsində naşir müqaviləyə daxil olan mahnıların bütün naşir payına sahib olur. Müəllif payı səndə qalır, qonorarları müqaviləyə uyğun alırsan.
Bir vaxtlar bu, standart model idi. İndi yeni yetişən müəlliflər üçün daha az rast gəlinir və çox vaxt naşirin daimi müəllifi kimi işləməklə bağlı olur, yəni onun layihələri üçün müntəzəm yazırsan. Belə müqavilələrdə sahiblik çox uzun sürə bilər, bəzən müəllif hüququnun bütün qüvvədə olma müddəti boyu. Bu, yalnız avans və naşirin görəcəyi iş bu qədər şeydən imtina etməyə həqiqətən dəyərsə, məna kəsb edir.
İndi sənə naşir lazımdırmı
Naşirlərlə danışmağın vaxtı gəldiyini göstərən əlamətlər:
- mahnıların bir neçə ölkədə pul qazanır və pulun bir hissəsinin yığılmadığından şübhələnirsən
- sinxronizasiya sorğuları gəlir və danışıqları aparıb tez cavab verəcək adam lazımdır
- başqa ölkələrdən olan müəlliflərlə çox birgə yazırsan və paylar mürəkkəbləşir
- başqa artistlər üçün yazırsan və mahnılarının təklif olunmasını istəyirsən
Hələ vaxtı olmadığını göstərən əlamət: bir neçə mahnın var və onlardan real gəlir yoxdur. Bu halda müəllif hüquqları cəmiyyətinə müəllif kimi üzv olmaqdan və hər mahnını düzgün qeydiyyata salmaqdan başla. Özü üçün və daha iki müğənni üçün yazan Rəşad Elsoyu götürək. Mahnılarından biri xaricdə səslənməyə başlayana qədər evdə səliqəli qeydiyyat ona istənilən müqavilədən çox fayda verir.
İmzalamazdan əvvəl verilməli suallar
- Hansı mahnılar daxildir: yalnız yeniləri, yoxsa köhnə kataloqun da?
- Müqavilə nə qədər müddətədir və ondan sonra naşir nə qədər yığmağa və ya sahib olmağa davam edir?
- Hər hansı hüquq sahibini dəyişirmi və geri qayıdırsa, nə vaxt?
- Hər gəlir növündə naşirin payı dəqiq nə qədərdir?
- Avans yalnız bu müqavilədən tutulur, yoxsa eyni şirkətlə olan başqa müqavilələrindən də?
- Mahnılarının sinxronizasiyası, tərcüməsi və adaptasiyası üçün lisenziyaları kim təsdiqləyir?
- Hansı ərazilər daxildir və yerlərdə kim işləyir?
- Hesabatları nə qədər tez-tez alacaqsan və naşirin hesablarını yoxlaya bilərsənmi?
Müqavilənin hər variantını tələsmədən oxu və musiqi müqavilələrini bilən hüquqşünasa da oxut. Publishing müqaviləsi imzalandığı karyeradan da uzun yaşaya bilər, ona görə imzaladığın demək olar ki, hər sənəddən çox diqqətə layiqdir.