Mexaniki royalti mahnı müəllifinin mahnısı çoxaldılanda qazandığı puldur: CD-yə yazılanda, yükləmə kimi satılanda və ya striminq servisində seçilib dinləniləndə. Mahnılarını özün yazırsansa, bu pulun bir hissəsi sənindir və o, stream gəlirindən tamam başqa yolla gəlir. Müstəqil artistlərin çoxu bu pulu heç vaxt almır, çünki belə bir yolun olduğunu onlara deyən olmayıb.
Mexaniki royalti nədir
Hər buraxılmış trekdə iki şey var: səs yazısı (master) və mahnının özü, yəni kompozisiya: melodiya və sözlər. Səs yazısı masterin sahibinə pul qazandırır. Mahnı isə onu yazanlara və onların naşirlərinə.
Mahnının iki əsas gəlir yolu var. Radioda, kafedə, konsertdə ictimai səslənəndə bu ifa hüququdur. Mahnı çoxaldılanda isə bu mexaniki hüquqdur. Ad o vaxtlardan qalıb ki, mahnılar maşınla pianola rulonlarına və vala köçürülürdü. Maşınlar dəyişdi, ad qaldı.
Bu gün mexaniki royalti haradan gəlir
- Fiziki nüsxələr. Mahnının yazıldığı hər CD və ya vinil.
- Yükləmələr. Rəqəmsal mağazada pulla edilən hər yükləmə.
- Seçilərək dinlənən streamlər. Dinləyici striminq servisində mahnını özü seçib açanda bir çox ölkədə bu həm çoxaltma, həm də ifa sayılır. Yəni bir stream mahnı üçün hər iki növ royalti yaradır.
- Digər istifadələr, məsələn, ölkədən və müqavilədən asılı olaraq insanlara musiqini öz kontentində işlətməyə imkan verən bəzi servislər.
Tariflər adətən qanunla və ya servislərlə hüquq təşkilatları arasındakı razılaşmalarla müəyyən olunur və ölkədən ölkəyə fərqlənir. Düsturları bilmək lazım deyil. Lazım olan mahnılarının bu pulu yığan yerlərdə qeydiyyatda olmasıdır.
Bu pulu kim yığır
Striminq servisləri və səsyazma şirkətləri mexaniki royaltini tanımadıqları müəllifə göndərmir. Onlar mahnıları təmsil edən təşkilatlara ödəyir, həmin təşkilatlar da tanıdıqları müəlliflərə və naşirlərə.
- Müəllif hüquqları cəmiyyətləri. Bəzi ölkələrdə ifa royaltisini yığan cəmiyyət mexaniki royaltini də yığır. Başqalarında bununla ayrıca təşkilat məşğul olur. Öz ölkəndə necə olduğunu dəqiqləşdir.
- Xüsusi mexaniki təşkilatlar. Məsələn, ABŞ-da streamlərdən və yükləmələrdən gələn mexaniki royaltini ayrıca təşkilat yığır, naşiri olmayan müəlliflər də orada birbaşa qeydiyyatdan keçə bilir.
- Naşirlər və administratorlar. Naşir mahnılarını dünyanın müxtəlif cəmiyyətlərində qeydiyyata salır və borcu yığır. Hüquqlarını vermək istəmirsənsə, administrator mahnıların sahibi olmadan bu kağız işini yığdığı məbləğdən pay müqabilində görür.
Əsas bağlantı identifikasiyadır. Səs yazısının ISRC kodu var. Mahnının özü isə qeydiyyatdan keçəndə ISWC adlı ayrıca kod alır. Bu ikisi bir-birinə bağlananda səs yazısının streamlərindən gələn pul mahnını və onun müəlliflərini tapa bilir.
Bu pul niyə distribusiya hesabatında görünmür
Distribyutor səs yazısını çatdırır və sənə gəlirin master tərəfini ödəyir. Mahnının mexaniki royaltisi əksər hallarda bu pula daxil deyil. O, yuxarıdakı təşkilatlar vasitəsilə mahnı tərəfinə ödənilir. Bu, distribyutorun səhvi deyil, sadəcə iki ayrı sistemdir: biri səs yazısı, digəri mahnı üçün işləyir və onlar bir-birinə öz-özünə bağlanmır. Bağlantını qeydiyyatla sən qurursan.
Rauf Səfərlini təsəvvür et. Mahnılarını özü yazır, özü yazdırır, özü buraxır. Distribusiya hesabatlarında Almaniyadan və ABŞ-dan streamlər görünür, səs yazısına görə pul alır. Amma mahnılarını heç yerdə qeydiyyatdan keçirməyib, ona görə eyni streamlərin yaratdığı mexaniki royalti onu kimləsə tutuşdura bilməyən təşkilatlarda qalır. Bir çox sistemdə uzun müddət sahibsiz qalan pul sonda başqa qaydalarla bölüşdürülür. Gec qeydiyyat bəzi dövrləri qaytara bilər, amma həmişə hamısını yox.
Mahnını özün yazırsansa, nə etməlisən
- Payları razılaşdır. Relizdən əvvəl hər mahnıda kimin nə qədər payı olduğunu yaz. Mexaniki royalti bu paylara görə bölünür.
- Müəllif kimi cəmiyyətə üzv ol, öz ölkəndə və ya ölkənə xidmət edən cəmiyyətdə.
- Hər mahnını qeydiyyata sal: adı, müəllifləri, payları və mümkünsə hər səs yazısının ISRC kodu ilə. Yeni mahnının qeydiyyatını reliz həftəsinin iş siyahısına sal ki, sonraya qalıb unudulmasın.
- Naşir məsələsini həll et. Naşir olmayanda bəzi yerlərdə naşir payı yığılmamış qala bilər. Administratora və ya mümkün olan yerlərdə özünü naşir kimi qeydiyyata salmağa bax.
- Hesabatları oxu. Distribusiya hesabatındakı ölkələri cəmiyyətin hesabatındakı ölkələrlə müqayisə et. Böyük fərq çatışmayan qeydiyyata işarədir.
Qısa cavablar
Mən yalnız oxuyuram, mahnını yazmamışam. Mexaniki royalti alıram?
Xeyr. Mexaniki royalti müəlliflərə və naşirlərə aiddir. İfaçı kimi sən səs yazısından, bəzi ölkələrdə isə əlaqəli hüquqlardan qazanırsan.
Kaver buraxmışam. Mexaniki royalti kimə düşür?
Orijinal müəlliflərə. Elə buna görə bəzi ölkələrdə kaver üçün lisenziya lazım ola bilər. Relizin çıxdığı hər ərazinin qaydalarını yoxla.
Bu, sinxronizasiya haqqı ilə eyni şeydir?
Xeyr. Sinxronizasiya haqqı musiqini filmlə, reklamla və ya videoyla birləşdirmək üçün birdəfəlik ödənişdir. Mexaniki royalti isə nüsxələrdən və streamlərdən gəlir, insanlar dinlədikcə təkrar-təkrar.