Sync lisenziyası mahnının filmdə bir səhnənin, serialın, reklamın və ya video oyunun içinə düşməsinin yoludur. Ad ingiliscə synchronisation sözündəndir: musiqin hərəkətli təsvirlə sinxronlaşdırılır. Müstəqil artist üçün bu, real gəlir və diqqət mənbəyi ola bilər, amma öz qaydaları ilə işləyir. Heç kim mahnını stream platformasında tapıb sadəcə götürmür. Kimsə hüquqları rəsmiləşdirməlidir, sən də bunu asanlaşdırmalısan.
Sync lisenziyası nədir
Sync lisenziyası musiqidən konkret layihədə təsvirlə birlikdə istifadə etmək üçün verilən icazədir. Hər istifadə üçün ayrıca razılaşdırılır: bir film, bir reklam kampaniyası, bir oyun. Lisenziyada detallar yazılır:
- mahnının hansı hissəsi və nə qədər müddətə istifadə olunur
- media: kinoteatr, televiziya, internet, sosial şəbəkələr, oyunun içi
- ərazi: bir ölkə, region və ya bütün dünya
- müddət: reklam kampaniyası üçün bir neçə ay, film üçün çox vaxt daha uzun
- istifadə eksklüzivdirmi, yəni həmin müddətdə eyni sahədə başqası bu mahnını işlədə bilərmi
Ödəniş adətən lisenziyanın özü üçün birdəfəlik haqq kimi olur. Film və ya serial sonra efirə çıxırsa, ya da ictimai göstərilirsə, mahnının müəllifləri öz kollektiv idarəetmə təşkilatı vasitəsilə ifa qonorarı da qazana bilər. Mahnılarını orada qeydiyyata salmaq üçün bu da bir səbəbdir.
İki icazə: master və kompozisiya
Yazılmış hər mahnının iki hüquq dəsti var. Master səs yazısının özüdür və onu yaradan və ya pulunu verən tərəfə məxsusdur: çox vaxt artistə, bəzən leyblə. Kompozisiya isə melodiya və sözlərdir; o, müəlliflərə və varsa, onların naşirinə məxsusdur.
Sync üçün hər ikisi lazımdır. Prodüserlik şirkəti səs yazısının sahibi ilə master istifadəsi üçün, kompozisiyanın sahibləri ilə isə sync üçün lisenziya imzalayır. Hər şeyi özün yazmısan, özün yazdırmısan və hamısı sənindirsə, ikisini də sən imzalaya bilərsən. Bu, səni çox cəlbedici edir: bir adam, bir cavab, heç kimin arxasınca qaçmaq lazım deyil.
Problemlər sahiblik aydın olmayanda başlayır. Heç nə imzalamamış həmmüəllif, masterin bir hissəsini özününkü sayan prodüser, icazəsi alınmamış sempl: bunlardan hər biri son anda yerləşdirməni poza bilər. Təklif göndərməzdən əvvəl kimin nəyə, neçə faizlə sahib olduğunu yaz və iştirakçıların hamısından bunu yazılı təsdiqlət.
Musiqi supervayzerləri mahnını necə seçir
Musiqi supervayzerləri (music supervisor) film, serial, reklam və oyunlar üçün musiqini seçir və hüquqlarını rəsmiləşdirir. Onların vaxtı da, büdcəsi də dar olur, ona görə səhnəyə uyğun gələn və tez rəsmiləşdirilə bilən mahnı axtarırlar. Hüquqları dolaşıq olan əla mahnı hüquqları təmiz olan yaxşı mahnıya uduzur.
Musiqin onlara bir neçə yolla çata bilər:
- Birbaşa: qısa, nəzakətli məktub və onların həqiqətən işlədiyi layihələrə uyğun bir-iki mahnı ilə. Əvvəlcə son işlərinə bax.
- Sync agentləri və musiqi kitabxanaları vasitəsilə: onlar kataloqları supervayzerlərə təqdim edir və haqqın bir hissəsini götürür. Şərtləri diqqətlə oxu: bəziləri qeyri-eksklüzivdir, bəziləri eksklüzivlik və ya hüquqlarının bir hissəsini istəyir, bəziləri isə treklərin adını dəyişir.
- Yerli layihələr vasitəsilə: kino tələbələri, müstəqil oyun hazırlayanlar, reklam agentlikləri və öz şəhərindəki video yaradıcıları. Kiçik yerləşdirmələr təcrübə və tanışlıqlar qazandırır.
Tutaq ki, Lalə Novanın "Gecə qatarı" adlı, əsasən instrumental, əhval-ruhiyyəli treki var. O, treki yol filmi çəkən kiçik studiyaya göndərir və qeyd edir ki, həm master, həm də kompozisiya ona məxsusdur, stemləri isə elə həmin gün göndərə bilər. Supervayzer üçün bu son cümlə çox vaxt mahnının stream sayından daha vacibdir.
Hazır saxlamalı olduğun fayllar: stemlər, instrumental, təmiz versiya
Montajçılar musiqini tez-tez kəsməli, dövrəyə salmalı və ya dialoqun altında səsini azaltmalı olur. Bunları hələ kimsə istəməmiş hazır saxla:
- tam mahnının yüksək keyfiyyətli WAV faylı
- vokalsız instrumental versiya
- sözlərdə açıq ifadələr varsa, təmiz (clean) versiya
- stemlər: nağara, bas, musiqi və vokal ayrı-ayrı fayllar kimi, eyni uzunluqda və hamısı sıfırdan başlayan
- bacarırsansa, qısa variantlar, məsələn düzgün sonluqla 30 və 60 saniyəlik
Hər faylı artist, mahnı adı və versiya ilə aydın adlandır. Dedlayn ərəfəsində gecə işləyən adam "final_v7_new.wav" faylının nə olduğunu təxmin etməyəcək.
Lisenziyanı asanlaşdıran metadata
Sync axtarış işidir. Supervayzerlər və kitabxanalar musiqini əhval-ruhiyyəyə, tempə, janra, alətlərə və sözlərin mövzusuna görə axtarır, əlaqə məlumatlarına və sahiblik paylarına isə dərhal ehtiyac duyurlar. Hər trek üçün sadə bir cədvəl saxla:
- mahnının adı, artist, müəlliflər və onların payları, varsa, naşir
- masterin sahibi və hüquq məsələləri üçün əlaqə
- səs yazısının ISRC kodu
- temp, tonallıq, janr, əhval-ruhiyyə sözləri, vokallı və ya instrumental, sözlərin dili
- mahnıda sempl varmı və icazəsi alınıbmı
Bacardığını faylın öz metadatasına da yaz. Mahnı artıq stream platformalarındadırsa, ISRC lisenziya verilən yazını yayımlanmış yazı ilə bağlayır.
Relizin CULT vasitəsilə Content ID-dədirsə, müştərinin kanalı üçün ağ siyahı (whitelist) sorğusu göndərilə bilər. Əvvəlcə hüquqlar yoxlanır və təsdiq avtomatik deyil, ona görə bunu kampaniya başlamazdan əvvəl et.