Şarkı yazıyorsan gelirinin bir kısmının kayıtlarınla hiçbir ilgisi yoktur. O gelir eserin kendisinden, yani müzikten ve sözden gelir: şarkı dijitalde dinlendiğinde, radyoda çaldığında, konserde söylendiğinde ya da bir videoda kullanıldığında. Müzik yayıncısının, İngilizcesiyle publisher'ın işi bu şarkıları kaydettirmek, bu parayı toplamak ve şarkılar için yeni kullanım alanları bulmaktır. Yayıncılık sözleşmeleri esas olarak tek bir noktada ayrışır: yayıncı bunun karşılığında şarkılarının ne kadarına sahip olur?
Yazar gelirinin iki yarısı
Şarkı yazarlığından gelen gelir geleneksel olarak iki yarıya ayrılır: yazar payı ve yayıncı payı. Yazar payı eserin yaratıcısı olarak sana aittir. Çoğu sistemde meslek birlikleri bu payı, hangi yayıncılık sözleşmesini imzalarsan imzala, üyesi olarak doğrudan sana öder. Sözleşmelerde pazarlığı yapılan şey yayıncı payıdır.
Yayıncın yoksa bu payın bir kısmı, özellikle yurt dışından gelen kısmı, toplanmadan kalabilir. Bu, birliğinin nasıl çalıştığına ve şarkılarının nerede çaldığına bağlıdır. Bağımsız yazarların sözleşme aramaya başlamasının asıl nedeni bu boşluktur.
Bunun dağıtımdan bambaşka bir dünya olduğunu unutma. Dağıtımcı kayıtlarını platformlara ulaştırır ve master tarafından gelen parayı sana aktarır. Yayıncı ise şarkıların kendisiyle ilgilenir. Biri olmadan diğeri pekâlâ olabilir.
Admin sözleşmesi: sahipliği vermeden evrak işi
Yönetim, yani administration sözleşmesinde yayıncı şarkılarını birçok ülkede meslek birliklerine ve diğer toplama kuruluşlarına kaydettirir, geliri takip eder ve kendi payını kesip kalanını sana öder.
- Sahiplik: telif hakların sende kalır.
- Ne alır: topladığı tutarın belli bir yüzdesini; genelde üç sözleşme türü içindeki en küçük payı.
- Süre: çoğu zaman birkaç yıl; bitişten sonra da yayıncının, sözleşme sürerken kazanılan geliri toplamaya devam edebildiği bir dönem olur.
- Ne verir: yönetim. Avans ya küçüktür ya hiç yoktur; şarkıları aktif olarak pazarlamak genelde işin parçası değildir.
Şarkıları zaten para kazanan, özellikle birkaç ülkede çalan ve esas olarak kayıtların ve tahsilatın düzgün yapılmasını isteyen yazarlara uygundur.
Co-publishing: daha fazla destek için sahipliği paylaşmak
Co-publishing sözleşmesinde şarkıların üzerindeki hakkın bir kısmını, daha doğrusu yayıncı payının bir bölümünü yayıncıya devredersin. Yazar payın ve yayıncı payının geri kalanı sende kalır.
- Sahiplik: sözleşmedeki şarkılar için seninle yayıncı arasında bölünür.
- Ne alır: admin sözleşmesinden daha büyük bir pay.
- Avans: genelde vardır. Telif gelirlerinden önce ödenen ve sonra onlardan mahsup edilen bir paradır, hediye değildir.
- Taahhüt: çoğu zaman teslim etmen gereken asgari bir şarkı sayısı, bazen bunlardan kaçının ticari olarak yayınlanması gerektiğine dair şartlar.
- Elde tutma süresi: yayıncı, sözleşme bittikten çok sonra da şarkılardaki payını tutabilir. Bunun ne kadar süreceği sözleşmenin en önemli maddelerinden biridir.
- Ne verir: şarkılar üzerinde aktif çalışma: başka sanatçılara önerme, film ve reklamlarda senkronizasyon, ortak yazım seansları.
İvme kazanmış, önden para ve kataloğuyla uğraşan bir ekip isteyen aktif yazarlara uygundur.
Tam yayıncılık sözleşmesi: geleneksel model
Tam ya da geleneksel yayıncılık sözleşmesinde yayıncı, kapsamdaki şarkıların yayıncı payının tamamına sahip olur. Yazar payı sende kalır, telif gelirlerini sözleşmeye göre alırsın.
Bir zamanlar standart buydu. Bugün yeni yetişen yazarlara daha seyrek sunulur ve çoğu zaman yayıncı için düzenli olarak yazdığın kadrolu yazarlıkla bağlantılıdır. Bu tür sözleşmelerde sahiplik çok uzun sürebilir, bazen telif hakkının tüm koruma süresi boyunca. Ancak avans ve yayıncının yapacağı iş bu kadar çok şeyden vazgeçmeye gerçekten değiyorsa mantıklıdır.
Şu an bir yayıncıya ihtiyacın var mı
Yayıncılarla konuşma zamanının geldiğini gösteren işaretler:
- şarkıların birkaç ülkede para kazanıyor ve paranın bir kısmının toplanmadığından şüpheleniyorsun
- senkronizasyon talepleri geliyor ve pazarlık yapıp hızlı cevap verecek birine ihtiyacın var
- başka ülkelerden yazarlarla çok ortak yazıyorsun ve paylar karışmaya başladı
- başka sanatçılar için yazıyorsun ve şarkılarının önerilmesini istiyorsun
Henüz zamanı olmadığını gösteren işaret: birkaç şarkın var ve onlardan gerçek bir gelirin yok. O zaman bir meslek birliğine yazar olarak üye olmakla ve her şarkını düzgünce kaydettirmekle başla. Kendisi ve iki şarkıcı daha için yazan Emre Talay'ı düşün. Şarkılarından biri yurt dışında çalmaya başlayana kadar, kendi ülkesinde özenli kayıt ona herhangi bir sözleşmeden daha fazla fayda sağlar.
İmzalamadan önce sorulacaklar
- Hangi şarkılar kapsamda: yalnızca yeniler mi, eski kataloğun da mı?
- Sözleşme süresi ne kadar ve sonrasında yayıncı ne kadar süre toplamaya ya da sahip olmaya devam ediyor?
- Herhangi bir hak devrediliyor mu, ediliyorsa sana ne zaman geri dönüyor?
- Her gelir türünde yayıncının payı tam olarak ne kadar?
- Avans yalnızca bu sözleşmeden mi mahsup ediliyor, yoksa aynı şirketle olan diğer anlaşmalarından da mı?
- Şarkılarının senkronizasyonu, çevirisi ve uyarlaması için lisansları kim onaylıyor?
- Hangi bölgeler kapsamda ve oralarda kim çalışıyor?
- Ne sıklıkla hesap dökümü alacaksın ve yayıncının kayıtlarını denetleyebilecek misin?
Her taslağı acele etmeden oku ve müzik sözleşmelerinden anlayan bir avukata da okut. Bir yayıncılık sözleşmesi, uğruna imzalandığı kariyerden bile uzun yaşayabilir; bu yüzden imzalayacağın neredeyse her belgeden daha fazla özeni hak eder.